Allt er þegar þrennt er …

Mér hefur stundum verið legið á hálsi að fara fjallabaksleið að hlutunum. Þetta má alveg til sannsvegar færa, en ég hef þá mínar ástæður og stundum sé ég ekkert endilega ástæðu til að segja frá henni. Einhverju sinni var ég spurður að því á hnýtingarkvöldi, hvers vegna ég hnýtti sömu fluguna aldrei eins. Ég man ekki alveg hverju ég svaraði, en það var örugglega einhver hálfgerður útúrsnúningur. Á því augnabliki vildi ég bara halda ástæðunni fyrir mig.

Þannig er að þegar ég hnýti flugu í fyrsta skiptið, þá hnýti ég hana fyrst eins nærri hugmyndum höfundarins og mér er unnt. Í annað skiptið nota ég sömu hráefnin í hana, en hnýti þau með öðrum hætti. Í þriðja skiptið er ég vís með að skipta einhverju út, jafnvel tveimur efnum og nota eitthvað allt annað í staðinn, oftast eitthvað sem ég ræð betur við og þekki hvernig hagar sér þegar hnýtingarþráðurinn lendið á því.

Þetta gerir þrjár útgáfur, sú fjórða kemur síðan í kjölfarið þegar ég vel það besta úr þessum þremur eftir að hafa virt þær vandlega fyrir mér. Ég dreg enga dul á að ég vel gjarnan þá útgáfuna sem var mér einföldust í hnýtingu og ég er tiltölulega sáttastur við. Allt er þegar þrennt er, fullkomið í fjórða og það verður sú sem ég legg á borð fyrir fiskinn. Og svona rétt í lokinn, ég sé sjaldnast ástæðu til að upphefja endanlegu útgáfuna og skíra hana afbrigði af X, þetta er einfaldlega X eins og ég hnýti hana. Það eru náttúrulega til ýmsar reglur um afbrigðilegheit, meira að segja hvað maður verði að skipta út mörgum hráefnum til að geta kallar einhverja flugu afbrigði. Það situr í mér talan 3 þegar kemur að þessu, veit ekki alveg hvers vegna og eiginlega er mér alveg sama. Kannski kemur eitthvað meira um þetta síðar, hver veit nema það komi afrigði af þessari grein.

4 x original / 4 x útfærslur

Stundum er netið ekki nóg

Eins gott og netið er nú þegar kemur að því að fletta upp flugum til að hnýta, þá eru myndirnar stundum bara alls ekki nóg til að læra af þeim. Smáatriði, sama hve góðar lýsingar fylgja myndinni, leynast stundum á milli laga í flugunni og þá þarf eitthvað annað til.

Það hljómar ef til vill einkennilega að ráðleggja fluguhnýturum að fara út í búð og kaupa sér flugur, en stundum er það einfaldlega besta leiðin til að læra að hnýta ákveðna flugu. Það er bara eitthvað annað að geta velt flugunni á milli fingranna, setja hana undir stækkunargler og skoða nákvæmlega handbragðið.

Þetta er vitaskuld sett fram með þeim fyrirvara að sá sem hnýtti hafi virkilega kunnað til verka, ekki bara hnoðað einhverju saman eftir uppskrift, í akkorði og sparað í frágangi og fagmennsku. Eitt get ég þó sagt, frá því ég fór að laumast á barinn, þ.e. flugubarinn, þá hef ég séð mikla framför í vinnubrögðum þeirra flugna sem ganga undir nafninu verksmiðjuframleiddar flugur. Á sama tíma hef ég séð flugur sem keyptar hafa verið á netinu sem eru nánast ekki fiski bjóðandi, meira að segja sumar þeirra þannig úr garði gerðar að þær ná aldrei til fisksins, þær einfaldlega leysast upp í loftinu í fyrsta kasti.

Þræðarinn

Margir hnýtarar eiga svokallaða þræðara sem notaðir eru til að koma hnýtingarþræðinum í gegnum keflishölduna. Flestir þessir þræðarar eru gerðir úr stífum vír sem stungið er inn í hölduna að framan þar til lykkjan kemur út nær keflinu. Þeir sem eiga ekki slíkan þræðara og þeir sem vilja ekki eiga á hættu rispur í keramik eða koparfóðruðum höldum, notast einfaldlega við stuttan bút af taumaefni og stinga endum þess upp í gegnum rörið, smeygja hnýtingarþræðinum í lykkjuna sem myndast og draga herlegheitin í gegnum rörið. Einföld og örugg leið til að þræða hölduna.

Betur hnýtt, betri flugur

Það er ekki sjálfgefið að betur hnýttar flugur séu endilega betri. Ending þeirra verður mögulega meiri, útlit þeirra fallegra en hvorugt þessa segir endilega til um færni þeirra til að ganga í augun á fiskinum. Ég hef sagt það áður og reynt margoft að druslulegar, illa farnar flugur hafa stundum fært mér fleiri fiska heldur en þær óaðfinnanlegu og fallegu. En auðvitað er skemmtilegra að hnýta fallegar flugur, einhverjar sem gleðja augað og endast aðeins betur. Nú ætla ég að deila með lesendum einhverju af mínum óförum og þar með er ekki sagt að þeim sé lokið, ég stend mig oft og iðulega að því að gera sömu mistökin aftur og aftur.

Að læra að mæla lengd vængs á flugu er alls ekki eins erfitt og ætla mætti. Flestar vængjaðar flugur fylgja ákveðinni formúlu í lengd vængjar. Lengd vængs á votflugu má finna hérna og lengd vængs á straumflugu má finna hérna. Lykillinn í þessum lengdarmælingum er lengd króksins sem er notaður. Með tíð og tíma ættu þessi hlutföll að festar í kollinum og þá er maður tiltölulega fljótur að mæla hráefnið í vænginn á leggnum og eiga það jafnvel tilbúið þegar kemur að því að hnýta hann niður.

Hráefni sem fest er niður með jöfnum þrýstingi allra vafninga er líklegra til að sitja kyrrt þar sem það á að vera, sama á hverju gengur. Þegar ég náði leikni í halda jöfnum þrýstingi / tregðu í keflishöldunni, þá urðu vafningarnir jafnari, þéttari og umfram allt öruggari. Þegar svo hógværðin bættist við, þá urðu flugurnar fyrst áferðafallegri. Hógværð í hnýtingum fellst fyrst í því að nota fáa og örugga vafninga, færri hnúta og betri hnúta eftir hvert hráefni og síðast en ekki síst, fáa og fallega vafninga við og í haus til að ljúka flugunni.

Þetta tengist með beinum hætti því að treysta því sem þegar er gert. Það tók mig töluverðan tíma til að treysta þessum mjóa, viðkvæma þræði sem ég var að vinna með, hvað þá þeim endahnútum sem ég hafði þegar sett á fluguna. Þetta vantraust varð til þess að ég setti tvo, þrjá vafninga í viðbót á hausinn og hnýtti aftur endahnút og þar með var nettur hausinn farinn.

Hnýtt í tímaþröng

Það eru ekki allir sem hafa ótakmarkaðan eða nægan tíma til þess að fylla á boxin sín í vetur. Því miður geta óþarfa hlutir og athafnir sem tengjast veiði ekki nokkurn skapaðan hlut stolið af þér tímanum sem annars færi í að fylla á boxin. Það eru til ýmsar leiðir til að flýta fyrir því að ná að fylla á boxin, sumar góðar og gildar á meðan aðrar eru beinlínis bara kjánalegar.

Byrjum á kjánalegu leiðunum, fyrst þeirri sem ég leyfi mér að úthluta þeim vafasama heiðri að vera sérlega kjánaleg; slepptu því bara að hnýta og keyptu áfyllingu á boxið þitt. Einmitt, og missa af öllu gamninu? Ég segi nú ekki meir.

Önnur kjánaleg leið sem útvöldum veiðimönnum stendur til boða er aðeins kjánaleg að hálfu leiti; fáðu góðan vin til að hnýta fyrir þig. Þessi leið er aðeins kjánaleg fyrir annan/annað ykkar, þig. Sá sem hnýtir fyrir þig græðir alla ánægjuna og fær ómælda útrás fyrir sköpunargleðina á meðan þú getur bara notið þess að raða flugunum í boxið þitt þegar þær eru tilbúnar. Ill skárri kjánakosturinn ef þú átt ekki eina einustu stund aflögu til að hnýta sjálfur.

En það eru til nokkrar raunhæfar leiðir til að flýta aðeins fyrir áfyllingu fluguboxanna. Fyrst skal telja öruggu leiðina. Hún fellst í því að velja þér flugur sem þú þekkir vel, hefur hnýtt áður og hefur þokkalegt vald á að hnýta. Með öðrum orðum, nærð upp ágætum hraða og afkastar einhverjum tugum stykkja á góðu kvöldi í stað þess að eyða helmingi tímanns í að skoða uppskriftir að nýjum flugum eins og þeim sem finna má á þessari síðu.

Svo má líka stytta sér leið, sleppa einhverjum smáatriðum í flugunni sem taka óþarflega langan tíma. Þótt flugan sé ekki alveg 100% eins og höfundur hennar hefur ætlað henni, þá er alls ekki þar með sagt að hún veiði neitt síður. Stundum er einfaldara líka miklu betra. Ef þú trúir mér ekki, prófaðu að skera aðeins niður í hráefninu, sleppa þessu erfiða og stytta þér jafnvel leið með því að nota tilbúið búkefni í stað þess að vefja hverju laginu á fætur öðru til að ná ákveðnu þvermáli eða útliti.

Að herma eftir Henry Ford er líka góð leið til að auka afkastagetuna í hnýtingum, búðu til færiband. Þetta er kannski einfaldasta leiðin til að spara tíma, en mér finnst hún ekkert endilega skemmtileg. Þessi leið fellst í því að taka til það hráefni sem þú þarft í allar þær flugur sem þú ætlar að hnýta af ákveðinni tegund og raða á borðið. Svo kemur að partinum sem mér finnst svo leiðinlegur; byrjaðu á því að setja kúlu á alla krókana sem þú ert búinn að taka til. Næst þekur þú hvern krókinn á fætur öðrum með hnýtingarþræði og festir niður skottið. Þar næst tekur þú dub efnið eða burstann og festir niður við skottið á öllum flugunum. Þá fyrst er komið að því að taka búkefnið, festa það niður og vefja fram að kúlunni, hverja fluguna á fætur annarri. Og þannig heldur þú áfram þar til þú ert kominn með allar flugurnar tilbúnar, alltaf sama handbragðið þangað til þær eru allar tilbúnar á svo til sama tíma. Einhverra hluta vegna finnst mér alltaf skemmtilegra að setja fullbúna fluguna í svampinn eða korktappann áður en ég byrja á þeirri næstu.

Svo er það reyndar þetta með þörfina á fjölda flugna, stundum er hún svolítið heimatilbúin og aðeins til í kollinum á mér. Það hefur alveg komið fyrir að ég hef hnýtt einfaldaðar útgáfur af flugu og þá aðeins í takmörkuðu upplagi til að prófa. Að vera með einfalda flugu í farteskinu sem virkar, það gefur alveg færi á að vera með einmitt hráefnið í hana í hnýtingartöskunni og taka hana með sér í veiðiferðina. Þá getur maður smellt í þær flugur sem vantar á örskotsstund, næstum sama hvar maður er.

Sagan af Moppunni

Ein af þeim flugum sem hafa skotist upp á stjörnuhimininn í fluguveiðinni er Moppan eða The Mop Fly sem kom fram á sjónarsviðið undir lok síðustu aldar vestur í Bandaríkjunum. Flestir veiðimenn og hnýtarar þekkja þessa flugu í einhverri þeirri mynd sem hún hefur tekið á sig frá því hún kom fyrst fram. Höfundur flugunnar er Jim Estes sem búsettur var á þeim tíma í Norður Karólínu. Að sögn er Jim sérstaklega uppátækjasamur hnýtari, fer ótroðnar slóðir og leitaði hráefnis á ólíklegustu stöðum. Efnið í Moppuna fann hann í s.k. Dollarstore, fannst það spennandi og prófaði það þegar heim var komið.

Upphaflega hnýtti Jim þessa flugu í ljósgrænum lit til að líkja eftir s.k. Sourwood ormi sem er algengur austanvert í Bandaríkjunum. Vissulega voru til nokkrar eftirlíkingar af þessum ormi í flugulíki, en Jim þótti þær óþarflega flóknar í hnýtingu og leitaði leiða til að einfalda hana. Það má fullyrða að mikið einfaldari gæti flugan ekki orðið.

Það er ákveðin tenging á milli Squirmito flugunnar og Moppunnar, þótt mörgum finnist sú tenging heldur léttvæg. Báðar falla þær í þann flokk sem höfundar þeirra kalla Trash flies eða Rusl-flugur, þ.e. þær eru hnýttar úr efni sem finnst víða og er ekkert sérstaklega ætlað til fluguhnýtinga, gjarnan eitthvað sem verður afgangs eða er ónýtt til sinna upprunalegu nota. Annað eiga þær sameiginlegt, þær hafa báðar lent á milli steins og sleggju þegar kemur að kærumálum í fluguveiðikeppnum, reyndar þeirri sömu með nokkurra ára millibili.

Sjálfur var ég fyrir mörgum árum afar trúr þessari flokkun flugunnar, þ.e. að hún væri rusl-fluga og hnýtti hana úr þykkum pípuhreinsara sem mér áskotnaðist sem afgangar einhvers föndurs á mínu heimili. Illu heilli voru þessir pípuhreinsarar aðeins í æpandi rauðum, bláum og grænum litum og ég veiddi aldrei neitt á þær flugur. Minni afbrigði sem ég hnýtti úr venjulegum pípuhreinsurum gáfu mér jafn marga fiska. Það er greinilega ekki sama hvaða rusl maður notar.

Eftir að flugan komst í hámæli og naut sífellt meiri og meiri vinsælda, þá urðu uppgrip í moppubransanum í byggingavöruverslunum vestan hafs. En það leið töluverður tími þar til þekktir fluguframleiðendur bitu á agnið. Nokkrir þeirra vildu hreint ekki sjá þessa flugu í sínum röðum, höfðu enga trú á þessari local flugu frá Karólínufylki. Það var ekki fyrr en löngu síðar að þessir framleiðendur tóku fluguna upp á sína arma og hófu framleiðslu og sölu á henni. Þeirra á meðal voru Umpqua og Montana Fly Company sem þannig misstu af mesta æðinu, en selja hana í dag í fjölda útfærslna.

Moppan líkir ágætlega eftir lirfu- og púpustigi fjölda skordýra og er hreint engin local fluga vestur í Bandaríkjunum lengur. Í dag finna hnýtarar hráefnið í þessa flugu í vel flestum verslunum, þar á meðal byggingavöruverslunum þar sem hægt er að kaupa lífstíðar lager af moppuþráðum, meira að segja í nokkrum mismunandi litum í einni og sömu moppunni. Nokkrir minni framleiðendur skúringamoppa brugðust við aukinni eftirspurn á sínum tíma og tóku upp á því að blanda saman bómullar- og fiberþráðum í ýmsum litum í moppurnar sínar og juku þannig sölutölur verulega. Það má því segja að moppuframleiðendur hafi stutt við bakið á hnýturum löngu áður en framleiðendum hnýtingarefnis datt í hug að bjóða staka moppuþræði til hnýtinga.

Í dag finnst þessi fluga í öllum mögulegum litum og útfærslum og kjaftasagan segir að þeir sem eiga lager af þessum flugum þurfi aldrei að kvíða aflatregðu.

Sagan af Squirmy

Gamlar fréttir geta verið skemmtilegar, sérstaklega þegar maður les þær sem nýjar í dag. Ég var eitthvað að gauka á netinu í haust í leit að ítarefni fyrir smá greinarstúf sem ég var með í smíðum og þá datt ég niður á frétt um meintan vafasaman sigur Bandaríska unglingalandsliðsins á heimsmeistaramótinu í fluguveiðum. Greinin fjallaði um yfirburðastöðu liðsins sem talin var felast í Squirmy Wormy. Sitt sýndist hverjum um þessa flugu og það hvort leyfa hefði átt liðinu að nota þessa óþekktu jaðar-flugu. Ég staldraði aðeins við þessa athugasemd og fannst hún svolítið einkennileg, hafa ekki allir séð þessa flugu? Var hún ekki afhjúpuð á Íslandi sem leynivopnið árið 2018? Haldið ykkur nú fast; þessi grein sem ég var að lesa var frá árinu 2014 og þá hafði þessi umdeilda fluga þegar verið í fluguboxum veiðimanna í Norður Karólínu í á fjórða ár.

Nú verð ég að játa að ég tengdi ekki alveg strax að ég hef um árabil fylgst með höfundi þessarar flugu án þess að gera mér grein fyrir því sérstaklega. Þessi hnýtari, kastkennari, leiðsögumaður og fyrrum ambassador Orvis heitir Dave Hise, á og rekur Casters Flyshop vestur í Bandaríkjunum og hefur sent frá sér fjölda greina, skrifað í félagi við aðra nokkrar bækur og bæklinga um fluguveiði. Á sínum tíma, upp úr 2010 fór Dave ekkert sérstaklega leynt með tilraunir sínar með gúmmíteygjur og úr varð flugan Squirmito sem sver sig heldur betur í ætt San Juan orma sem Dave hefur útfært á ýmsa vegu. Dave hefur það orð á sér að vera einhver framsæknasti hnýtari vestan Atlantsála og fer gjarnan ótroðnar slóðir í hnýtingum og sjálfur telur hann sig vera ókrýndan konung Trash flies og vísar þar til áráttu sinnar að nota óhefðbundið efni í flugur, eins og t.d. að rekja upp gúmmíbolta og nota teygjurnar úr honum í flugu, þannig varð Squirmito til. Hvenær farið var að nota heitið Squirmy Wormy veit ég ekki, ég veit bara að Dave stendur nákvæmlega á sama um nafn flugunnar og hefur ekki gert minnstu tilraun til að sækja um einkaleyfi á henni, frekar en nokkurri annarri flugu sem hann hefur soðið saman.

Notkun flugunnar sprakk út í Evrópu eftir kæru Tékkneska landsliðið sem fór fram á að flugan yrði bönnuð í veiðikeppnum eftir fárið sem hún olli 2014. Sjálfur varð ég ekki var við þessa flugu hér heima fyrr en árið 2017 hjá nokkrum framúrstefnuhnýturum sem voru til í að prófa allt.

Svona flugur koma reglulega fram, flugur sem sprengja samfélagsmiðla og veiðiblogg. Menn skiptast í andstæðar fylkingar, með og á móti. Sumir beinlínis elska að hata þessa flugu, telja hana ómerkilega gervibeitu sem eigi ekkert skylt við flugur eins og þær eiga að vera. Aðrir benda á að það sé ekki til neinn staðall yfir flugur, allt sé leyfilegt og ef fluga veiðir, þá sé ekkert sem heitir að banna hana eða hægt sé að banna mönnum að kalla kvikindið flugu. Það er svo allt annar handleggur hvort mönnum þykir þessi fluga falleg, veiðileg eða yfir höfuð fiski bjóðandi. Hún er í það minnsta mjög óhefðbundin, en þó ekki. Eins og áður er getið, þá var höfundur hennar að leika sér að San Juan orminum þegar hún varð til og hún sver sig alveg í þá ætt.

Það verður samt ekki af þessari flugu tekið að hún virkar mjög vel undir vissum kringumstæðum, að sögn. Vissar kringumstæður eru reyndar mjög teygjanlegt hugtak (ég bara varð að nota þetta hérna). Flugan er frekar auðhnýtt og afar einföld í uppbyggingu, nokkuð sem fellur fiski yfirleitt vel í geð. Og þegar talað er um fiskinn, þá sverja margir veiðimenn að hún virkar í allan fisk; silung og lax.

Einhverra hluta vegna byrjuðu íslenskir veiðimenn helst á að nota þessa flugur í straumvatni en reyndu hana lítið í vatnaveiði. Kannski eru veiðimenn í straumvatni einfaldlega nýjungagjarnari heldur en íhaldssamir vatnaveiðimenn, en upphaflega var hún nú meira notuð í vötnum Norður Karólínu heldur en straumvatni. Þrátt fyrir allar deilur sem þessi fluga hefur valdið, þá eru nú mestar líkur á að hún teljist orðið til flugna og veiðimenn eru væntanlega hættir að pukrast með hana, meira að segja innan um hreintrúarmenn í fluguhnýtingum.

Berrassaðir krókar

Það má eflaust misskilja þessa fyrirsögn á ótal vegu, en það breytir því ekki að berrassaðir krókar eru hin mestu ódó þegar kemur að fluguhnýtingum. Það er frekar erfitt að klæða flugurnar í almennileg föt ef krókurinn er ekki kominn í nærbrækurnar.

Það að vefja legg króksins með hnýtingarþræði frá auga, aftur að bug og aftur til baka er eiginlega eins og klæða krókinn í nærfötin áður en maður setur hann í samkvæmisfötin. Gott undirlag úr hnýtingarþræði skapar stamt undirlag fyrir það hnýtingarefni sem síðar kemur. Þetta undirlag auðveldar ekki aðeins hnýtingarnar, það eykur viðloðun efnisins við krókinn, ekki síst ef maður setur eins og einn dropa af lími eða lakki á milli laga. Samspil þéttra vafninga og líms eykur endingu flugunnar til mikilla muna.

Klekja vorflugunnar

Vorflugur eru skordýr sem taka fullkominni myndbreytingu; egg > lirfa > púpa > fluga. Rétt eins og mörg önnur skordýr nýtir vorflugan sér loftbólur til að lyfta sér upp af botninum eftir að hún hefur breyst úr lirfu í púpu. Þegar loftbólurnar eru orðnar nægar, lyftist púpan upp af botninum og sundfálmararnir taka til við að kippa púpunni upp að yfirborðinu. Ef hitastigið er heppilegt, nægir skriðþungi púpunnar til að rjúfa yfirborðsspennu vatnsins og við tekur síðasta myndbreytingin, púpan verður að fullvaxta flugu. Almennt gengur púpum stórra flugna betur að rjúfa filmuna og ná flugi í orðsins fyllstu merkingu. Afföll vorflugna sem klekja er ekki nema brot af afföllum mýflugna.

Þetta ferli vorflugunnar tekur ekki nema augnablik vegna þess að hún, ólíkt mörgum öðrum flugum, er með vængi sem hrinda frá sér vatni og eru nánast fullskapaðir þegar upp á yfirborðið er komið. Hún þarf því ekki að sitja á vatninu í óákveðinn tíma og þurrka vængina og bíða þess að þeir verði tilbúnir til flugtaks. Það er því púpustigið sem silungurinn einblínir á þegar vorflugur eru á matseðlinum, fullvaxta ná þær ekki einu sinni að vera konfektmolinn með kaffinu eftir matinn.

Það vekur því ákveðna furðu að flugur sem sitja beinlínis á yfirborðinu, eins og t.d. Elk Hair Caddis skuli koma sterklega til greina þegar klekjur vorflugunnar eru á ferðinni, en það er nú samt þannig. En þegar kemur að því að hugs alfarið um púpu vorflugunnar, þá eru nokkur atriði sem vert er að hafa í huga. Klekjupúpur vorflugunnar ættu að vera glansandi, rétt eins og þær séu umvafðar loftbólum, með áberandi haus eða fálmara og umfram allt vera á ferli frá botni og upp að vatnsborði.

Þessi lýsing ætti eins og sér að nægja til að benda á eina ákveðna flugu, Peacock. Lauslega þyngd er þetta tilvalinn fluga til að líkja eftir púpustigi votflugunnar sem klekju. Vitaskuld er hægt að ganga lengra í eftirlíkingum og til eru óteljandi tegundir klekjueftirlíkinga vorflugna, auk þeirra óteljandi afbrigða Peacock sem hafa komið fram.

Sjálfur veiði ég Peacock oft á tíðum eins og hefðbundna votflugu, ekki endilega sem púpu. Inndrátturinn í áttina að miðlungs hraða með tilfallandi rykkjum og skrykkjum, pásur á milli. Kjördýpt vorflugna á lirfustigi er hreint ekki á svo miklu dýpi, þannig að það má næstum fullyrða að intermediate eða sökklína fyrir Peacock er ofrausn, hefðbundin flotlína með 9+ feta taum ætti að vera nóg.

Dub-burstar

Nei, nú er ég ekki að meina þessa tilbúnu strimla, heldur alvöru bursta til að ýfa upp búkefni og kraga sem gerðir eru úr dubi. Það setur alltaf af stað ákveðna vellíðan að geta endurnýtt hluti, það er leikurinn í þessari ábendingu. Hér áður benti ég á hagnýt not af tannhreinsiburstum til að þrífa augu á flugu eftir lökkun.

Stærri burstana, þá sem ekki nýtast í þrifin, má nota sem dub-bursta í mýkra dub efni þar sem grófir burstar geta hæglega dregið of mikið efni úr flugunni.

Hvaða fluga virkar best?

Ef einhver er í vafa um mitt álit á fluguveiðimönnum, þá skal þeim vafa útrýmt hér og nú. Fluguveiðimenn eru mjög fyndinn hópur fólks. Það eru ekki aðeins athafnir þeirra á veiðistað sem eru mjög sérstakar, þ.e. að veifa þessu priki fram og til baka með torkennilegum spotta á endanum, áföstu safni af torkennilegu dóti sem glitrar eða ekki. Þetta endalausa takmark þeirra að ná að plata einhverja lífveru sem er aðeins með brot af heila þeirra sjálfra og stæra sig síðan af því, er líka sérstaklega áhugavert.

Að öllu gríni slepptu, þá þekki ég fáa hópa fólks sem eru jafn fastheldnir á skoðanir og athafnir eins og fluguveiðimenn. Á sama tíma eru þeir ótrúlega ginkeyptir fyrir nýjungum eða í það minnsta nýjum hlutum. Auðvitað er þetta alhæfing, en þegar öllu er á botninn hvolft, þá á þetta við um mjög stóran hóp fluguveiðimanna.

Ætli flugur séu ekki ódýrasta birtingarmynd nýjungagirndar fluguveiðimanna. Ég er t.d. þannig að þegar ég sé mynd af nýrri flugu, þá vaknar strax hjá mér spurningin: Hvar ætli þessi virki? Síðan vakna ýmsar aðrar spurningar um efnið, krókinn og fleira. Það er yfirleitt nokkuð langt í að ég velti fyrir mér hvort viðkomandi fluga passi inn í fánuna hér á Íslandi, sé virkilega eins og eitthvað kvikindi sem silungurinn þekkir hér og étur.

Framboð á flugum er óendanlegt og eykst sífellt. Ný efni, nýjar hugmyndir hnýtara og útfærslur virðast ekki eiga sér nein takmörk. Samt sem áður er það nú þannig að flestar flugur eiga sér ákveðna forfeður sem þær líkjast á einn eða annan hátt. Þótt það komi ný fluga fram á sjónarsviðið sem byggir á þekktri formúlu, þá hættir forfaðirinn ekkert að veiða, sú fluga stendur alltaf fyrir sínu. Fyrsti afli nýrrar flugu er auðvitað veiðimaðurinn, hún krækir í mann og lætur mann ekki í friði þar til maður hefur keypt eða hnýtt hana.

Ég er einn þeirra sem tek með mér allt of margar flugur í veiðiferðir. Það er nú betra að hafa vaðið fyrir neðan sig ef fiskurinn vill bara alls ekki þær sem eru í fluguboxinu mínu og þá er gott að geta kíkt í geymsluboxin. Trúlega er því samt þannig farið að mér væri nær að taka með mér gott safn af klassískum flugum sem hafa sannað sig síðustu áratugina, eiga þær í mismunandi stærðum, útfærslum og litbrigðum. Það er trúlega algjör óþarfi að flækja málið svona mikið.

Auðvitað er gaman að prófa sig áfram með nýjar flugur, en þegar öllu er á botninn hvolft þá er það kannski óþarfi að eyða heilu sumri í að prófa eitthvað nýtt þegar það gamla einfaldlega virkar.

Þessi grein var ein af mínum sjálfshjálpar greinum þessa vetrar og er ætlað að hvetja mig til að sýna gömlum flugum meiri athygli og láta þessar nýju aðeins bíða þar til einhver annar hefur prófað þær í þaula. Framundan er febrúar með sýnum Febrúarflugum, þannig að ég lofa alls ekki að fara eftir þessu.

Klekja mýflugunnar

Það er mjög misjafnt hve löngum tíma skordýr verja sem lirfur við botninn. Að öllu jöfnu eyðir stærsta rykmýstegundin á Íslandi, stundum kölluð stóra toppflugan 1 – 2 árum á botninum og gengur í gegnum fjögur lirfustig á þeim tíma. Púpustig flugunnar er töluvert skemmra, aðeins talið í sólarhringum og síðasta lífsskeið hennar sem fluga, er enn skemmra.

Púpa stóru toppflugunnar á það til að vera nokkuð mikið á ferðinni þegar hún stefnir upp á við og því er alveg óhætt að vera nokkur duglegur á inndrættinum með pásum. Helst er að verða var við stóru toppfluguna frá því í maí og fram í júní, breytilegt þó eftir tíðarfari.

Slæðumý, sem stundum er kölluð litla toppflugan, á sér að öllu jöfnu skemmra lífsskeið á botninum og er nokkuð síðar á ferðinni, síðla júní mánaðar og í ágúst. Púpa slæðumýs er ekki stór og lætur sig að mestu fljóta áreynslulaust upp á yfirborðið þannig að hægur inndráttur ætti að vera við hæfi.

Hér að ofan eru myndir tveggja flugna sem hafa gefist mér vel þegar klekjur mýflugunnar eru á sveimi, en vitaskuld eru þær miklu fleiri, flugurnar sem passa undir þessum kringumstæðum. Ein fluga er í sérstöku uppáhaldi hjá mér þegar stóra toppflugan er á ferðinni og það er svört mjóna (e: buzzer) með orange eða rauðum kinnum.

Þegar stóra toppflugan er á ferðinni og bleikjan er að úða í sig, þá er hamagangur og það er mín reynsla að það borgar sig að gleyma öllu sem ritað hefur verið um mjónur og hvernig á að veiða þær. Ég hef alveg leyft mér að smitast af hamaganginum og nota frekar hraðan inndrátt, staldra nánast ekkert við, æsi bleikjuna bara meira og meira, þangað til hún tekur með látum.

Þeim sem ekki hugnast þessi æsingur er bent á að prófa klassíska votflugur, eins og t.d. Black Pennell og þá endilega sem soft hackel. Þessi fluga hefur verið óhemju vinsæl t.d. í Hlíðarvatni í Selvogi að vori til, einmitt þegar stóra toppflugan er að fara að klekjast út. Flotlína, 9 feta taumur og hægur inndráttur ætti að vera þokkaleg uppskrift, svo fer það bara eftir kokkinum hvernig útkoman verður.

Skera, ekki klippa

Þegar maður gengur frá þræðinum eftir að hálfbragðið (e: half hitch) eða whip hnút (afsakið að ég man ekki í svipinn hvað þessir hnútur heita á því ylhýra) þá vill stundum smá spotti verða eftir af hnýtingarþræðinum sem stendur út í loftið ef maður klippir.

Þá getur maður notað aðra eggina á skærunum, borið hana þétt upp að hnútinn og slitið þráðinn í stað þess að klippa eða notað svona gluggasköfu- eða rakvélablað. Afraksturinn verður yfirleitt mun hreinni og enginn spotti út í loftið sem þvælist fyrir þegar hausinn er lakkaður.

Sittu beinn

Þetta er eitthvað sem flestir hafa fengið að heyra í einhvern tíma á ævinni. Þegar sitja skal við hnýtingar í lengri tíma, þá er mikilvægt að koma sér þannig fyrir að þreytuverkir taki ekki löngunina yfir og eyðileggi góðan ásetning um fjölda flugna.

Venjuleg borðhæð til dæmis eldhúsborðs er í fæstum tilfellum heppileg upp á rétta líkamsstöðu að gera, ekki nema maður búi svo vel að eiga hækkanlegan skrifborðsstól. Yfirleitt eru borðhæð of mikil fyrir hnýtingar og þá þarf bæði að hækka stól og setja fætur upp á skemil þannig að ekki komi til óþarfa þreytu í hálsi og hnakka.

Klekjur

Byrjum á því að útskýra þetta orð; klekjur. Orðið varð ofaná þegar ég skaut hjálparbeiðni út á veraldarvefinn yfir smellna þýðingu á enska orðinu emerger. Ég hef afskaplega lítið íslenskubit yfir því að notast við þetta smellna orð, því það er þá jafnt á komið með því og enska orðinu; hvorugt finnst í orðabókum. Merking orðsins vísar til skordýra sem eru alveg við það að klekjast út sem fullvaxta skordýr.

Klekjur eru hvorki ákveðin tegund skordýra né skilgreint lífsstig þeirra í líffræðilegum skilningi. Í þeim skilningi sem mig langar að leggja í orðið nær það yfir þetta stutta skeið og atferli þegar púpur ýmissa skordýra rísa upp að yfirborði vatnsins til að taka á sig síðustu myndbreytinguna, þ.e. að verða að fullvaxta einstaklingi. Veiðiflugur sem líkja eftir þessu atferli geta verið af öllum mögulegum tegundum; straumflugur, votflugur, púpur og þurrflugur. Allar flugur sem hægt er að veiða á eða rétt undir yfirborði vatnsins geta sem sagt talist vera klekjur.

Það að setja hér niður nokkur orð um klekjur eru engin stórkostleg vísindi, þetta fyrirbrigði hafa veiðimenn þekkt frá því fyrstu veiðiflugurnar komu fram. Klassískar votflugur eru t.d. alveg tilvaldar klekjur, ekki síst þegar þær eru s.k. soft hackle þar sem mjúkt hringvafið leggst aftur með búkinum og tifar í vatninu, rétt eins og púpa skordýrs sem er að brjótast upp að yfirborðinu.

Black Pennell – softhackle

Reyndar eru alls ekki allar púpur sem brjótast eitthvað um á leið sinni upp að yfirborðinu. Sumar þeirra eru ósköp rólegar á leiðinni, líða bara áreynslulaust upp að yfirborðinu og reyna að láta sem minnst fyrir sér fara. Þegar þannig ber undir getur verið óhætt að eiga léttar púpur í boxinu, t.d. óþyngt Héraeyra eða Killer Bug.

Héraeyra
Killer Bug

En hvaða skordýr eru það sem haga sér svona? Jú, það má eiginlega segja að öll skordýr sem taka fullkominni myndbreytingu taki sig til á púpustiginu og rísi upp að yfirborðinu til að taka síðustu myndbreytingunni. Þeirra á meðal eru algengasta silungafæðan hér á landi, vorflugur og mýflugur. Fæst skordýr sem taka ófullkominni myndbreytingu staldra svona við á leið sinni upp á yfirborðið því þau breytast beint úr gyðlu í fullvaxta flugu. Þeirra á meðal eru steinflugur og dægurflugur.

Klekjur halda sig mest á innan við 15 sm. dýpi í vatninu og það er því um að gera að veiða þessar flugur með flotlínu, taum í góðu meðallagi ( 9 fet ) og stilla inndráttinn af miðað við þær púpur sem eru á ferðinni. Meira um það síðar.

Litlu burstarnir

Þegar maður er búinn að lakka, já eða líma hausinn á flugunni, þá verða stundum þessar leiðinda leyfar af lími eða lakki eftir í auga flugunnar. Ef maður hefur ekki rænu á að fjarlægja þetta strax, þá er næstum öruggt að þegar til flugunnar á að taka, þá er maður í tímaþröng og má eiginlega ekkert vera að því að stinga storknað límið eða lakkið úr auganu.

Margir hnýtarar hafa tiltæka fjöður á hnýtingarborðinu til að renna í gegnum augað um leið og búið er að ganga frá hausnum. Eins góð og fjöðrin er nú, þá á hún það til að klístrast saman og gera lítið gagn eftir það. Þá getur komið sér vel að vera með nokkra svona tannhirðubursta við höndina, helst í nokkrum sverleikum til að hreinsa úr auga flugunnar. Það er alls ekki þörf að kaupa nýja bursta, notaðir burstar gera alveg sama gagn.

Hversu oft þarf fluga að veiða?

Stutta svarið við þessari fyrirsögn er kannski; alltaf, en það er ekki alveg það sem ég er að velta fyrir mér núna. Ég var að velta fyrir mér þrautreyndum flugum sem hafa áunnið sér sess sem klassískar flugur sem allir þekkja og mjög margir nota. Hversu oft þarf ný fluga að veiða þannig að hún falli í hóp þeirra klassísku?

Það er ógrynni af flugum sem koma fram á sjónarsviðið á hverju ári. Þegar ég segi nýjum flugum, þá eru raunar margar þeirra gamlar flugur í nýjum fötum. En annað slagið kemur fram fluga sem slær í gegn í skemmri eða lengri tíma og allir eru með þá flugu í boxinu. Því fleiri sem taka hana síðan úr boxinu og renna henni í alvöru fyrir fisk, þeim mun meiri líkur eru á að hún festi sig í sessi.

Hér heima eigum við nokkrar flugur sem hafa skapað sér þennan sess, þær er nánast hægt að finna á hverri blaðsíðu í veiðibókinni og allir kannast við þær. Vitaskuld hafa þessar flugur eitthvað fram að færa og þær hafa veitt vel, en hvað ef einhver hefði ekki sagt frá þeim og allir prófað? Þá væru þær leynivopn ákveðinna veiðimanna og aðeins útvaldir beittu henni. Það sem hjálpar flugu að verða klassísk er ekki síst orðspor hennar manna í millum. Áður fyrr voru það félagarnir í veiðifélaginu sem sáu um orðsporið, nú til dags er það útbreiðsla á samfélagsmiðlum sem ræður trúlega meiru um það hvort fluga nær fluginu eða ekki.

Higa’s SOS – original og rauð

Hérna um árið rakst ég á flugu á vef leiðsögumanns vestur í Bandaríkjunum sem mér fannst sérstaklega smekkleg. Ég setti mig í samband við viðkomandi og bað hann um uppskriftina að kvikindinu og leyfi að birta hana hérna á vefnum sem ég og gerði. Þetta var árið 2010. Ég veit ekki nema einhverjir hér heima hafi þá þegar verið búnir að koma auga á þessa flugu en hún náði töluverðu flugi, ekki síst eftir að Orvis setti hana í framleiðslu og seldi í bílförmum í vefverslun sinni. Flugan er vissulega veiðin, en ég efast um að hún hefði orðið jafn vinsæl og raunin er ef hún hefði ekki fengið töluverða umfjöllun á veraldarvefnum og þá er ég ekki að tala um FOS.IS Enn þann dag í dag er Higa‘s SOS ótrúlega vinsæl um allan heim og er fyrir löngu búin að festa sig í sessi sem ein þeirra klassísku.

En ekki fá allar flugur jákvæða umfjöllun á netinu. Það jaðrar svið að sumar flugur og höfundar þeirra séu beinlínis slegnar af um leið og þær birtast. Eru jafnvel úthrópaðar fyrir að vera fölsun, eftiröpun eða bara beinlínis óboðlegar. Samt ná sumar þeirra töluverðri útbreiðslu. Kannski sannast hér hið fornkveðna; slæm athygli er betri en engin. Þrátt fyrir allt, þá held ég að það standi upp úr að fluga verður að hafa eitthvað til brunns að bera svo menn nenni að eyða einhverju púðri í hana á vefnum, hrósa eða lasta. Ef fluga fær athygli, þá eru mun meiri líkur á að einhverjir prófi hana og þá er hálfur björninn unninn.