Klekja vorflugunnar

Vorflugur eru skordýr sem taka fullkominni myndbreytingu; egg > lirfa > púpa > fluga. Rétt eins og mörg önnur skordýr nýtir vorflugan sér loftbólur til að lyfta sér upp af botninum eftir að hún hefur breyst úr lirfu í púpu. Þegar loftbólurnar eru orðnar nægar, lyftist púpan upp af botninum og sundfálmararnir taka til við að kippa púpunni upp að yfirborðinu. Ef hitastigið er heppilegt, nægir skriðþungi púpunnar til að rjúfa yfirborðsspennu vatnsins og við tekur síðasta myndbreytingin, púpan verður að fullvaxta flugu. Almennt gengur púpum stórra flugna betur að rjúfa filmuna og ná flugi í orðsins fyllstu merkingu. Afföll vorflugna sem klekja er ekki nema brot af afföllum mýflugna.

Þetta ferli vorflugunnar tekur ekki nema augnablik vegna þess að hún, ólíkt mörgum öðrum flugum, er með vængi sem hrinda frá sér vatni og eru nánast fullskapaðir þegar upp á yfirborðið er komið. Hún þarf því ekki að sitja á vatninu í óákveðinn tíma og þurrka vængina og bíða þess að þeir verði tilbúnir til flugtaks. Það er því púpustigið sem silungurinn einblínir á þegar vorflugur eru á matseðlinum, fullvaxta ná þær ekki einu sinni að vera konfektmolinn með kaffinu eftir matinn.

Það vekur því ákveðna furðu að flugur sem sitja beinlínis á yfirborðinu, eins og t.d. Elk Hair Caddis skuli koma sterklega til greina þegar klekjur vorflugunnar eru á ferðinni, en það er nú samt þannig. En þegar kemur að því að hugs alfarið um púpu vorflugunnar, þá eru nokkur atriði sem vert er að hafa í huga. Klekjupúpur vorflugunnar ættu að vera glansandi, rétt eins og þær séu umvafðar loftbólum, með áberandi haus eða fálmara og umfram allt vera á ferli frá botni og upp að vatnsborði.

Þessi lýsing ætti eins og sér að nægja til að benda á eina ákveðna flugu, Peacock. Lauslega þyngd er þetta tilvalinn fluga til að líkja eftir púpustigi votflugunnar sem klekju. Vitaskuld er hægt að ganga lengra í eftirlíkingum og til eru óteljandi tegundir klekjueftirlíkinga vorflugna, auk þeirra óteljandi afbrigða Peacock sem hafa komið fram.

Sjálfur veiði ég Peacock oft á tíðum eins og hefðbundna votflugu, ekki endilega sem púpu. Inndrátturinn í áttina að miðlungs hraða með tilfallandi rykkjum og skrykkjum, pásur á milli. Kjördýpt vorflugna á lirfustigi er hreint ekki á svo miklu dýpi, þannig að það má næstum fullyrða að intermediate eða sökklína fyrir Peacock er ofrausn, hefðbundin flotlína með 9+ feta taum ætti að vera nóg.

Dub-burstar

Nei, nú er ég ekki að meina þessa tilbúnu strimla, heldur alvöru bursta til að ýfa upp búkefni og kraga sem gerðir eru úr dubi. Það setur alltaf af stað ákveðna vellíðan að geta endurnýtt hluti, það er leikurinn í þessari ábendingu. Hér áður benti ég á hagnýt not af tannhreinsiburstum til að þrífa augu á flugu eftir lökkun.

Stærri burstana, þá sem ekki nýtast í þrifin, má nota sem dub-bursta í mýkra dub efni þar sem grófir burstar geta hæglega dregið of mikið efni úr flugunni.

Hvaða fluga virkar best?

Ef einhver er í vafa um mitt álit á fluguveiðimönnum, þá skal þeim vafa útrýmt hér og nú. Fluguveiðimenn eru mjög fyndinn hópur fólks. Það eru ekki aðeins athafnir þeirra á veiðistað sem eru mjög sérstakar, þ.e. að veifa þessu priki fram og til baka með torkennilegum spotta á endanum, áföstu safni af torkennilegu dóti sem glitrar eða ekki. Þetta endalausa takmark þeirra að ná að plata einhverja lífveru sem er aðeins með brot af heila þeirra sjálfra og stæra sig síðan af því, er líka sérstaklega áhugavert.

Að öllu gríni slepptu, þá þekki ég fáa hópa fólks sem eru jafn fastheldnir á skoðanir og athafnir eins og fluguveiðimenn. Á sama tíma eru þeir ótrúlega ginkeyptir fyrir nýjungum eða í það minnsta nýjum hlutum. Auðvitað er þetta alhæfing, en þegar öllu er á botninn hvolft, þá á þetta við um mjög stóran hóp fluguveiðimanna.

Ætli flugur séu ekki ódýrasta birtingarmynd nýjungagirndar fluguveiðimanna. Ég er t.d. þannig að þegar ég sé mynd af nýrri flugu, þá vaknar strax hjá mér spurningin: Hvar ætli þessi virki? Síðan vakna ýmsar aðrar spurningar um efnið, krókinn og fleira. Það er yfirleitt nokkuð langt í að ég velti fyrir mér hvort viðkomandi fluga passi inn í fánuna hér á Íslandi, sé virkilega eins og eitthvað kvikindi sem silungurinn þekkir hér og étur.

Framboð á flugum er óendanlegt og eykst sífellt. Ný efni, nýjar hugmyndir hnýtara og útfærslur virðast ekki eiga sér nein takmörk. Samt sem áður er það nú þannig að flestar flugur eiga sér ákveðna forfeður sem þær líkjast á einn eða annan hátt. Þótt það komi ný fluga fram á sjónarsviðið sem byggir á þekktri formúlu, þá hættir forfaðirinn ekkert að veiða, sú fluga stendur alltaf fyrir sínu. Fyrsti afli nýrrar flugu er auðvitað veiðimaðurinn, hún krækir í mann og lætur mann ekki í friði þar til maður hefur keypt eða hnýtt hana.

Ég er einn þeirra sem tek með mér allt of margar flugur í veiðiferðir. Það er nú betra að hafa vaðið fyrir neðan sig ef fiskurinn vill bara alls ekki þær sem eru í fluguboxinu mínu og þá er gott að geta kíkt í geymsluboxin. Trúlega er því samt þannig farið að mér væri nær að taka með mér gott safn af klassískum flugum sem hafa sannað sig síðustu áratugina, eiga þær í mismunandi stærðum, útfærslum og litbrigðum. Það er trúlega algjör óþarfi að flækja málið svona mikið.

Auðvitað er gaman að prófa sig áfram með nýjar flugur, en þegar öllu er á botninn hvolft þá er það kannski óþarfi að eyða heilu sumri í að prófa eitthvað nýtt þegar það gamla einfaldlega virkar.

Þessi grein var ein af mínum sjálfshjálpar greinum þessa vetrar og er ætlað að hvetja mig til að sýna gömlum flugum meiri athygli og láta þessar nýju aðeins bíða þar til einhver annar hefur prófað þær í þaula. Framundan er febrúar með sýnum Febrúarflugum, þannig að ég lofa alls ekki að fara eftir þessu.

Klekja mýflugunnar

Það er mjög misjafnt hve löngum tíma skordýr verja sem lirfur við botninn. Að öllu jöfnu eyðir stærsta rykmýstegundin á Íslandi, stundum kölluð stóra toppflugan 1 – 2 árum á botninum og gengur í gegnum fjögur lirfustig á þeim tíma. Púpustig flugunnar er töluvert skemmra, aðeins talið í sólarhringum og síðasta lífsskeið hennar sem fluga, er enn skemmra.

Púpa stóru toppflugunnar á það til að vera nokkuð mikið á ferðinni þegar hún stefnir upp á við og því er alveg óhætt að vera nokkur duglegur á inndrættinum með pásum. Helst er að verða var við stóru toppfluguna frá því í maí og fram í júní, breytilegt þó eftir tíðarfari.

Slæðumý, sem stundum er kölluð litla toppflugan, á sér að öllu jöfnu skemmra lífsskeið á botninum og er nokkuð síðar á ferðinni, síðla júní mánaðar og í ágúst. Púpa slæðumýs er ekki stór og lætur sig að mestu fljóta áreynslulaust upp á yfirborðið þannig að hægur inndráttur ætti að vera við hæfi.

Hér að ofan eru myndir tveggja flugna sem hafa gefist mér vel þegar klekjur mýflugunnar eru á sveimi, en vitaskuld eru þær miklu fleiri, flugurnar sem passa undir þessum kringumstæðum. Ein fluga er í sérstöku uppáhaldi hjá mér þegar stóra toppflugan er á ferðinni og það er svört mjóna (e: buzzer) með orange eða rauðum kinnum.

Þegar stóra toppflugan er á ferðinni og bleikjan er að úða í sig, þá er hamagangur og það er mín reynsla að það borgar sig að gleyma öllu sem ritað hefur verið um mjónur og hvernig á að veiða þær. Ég hef alveg leyft mér að smitast af hamaganginum og nota frekar hraðan inndrátt, staldra nánast ekkert við, æsi bleikjuna bara meira og meira, þangað til hún tekur með látum.

Þeim sem ekki hugnast þessi æsingur er bent á að prófa klassíska votflugur, eins og t.d. Black Pennell og þá endilega sem soft hackel. Þessi fluga hefur verið óhemju vinsæl t.d. í Hlíðarvatni í Selvogi að vori til, einmitt þegar stóra toppflugan er að fara að klekjast út. Flotlína, 9 feta taumur og hægur inndráttur ætti að vera þokkaleg uppskrift, svo fer það bara eftir kokkinum hvernig útkoman verður.

Skera, ekki klippa

Þegar maður gengur frá þræðinum eftir að hálfbragðið (e: half hitch) eða whip hnút (afsakið að ég man ekki í svipinn hvað þessir hnútur heita á því ylhýra) þá vill stundum smá spotti verða eftir af hnýtingarþræðinum sem stendur út í loftið ef maður klippir.

Þá getur maður notað aðra eggina á skærunum, borið hana þétt upp að hnútinn og slitið þráðinn í stað þess að klippa eða notað svona gluggasköfu- eða rakvélablað. Afraksturinn verður yfirleitt mun hreinni og enginn spotti út í loftið sem þvælist fyrir þegar hausinn er lakkaður.

Kósýheit

Já, ég veit. Jólin eru búin og gott betur en það, en það er bara svona veður í dag að ég tók fram þessar tvær sem lúrðu í jólapakkaflóðinu og mér hefur ekki gefist tími til að lesa vel og vandlega.

Ég byrjaði á því að taka fram At the end of the line eftir hinn velska George Barron. Nú ætla ég að leyfa mér að sletta; My, Oh, My. Þessi bók er alveg hreint frábær lesning, hreint augnayndi og hafsjór fróðleiks fyrir þá sem unna klassískum votflugum í vatnaveiði. Fyrir utan það að George er afskaplega lunkinn hnýtari, þá hefur hann þá gáfu að geta sagt létt og lipurt frá upplifun sinni og reynslu. Ég mæli eindregið með þessari bók, gullmoli.

Eins og ég nefndi, þá er í bókinni að finna hafsjó fróðleiks um vatnaveiði og þá er nú ekki verra að hafa Veiðikortabæklinginn við höndina, fletta upp völdum vötnum og máta í huganum hvar, hver fluga gæti virkað. Enn hef ég ekki fundið það vatn sem þessar flugur ættu ekki samlegð með, hvað þá flugu sem ætti ekki virkar í þessum vötnum. Það verður notalegur laugardagur í kotinu í dag og hugurinn fyllist tilhlökkun fyrir næsta sumri.

Sittu beinn

Þetta er eitthvað sem flestir hafa fengið að heyra í einhvern tíma á ævinni. Þegar sitja skal við hnýtingar í lengri tíma, þá er mikilvægt að koma sér þannig fyrir að þreytuverkir taki ekki löngunina yfir og eyðileggi góðan ásetning um fjölda flugna.

Venjuleg borðhæð til dæmis eldhúsborðs er í fæstum tilfellum heppileg upp á rétta líkamsstöðu að gera, ekki nema maður búi svo vel að eiga hækkanlegan skrifborðsstól. Yfirleitt eru borðhæð of mikil fyrir hnýtingar og þá þarf bæði að hækka stól og setja fætur upp á skemil þannig að ekki komi til óþarfa þreytu í hálsi og hnakka.

Klekjur

Byrjum á því að útskýra þetta orð; klekjur. Orðið varð ofaná þegar ég skaut hjálparbeiðni út á veraldarvefinn yfir smellna þýðingu á enska orðinu emerger. Ég hef afskaplega lítið íslenskubit yfir því að notast við þetta smellna orð, því það er þá jafnt á komið með því og enska orðinu; hvorugt finnst í orðabókum. Merking orðsins vísar til skordýra sem eru alveg við það að klekjast út sem fullvaxta skordýr.

Klekjur eru hvorki ákveðin tegund skordýra né skilgreint lífsstig þeirra í líffræðilegum skilningi. Í þeim skilningi sem mig langar að leggja í orðið nær það yfir þetta stutta skeið og atferli þegar púpur ýmissa skordýra rísa upp að yfirborði vatnsins til að taka á sig síðustu myndbreytinguna, þ.e. að verða að fullvaxta einstaklingi. Veiðiflugur sem líkja eftir þessu atferli geta verið af öllum mögulegum tegundum; straumflugur, votflugur, púpur og þurrflugur. Allar flugur sem hægt er að veiða á eða rétt undir yfirborði vatnsins geta sem sagt talist vera klekjur.

Það að setja hér niður nokkur orð um klekjur eru engin stórkostleg vísindi, þetta fyrirbrigði hafa veiðimenn þekkt frá því fyrstu veiðiflugurnar komu fram. Klassískar votflugur eru t.d. alveg tilvaldar klekjur, ekki síst þegar þær eru s.k. soft hackle þar sem mjúkt hringvafið leggst aftur með búkinum og tifar í vatninu, rétt eins og púpa skordýrs sem er að brjótast upp að yfirborðinu.

Black Pennell – softhackle

Reyndar eru alls ekki allar púpur sem brjótast eitthvað um á leið sinni upp að yfirborðinu. Sumar þeirra eru ósköp rólegar á leiðinni, líða bara áreynslulaust upp að yfirborðinu og reyna að láta sem minnst fyrir sér fara. Þegar þannig ber undir getur verið óhætt að eiga léttar púpur í boxinu, t.d. óþyngt Héraeyra eða Killer Bug.

Héraeyra
Killer Bug

En hvaða skordýr eru það sem haga sér svona? Jú, það má eiginlega segja að öll skordýr sem taka fullkominni myndbreytingu taki sig til á púpustiginu og rísi upp að yfirborðinu til að taka síðustu myndbreytingunni. Þeirra á meðal eru algengasta silungafæðan hér á landi, vorflugur og mýflugur. Fæst skordýr sem taka ófullkominni myndbreytingu staldra svona við á leið sinni upp á yfirborðið því þau breytast beint úr gyðlu í fullvaxta flugu. Þeirra á meðal eru steinflugur og dægurflugur.

Klekjur halda sig mest á innan við 15 sm. dýpi í vatninu og það er því um að gera að veiða þessar flugur með flotlínu, taum í góðu meðallagi ( 9 fet ) og stilla inndráttinn af miðað við þær púpur sem eru á ferðinni. Meira um það síðar.

Febrúarflugur 2020

Nú eru aðeins 26 dagar þar til Febrúarflugur hefjast og eflaust eru einhverjir byrjaðir að hnýta og mynda flugur til að setja inn á hópinn Febrúarflugur á Facebook.

Að þessu sinni freistum við þess að virkja stangaveiðifélög og hnýtingarhópa hringinn í kringum landið til að taka þátt, hver með sínu nefni og getu. Tölvupóstur hefur verið sendur á vel flest stangaveiðifélögin þar sem sú hugmynd er kynnt að hvetja félagsmenn sína til að merkja flugurnar með hashtag (#) sem tengist viðkomandi félagi. Jafnframt hefur félögunum verið boðið að efna til einhverra samkoma þar sem félagsmenn hittast, hnýta flugur eða njóta fræðslu af einhverju tagi sem tengist flugum eða fluguhnýtingum og kynna það í Febrúarflugum. Ef félögin kjósa að koma þessum viðburðum á framfæri þá er þeim boðið að senda FOS.IS skilaboð þar um og þetta verður auglýst í hópinum og hér á síðunni. Við bíðum spennt eftir viðbrögðum við þessari hugmynd okkar.

Ef þú, lesandi góður, ert meðlimur í hópi eða öðrum félagsskap sem kemur saman og hnýtir flugur, þá er þér einnig velkomið að senda okkur skilaboð og tilgreina hashtag þíns hóps og merkja þitt framlag til Febrúarflugna 2020 með því.

Annars verður átakið með nokkuð hefðbundnu sniði þetta árið, létt og lipurt og allir geta tekið þátt með því að skrá sig í hópinn á Facebook. Engin skuldbinding fellst í þátttökunni, en þeir sem leggja fram flugur eiga möguleika á að hljóta smá viðurkenningu fyrir frá styrktaraðilum átaksins.

Litlu burstarnir

Þegar maður er búinn að lakka, já eða líma hausinn á flugunni, þá verða stundum þessar leiðinda leyfar af lími eða lakki eftir í auga flugunnar. Ef maður hefur ekki rænu á að fjarlægja þetta strax, þá er næstum öruggt að þegar til flugunnar á að taka, þá er maður í tímaþröng og má eiginlega ekkert vera að því að stinga storknað límið eða lakkið úr auganu.

Margir hnýtarar hafa tiltæka fjöður á hnýtingarborðinu til að renna í gegnum augað um leið og búið er að ganga frá hausnum. Eins góð og fjöðrin er nú, þá á hún það til að klístrast saman og gera lítið gagn eftir það. Þá getur komið sér vel að vera með nokkra svona tannhirðubursta við höndina, helst í nokkrum sverleikum til að hreinsa úr auga flugunnar. Það er alls ekki þörf að kaupa nýja bursta, notaðir burstar gera alveg sama gagn.

Hversu oft þarf fluga að veiða?

Stutta svarið við þessari fyrirsögn er kannski; alltaf, en það er ekki alveg það sem ég er að velta fyrir mér núna. Ég var að velta fyrir mér þrautreyndum flugum sem hafa áunnið sér sess sem klassískar flugur sem allir þekkja og mjög margir nota. Hversu oft þarf ný fluga að veiða þannig að hún falli í hóp þeirra klassísku?

Það er ógrynni af flugum sem koma fram á sjónarsviðið á hverju ári. Þegar ég segi nýjum flugum, þá eru raunar margar þeirra gamlar flugur í nýjum fötum. En annað slagið kemur fram fluga sem slær í gegn í skemmri eða lengri tíma og allir eru með þá flugu í boxinu. Því fleiri sem taka hana síðan úr boxinu og renna henni í alvöru fyrir fisk, þeim mun meiri líkur eru á að hún festi sig í sessi.

Hér heima eigum við nokkrar flugur sem hafa skapað sér þennan sess, þær er nánast hægt að finna á hverri blaðsíðu í veiðibókinni og allir kannast við þær. Vitaskuld hafa þessar flugur eitthvað fram að færa og þær hafa veitt vel, en hvað ef einhver hefði ekki sagt frá þeim og allir prófað? Þá væru þær leynivopn ákveðinna veiðimanna og aðeins útvaldir beittu henni. Það sem hjálpar flugu að verða klassísk er ekki síst orðspor hennar manna í millum. Áður fyrr voru það félagarnir í veiðifélaginu sem sáu um orðsporið, nú til dags er það útbreiðsla á samfélagsmiðlum sem ræður trúlega meiru um það hvort fluga nær fluginu eða ekki.

Higa’s SOS – original og rauð

Hérna um árið rakst ég á flugu á vef leiðsögumanns vestur í Bandaríkjunum sem mér fannst sérstaklega smekkleg. Ég setti mig í samband við viðkomandi og bað hann um uppskriftina að kvikindinu og leyfi að birta hana hérna á vefnum sem ég og gerði. Þetta var árið 2010. Ég veit ekki nema einhverjir hér heima hafi þá þegar verið búnir að koma auga á þessa flugu en hún náði töluverðu flugi, ekki síst eftir að Orvis setti hana í framleiðslu og seldi í bílförmum í vefverslun sinni. Flugan er vissulega veiðin, en ég efast um að hún hefði orðið jafn vinsæl og raunin er ef hún hefði ekki fengið töluverða umfjöllun á veraldarvefnum og þá er ég ekki að tala um FOS.IS Enn þann dag í dag er Higa‘s SOS ótrúlega vinsæl um allan heim og er fyrir löngu búin að festa sig í sessi sem ein þeirra klassísku.

En ekki fá allar flugur jákvæða umfjöllun á netinu. Það jaðrar svið að sumar flugur og höfundar þeirra séu beinlínis slegnar af um leið og þær birtast. Eru jafnvel úthrópaðar fyrir að vera fölsun, eftiröpun eða bara beinlínis óboðlegar. Samt ná sumar þeirra töluverðri útbreiðslu. Kannski sannast hér hið fornkveðna; slæm athygli er betri en engin. Þrátt fyrir allt, þá held ég að það standi upp úr að fluga verður að hafa eitthvað til brunns að bera svo menn nenni að eyða einhverju púðri í hana á vefnum, hrósa eða lasta. Ef fluga fær athygli, þá eru mun meiri líkur á að einhverjir prófi hana og þá er hálfur björninn unninn.

Í lok árs 2019

Það er óhætt að segja að árið sem er að líða hefur ekki verið nein flugeldasýning hjá öllum þeim sem stunda stangveiði á Íslandi. Ég kvarta þó ekki yfir sumrinu, það var með ágætum hjá mér og mínum veiðifélaga enda engum alvarlegum vatnsskorti fyrir að fara í vatnaveiðinni. Þetta árið eyddum við þó nokkuð fleiri dögum en áður upp á hálendi við ýmis störf og veiðar. Aflatölurnar bera það e.t.v. ekki alveg með sér, en á því er sú skýring að umtalsverðum fjölda daga var varið í fiskiræktarstarf sem ekki er talið með í aflatölum hér á síðunni.

Að þessu sinni skipti ekki máli hvort meðaltal veiðiferða væri reiknað á milli bláu eða rauðu talnanna, þær bláu voru nokkuð hærri; 115 fiskar á móti 78 hjá rauða liðinu. Að vanda var júlí fengsælasti mánuðurinn, júní sérlega rólegur og veiði hætt snemma í september þar sem haustið gerði heldur snemma vart við sig uppi á hálendi.

Eins og sjá má hafa árin verið nokkuð brokkgeng hjá okkur veiðifélögunum og heldur hefur dregið úr afla hin síðari ár, en það stendur auðvitað til bóta á komandi sumri. Þannig að allrar sanngirni sé gætt, þá taka tölurnar hér að ofan ekki tillit til fjölda veiðidaga, aðeins afla.

Árið sem er að líða hefur fært tæplega 117.000 gesti inn á FOS.IS og sífellt fjölgar þeim sem fylgjast með því efni sem hér er matreitt að hætti veiðinördsins. Þetta er svipaður fjöldi eins og verið hefur á síðustu árum, síðan heldur sínum fasta hópi lesenda og fyrir það færum við ykkur okkar bestu þakkir.

Hin síðari ári hefur mest aukning í heimsóknum verið yfir sumarið og svo var einnig á þessu ári. Væntanlega má rekja það til aukinnar áherslu á umfjöllun um veiðistaði hér á síðunni, þótt flugur og fluguhnýtingar eigi ennþá vinninginn í fjölda greina. Það fer ekkert á milli mála þegar aðsóknin að síðunni er skoðuð að efnið er mis vinsælt eftir árstíma; flugur að vetri og veiðistaðir að vori og sumri.

Að vanda stóðum við fyrir Febrúarflugum á árinu og þar bar helst til tíðinda að fjöldi fylgjenda tók enn og aftur stökk á milli ára. Það verður spennandi að sjá hvað Febrúarflugur 2020 bera í skauti sér og með hvaða sniði þær verða næst.

Á ári komanda verður efnisval á vefnum með svipuðum hætti og verið hefur. Fjöldi greina verður sömuleiðis svipaður rétt um þrjár greinar á viku um ýmislegt það sem höfundi þykir skipta máli eða hann hefur áhuga á. Ein breyting verður þó strax og hún snertir einn vinsælasta hlekk síðunnar; dagatal ársins. Frá og með deginum í dag breytist útlit dagatalsins þannig að það líkis meira hefðbundinni flóðatöflu. Með þessu vonumst við til að koma til móts við þá sem notast við snjalltæki því eldra útlit var ekki sérlega vænt til aflestrar á smærri skjám. Flóðatöfluna má nálgast með því að smella hérna eða úr valmynd síðunnar Töflur – Flóðatafla.

Að þessu sögðu vil ég þakka öllum lesendum mínum fyrir samfylgdina á árinu sem er að líða og óska þeim gæfuríks nýs árs með ósk um enn fleiri samverustundir á vefnum á nýju ári og ánægjulegra veiðidaga á komandi sumri.

Meira vax

Flest allur hnýtingarþráður sem maður kaupir í dag er í það minnsta forvarinn (e: pre-waxed) en þar með er ekki sagt að hann sé nægjanlega vaxborinn. Það er ágæt regla að bæta aðeins við vaxið, sérstaklega þegar maður er að hnýta væng á votflugu.

Betur vaxborinn þráður situr betur á krókinum og er líklegri til að hanga á sínum stað þegar keflishöldunni er sleppt.

Harry harðjaxl

Að læra að kasta flugu er ótrúlega skemmtilegt og flestir veiðimenn, á einhverjum tímapunkti, freistast til þess að þenja kastið eitthvað út í buskann. Það eru vissulega til þau augnablik þar sem gott er að ráð við tiltölulega langt kast, en það er kannski óþarfi að láta lengd kastanna skyggja á stuttu köstin og tökurnar sem langoftast eru vel innan kastfæris medium action stanga.

Nú er Harry karlinn kominn á þetta skeið, hann vill endilega ná þessum löngu köstum og þá dugar medium action stöngin ekki lengur, eða hvað? Þurfa góðir kastarar þessar stífu fast action stangir til að ná þessum löngu köstum? Ég treysti mér ekki til að segja af eða á um þetta, en eitt er víst, allir þeir sem ég þekki og geta kastað langt, mjög langt eru vopnaðir stífum stöngum. Flestar stangir sem falla undir þessa skilgreiningu svigna aðeins niður um þriðjung lengar frá toppi þannig að þær hlaðast mjög fljótt í kastinu og að sama skapi skila þær hleðslunni hratt út í línuna, hraði línunnar verður því samsvarandi meiri.

En þegar kemur að veiði þar sem framsetning flugunnar skiptir höfuðmáli, þá eru þessar stangir ekki sérstaklega hentugar og þær deyfa upplifun veiðimannsins af fiski til muna meira en mýkri stangir. Fast action stangir virka best fyrir þá sem kasta snöggt, þurfa að berjast við mótvind og eru að veiða stóra fiska með stórum eða þungum flugum. En þar með er ekki sagt að það sé ekki hægt að veiða með línu #6 og flugu #22 á þessar stangir, það er vel mögulegt. Að vísu temprar stíf stöng ekki óvæntar hreyfingar fisksins eins vel og mýkri stöng, en vanur veiðimaður hefur þá önnur spil á hendinni til að grípa í sem vega upp á móti þessum galla.

Miðjumoð Harry’s

Að því gefnu að Harry hefði ekki endanlega misst allan áhuga á að leita sér að flugustöng á sínum tíma, þá þætti mér ekki ólíklegt að hann ætti nú þegar miðlungs hraða stöng. Flestar fyrstu stangir veiðimanna eru medium action. Þetta eru stangirnar sem hlaða sig niður að miðju eða aðeins lengra. Þrátt fyrir að vera stífari heldur en slow action stangirnar, þá er nóg eftir af tilfinningu í stönginni þannig að veiðimaðurinn finnur vel fyrir fiskinum. Stífleikanum fylgir það einnig að maður finnur betur hvort línan hleður stöngina að einhverju marki sem er töluverður kostur, ekki satt.

Að þessu sögðu, þá er rétt að taka það fram að þessar stangir eru ekki á neinn hátt eyrnamerktar byrjendum eingöngu. Margir veiðimenn sem hafa frekar hægan kaststíl velja þessar stangir einfaldlega vegna þess að þær virka heilt yfir vel í púpuveiði, þurr- og straumflugur. Með bættum efnum og aðferðum við stangarframleiðslu, hafa þessar stangir öðlast nýtt líf. Þær nýrri hlaða sig jafnvel betur en áður, bjóða samt sem áður upp á sömu mýktina og leyfa veiðimanninum að finna vel fyrir jafnvel minnsta fiski.

Þeir veiðimenn sem hafa tamið sér hraðan kaststíl eru yfirleitt ekki sáttir við svona stangir, finnst þeir ekki ná nægri hleðslu úr þeim og kjósa heldur stífari stangir.

Taumalengd

Eitt af því sem fluguveiðimenn spá reglulega í er lengd taums og þeir spyrjast reglulega fyrir um þetta. Stutta svarið er; Það ræðst nú af ýmsu. Á meðan sum vötn hafa fengið á sig það orð að þar verði að nota ákveðna lengd af taum, annað virki bara ekki, þá segja reynsluboltarnir eitt eða annað. Ekki dettur mér í hug að efast um reynslu manna en ég hef oftar en ekki orðið var við ákveðinn misskilning á lengd tauma og þá sér í lagi vegna meintrar taumafælni fiska. Í því sambandi vil ég benda mönnum á að það er sjaldnast lengd taums, eða öllu heldur skortur á lengd, sem fiskurinn mögulega fælist, það er sver- og sýnileiki hans sem fiskurinn getur mögulega hrokkið undan. Ef taumur er orðinn mattur eða taumaendinn er of sver, skiptu þá um taum en hugsaðu þig vel um áður en þú lengir hann um einhver fet, í það minnsta þar til þú hefur ná góðum tökum á þeirri lengd.

Taumar eru af mismunandi sverleika sem yfirleitt er í beinu samhengi við slitstyrk þeirra. Þegar menn hefja fluguveiði, þá er ekki óalgengt að þeir byrji með 9 feta taum, ná þokkalegu valdi á þeirri lengd og fikra sig síðan í lengri taum þar sem aðstæður og veiðiaðferðir krefjast þess. En 9 feta taumur er ekki það sama og 9 feta taumur. Sverasti partur taumsins þarf að passa sverleika línunnar, það er ekki nóg að hugsa eingöngu um lengd hans eða X númerið sem hann endar í. Þumalputtaregla fyrir sverleika taums þar sem hann tengist línunni er að hann ætti að vera u.þ.b. 2/3 af sverleika hennar. Í hverju hann endar ætti að ráðast af stærð flugunnar, sjá töflu hér. Athugið að þetta er þumalputtaregla sem á alls ekki alltaf við og brotnar mun oftar en þumalputtar gera. Kónískir taumar eru ekki allir eins, sumir byrja sverir og enda í t.d. 3X (u.þ.b. 0,20 mm) á meðan aðrir byrja grannir og enda líka í sama sverleika. Sá fyrri er því töluvert brattari ef segja má sem svo.

Þegar menn hafa náð góðu valdi á 9 feta taum, sverleika og því hve skart hann mjókkar niður í æskilegan sverleika, þá ættu menn að vera tilbúnir að ráðast í lengri tauma. Ég er alveg óhræddur við að játa það að það tók mig töluverðan tíma að ná sjálfum sátt við lengri tauma, þetta getur tekið tíma og fyrst og fremst æfingu.

Taumurinn úr lógóinu

Ákveðnar aðstæður og veiðiaðferðir kalla svolítið á breytilega lengd tauma, þannig að það má alls ekki útiloka lengri eða styttri tauma. Þurrfluguveiði kallar á lengri taum, kannski eitthvað í áttina að eða yfir 12 fet. En það má ekki skilja sem svo að þurrflugur beinlínis gargi á þetta, lunkinn veiðimaður sem ræður vel við 9 feta taum sem mjókkar skart niður í t.d. 5X (0,14 mm) á ekkert síður erindi í þurrfluguveiði heldur en sá sem ræður við langan taum. Þetta snýst svolítið um mýktina og ekki síst þyngd og eftirgefanleika stangar og línu.

Það að vera með mjög langan taum í púpuveiði þekkist vel í ákveðnum vötnum, helst þar sem veiðimenn eru að veiða alveg niðri við botn. Það getur verið mjög hentugt að vera með langan taum á flotlínu undir þannig kringumstæðum. Sami taumur getur aftur á móti verið ofrausn ef menn eru með intermediate eða sökkvandi línur, þá er styttri taumur jafnvel betri þannig að línan nái að stjórna dýpinu sem veitt er á.

Að veiða með styttri taum en 9 fet getur líka verið kostur. Að vera með allt niður í 3 eða 5 feta taum í þungu straumvatni er oft nauðsyn, einfaldlega vegna þess að lengri taumur er bara á einhverju flakki í vatninu og flugan á það til að rísa ef hún leikur laus á of löngum taum. Þetta á einnig við um þyngri flugur, þær kalla á styttri taum eða sverari annars skilar aflið í kastinu sér ekki út í fluguna og hún einfaldlega leggst ekki vel fram.

Að öllu þessu sögðu kemur hér fyrirvari; það er mín reynsla og grúsk sem markar þessi orð. Vertu duglegur að prófa þig áfram með mismunandi tauma, sverleika og lengd og þá getur þú fundið þína töfralausn sjálfur. Það er engin patent lausn í þessu taumaveseni, umfram allt, æfðu þig því það verður enginn óbarinn biskup í meðhöndlun tauma.

Beðið eftir sumri

Sú grein sem hér fer á eftir er sú nýjasta sem fengið hefur að fljóta með í fylgiriti Veiðikortsins. Einmitt þessa daga er Veiðikortið fyrir 2020 að koma út og með því er að vanda fylgiritið margumrædda með haldgóðum upplýsingum um vötnin sem í boði verða næsta sumar og ýmsum öðrum fróðleik. Ég bíð alltaf jafn spenntur eftir Veiðikortinu og ekki síst fylgiritinu, það er eins og kortið færir manni staðfestinu þess að veturinn er ekki eilífur, það vorar á endanum.

Um það leiti sem nýtt Veiðikort kemur út, þá er maður þegar farinn að bíða eftir næsta sumri. Og ekki verður sú bið léttari þegar kortið góða kemur inn um lúguna og maður sér hvað stendur til boða næsta sumar.

Biðin eftir síðasta sumri var eiginlega sú lengsta sem um getur frá því ég byrjaði að nýta mér Veiðikortið. Hún hófst að venju í nóvember – desember og henni lauk ekki fyrr en mér þótti raunhæfara að bíða eftir góðu hausti. Þetta helgast væntanlega af því að ég er búsettur sunnanlands eða sunnan- og vestan veðraskila eins og norðlendingar og austfirðingar kölluðu það síðasta sumar.

Vorið lét aðeins bíða eftir sér en þegar loks rofaði aðeins til, kviknaði eins og venjulega vonarneisti veiðimannsins í brjósti mér. Fyrsti fiskur sumarsins kom sumardaginn fyrsta í bæjarlæknum, Hólmsá við Heiðmörk og þóttist ég þá himinn hafa höndum tekið og gott sumar væri í vændum. Illu heilli gerði síðan nokkurt vorhret, svo mjög að vonarneisti sumarsins var orðinn heldur lítil tíra þegar næsti fiskur kom loksins á land.

Svona er nú líf veiðimannsins stundum og ekki verður á allt kosið, hvorki í veðri né veiði. En þótt kreppi að í öðru, þá getur hitt komið skemmtilega á óvart. Brösugt veðurfar síðasta sumars virtist bara fara vel í bleikjurnar á Þingvöllum enda eru þær ekki óvanar vætu. Ekki er langt síðan veiðimenn höfðu örlítinn vott af áhyggjum af bleikjunni, en í sumar sem leið létu þær sér fátt um dómsdagsspár eða veðurfar finnast og gældu allhressilega við ástríðu veiðimanna, bæði í Þingvalla- og Úlfljótsvatni.

Hvað bleikjurnar gera næsta sumar er ómögulegt að geta sér til um, hvort sem þær eiga heima í Þingvallasveit, Grafningi eða vestur á Mýrum. Eitt er þó víst, ég er byrjaður að bíða og ég læt ekkert skemma þá bið fyrir mér og held áfram að blaða í gegnum Veiðikortabæklinginn og læt mig dreyma.

Hægfara Harry

Eftir hugljómun Harry‘s hér um daginn, sjá Að vera eins og Harry, þá fór hugur hans til stanga að leita út fyrir stöngina sem valdi hann. Þetta er ekki óalgengt hjá þeim sem hafa náð valdi á sinni fyrstu stöng, stöng sem mögulega fyrirgefur auðveldlega byrjendamistökin í flugukastinu og virkar fullkomlega, en viðkomandi langar að prófa eitthvað nýtt. Á þessum tímapunkti standa veiðimenn frammi fyrir þessu eilíflega vandamáli sem hugtakanotkun framleiðenda stanga getur verið.

Ef þú, lesandi góður nennir ekki að lesa meira, hvað þá næstu tvær greinar um Harry sem eiga eftir að birtast, þá er styttri útgáfan af þeim öllum svona:

Í þessari grein verður sagt frá slow action stöngum sem bogna alveg að 90% niður að handfanginu. Í næstu grein verður sagt frá medium action stöngum sem bogna allt að 60% niður að handfanginu. Síðasta greinin um Harry verður um fast action stangir sem bogna að mestu í efstu 30%.

Á síðari árum hafa stangarframleiðendur snúist af hinum hæga, mjúka vegi og stífnað heldur upp. Hugtakið slow action er nánast horfið úr lýsingum á nýjum stöngum og í dag heita þær orðið full flex eða eitthvað sem gefur til kynna að þær séu sérhannaðar til þess að leggja fluguna fallegar fram. Það hefur í raun sáralítið breyst í þessum stöngum, þær eru ennþá boðnar í lengdum frá 6 fetum og upp í 9 og eru svolítið eins og hálfsoðið spaghettí þegar maður tekur á þeim í veiðiversluninni.

Þessar stangir eiga það sameiginlegt að í kasti með línu og öllu þá svigna þær alveg niður í handfangið og virka hægar. Hvert einasta kast er hlaðið tilfinningu fyrir ferli línunnar, en það er eiginlega eina hleðslan sem talandi er um. Ef fiskur tekur fluguna, þá fer það ekkert fram hjá veiðimanninum og hann finnur fyrir honum alla leið í háfinn. Þetta eru stangirnar sem þurrfluguveiðimenn vilja, lítið afl í þeim og línuhraðinn afskaplega lítill.

Sá sem ætlar með svona stöng í mikið vatn þar sem fiskurinn liggur lengst í burtu á í vændum ótrúlega tíðindalitla veiðiferð, hvað þá ef það blæs einhver vindur.

Hefði ég bara vitað

Í gegnum tíðina hafa ýmis atriði safnast upp í kollinum á mér sem ættu, ef ég færi alltaf eftir þeim, að gera fluguveiðina miklu auðveldari. Það er nú ekki svo í mínu tilfelli að ég hafi fæðst með það á hreinu hvernig þetta sport gengur fyrir sig, ég hef þurft að læra þetta svona smátt og smátt á meðan ég hef kynnst mönnum sem eru einfaldlega með þetta innbyggt frá fæðingu. Nei, ég er ekki að gera gys að eða lítið úr þeim beturvitrungum sem ég hef kynnst í gegnum tíðina, ég er einfaldlega að vísa til þeirra sem virðast ekki hafa neitt fyrir þessu, nota bara tvær flugur og veiða alltaf fisk, en auðvitað eru þeir fleiri sem eru í svipuðum sporum og ég, vinna hörðum höndum að því að verða betri veiðimenn og gera það helst með því að veiða, veiða og veiða.

Sjálfur hefði ég, fyrir það fyrsta, viljað fylgjast betur með í líf- og náttúrufræði í framhaldsskóla. Fiskar lifa í vatni, þeir eru með tálkn og ugga, svona hefði lokaritgerðin mín í náttúrufræði geta hljóðað á sínum tíma. Svona eftir á að hyggja, sem sagt í dag, þá hefði ég viljað fara betur ofan í saumana á atferli fiska, búsvæðum og fæðu. Þetta eru nefnilega lykilatriði þegar kemur að því að eltast við fisk sem ekki vill sýna sig. Annað hvort las ég eða heyrði eitt sinn haft eftir mætum veiðimanni að það væri ekki hægt að læra vatnaveiði af afspurn. Ef þú spyrð einhvern hvar og hvernig hann veiddi, þá segir stemmir frásögnin hans við aðstæður eins og þær voru einmitt þegar hann var að veiða, sem var mögulega fyrir einhverjum dögum, ef ekki vikum síðan. Á þeim tíma hafa ýmsar breytingar orðið í vatninu; nýtt æti, vatnið hlýnað eða kólnað o.s.frv. Allt atriði sem hafa mikil áhrif á það hvar fiskurinn heldur sig og hvernig hann hagar sér. Vötn eiga jafnvel sitt ákveðna dagsform, eru gjöful á eina ákveðna flugur í dag, en sama fluga gefur ekkert þann næsta. Undir þeim kringumstæðum græðir maður lítið á gamalli veiðisögu, meira að segja þó hún hafi verið síðan í gær.

Með tíð og tíma hefur einhver vottur að þekkingu á atferli og lífmynstri fiska síast inn hjá manni, en mikið ósköp hefur það tekið langan tíma og alltaf er maður að bæta við sig smá þekkingu. Ef ég væri í einhvern tíma beðinn um ráð fyrir byrjendur, þá yrði það trúlega fylgstu með í náttúrufræðinni.