Slepptu

Ég ætla rétt að vona að lesendur haldi ekki að ég sé einhver gægjupervert, en ég bara kemst stundum ekki hjá því að fylgjast með öðrum veiðimönnum á veiðislóð. Maður getur grætt alveg helling á því að fylgjast með öðrum og í mínu tilfelli, fundið ástæðu fyrir smá grein eða ábendingu.

Góð línustjórnun, fyrir og í miðju kasti er alltaf eitthvað sem maður tekur eftir. Sumum er það ósjálfrátt að leiðbeina línunni sem liggur laus frá hjóli og að fyrstu lykkju þegar þeir lengja í kastinu eða leggja línuna fram. Undir ýmsum kringumstæðum er þetta kúnst, það er svo margt sem getur verið til trafala þegar línan á að renna fyrirhafnarlaust út úr topplykkjunni.

Svo hefur það komið fyrir að maður sér þá sem halda fast um stöngina, með báðum höndum og klemma línuna með annarri hendinni við korkinn, slaka samt aðeins á gripinu þegar þeir vilja lengja í. Það er beinlínis eins og þeir hafi gleymt að losa um takið á stönginni með óvirku hendinni eftir síðustu baráttu. Í stað þess að línan leiki annað hvort alveg laus eða renni létt og lipurt í gegnum óvirku höndina í kastinu, þá þarf hún að troðast á milli handar og korks sem dregur stórlega úr hraða hennar. Slepptu, annað hvort hendinni af stönginni eða línunni alveg.

Ekki taka slakann með þér

Algeng mistök eru oft auðleyst, það eina sem þarf er að muna lausnina. Það kemur alveg eins fyrir í vatnaveiði eins og í straumvatni að slaki myndast á línunni þegar flugan nálgast bakkann eða er komin á örgrunnt vatn þar sem engin von er á veiði. Margur veiðimaðurinn freistast til þess að taka línuna beint upp í nýtt kast, með slaka og öllu. Allur slaki umfram óverulegan bug verður til þess að upptaka línunnar verður ekki eins áhrifarík eins og til er ætlast.

Til að nýta upptöku línunnar til hins ýtrasta er ágæt regla að lækka stöngina niður að vatnsborðinu og draga línuna inn til að taka allan slaka milli stangartopps og flugu af. Sú lengd línunnar sem þú dregur inn skilar sér margfalt til baka í hleðslu stangarinnar fyrir fyrsta kastið, þú ert örugglega ekki að tapa neinu þótt þú styttir þannig línuna sem liggur út frá stangartoppi.

Enginn bakkgír

Mistök eru oft eftirminnaleg, stundum svo mjög að þau ásækja veiðimenn í áratugi. Einn blogg-kunningi minn vestan Atlantsála á svona minningu sem hann velti upp á spjallsíðu ekki alls fyrir löngu. Þannig var mál með vexti að hann var við veiðar með föður sínum þar sem sá gamli setur í ótrúlegan fisk, trúlega fisk lífs síns sem var í það minnsta 70 sm urriði. Ég glotti reyndar aðeins þegar umræddum fiski var lýst sem tröllslegum, óviðjafnanlegum og algjörlega einstökum. En, hvað um það, þessi fiskur var svo rosalegur að faðirinn þurfti aðstoð við að háfa hann og sonurinn óð því út í og setti sig í stellingar að háfa fiskinn sem sá gamli beindi listilega að honum.

Rétt í þann mund sem sonurinn setti háfinn niður í vatnið, snýr fiskurinn sér um 90° og stefnir ekki lengur í netið, heldur á móti línunni. Í æsingi augnabliksins, hallar sonurinn sér fram og eltir fiskinn í vatninu með háfinn. Fiskurinn tekur þá vitaskuld snöggt viðbragð og beinlínis syndir fram úr flugunni sem fyrir augnabliki hafði setið föst í kjaftinum á honum.

Það grátlega við þetta allt er að umræddur klaufi er fiskatferlisfræðingur (vona að mér hafi tekist að þýða þetta skammlaust) og hann veit upp á hár að urriði getur aðeins synt í eina átt, áfram. Með því að koma svona aftan að honum og stugga við honum, hvatti hann því fiskinn til að taka á sprett og þar með losnaði flugan og hann hvarf sjónum.

Ef þú vilt háfa fisk örugglega, hafðu háfinn þá í vatninu áður en fiskurinn kemur í færi og í raun, hreyfðu háfinn sem minnst. Ef fiskurinn er á ferðinni og stefnir í háfinn, viljugur eða óviljugur, þá eru 33% líkur á því að þú þurfir aðeins að lyfta háfinu til að ná honum. Og ef ekki, þá getur þú allt eins gert tilraun til að háfa hann frá hlið ef hann snýr sér. Bara ekki elta fiskinn og mundu, ef þú ert til aðstoðar veiðimanninum, þá er það veiðimaðurinn sem segir til og tekur ákvörðun, það er ekki þitt á ákveða hvenær þú leggur til atlögu.

Dropper (afleggjari)

Eitt af því sem ég hef lítið stundað í gegnum árin er að veiða á fleiri flugur en eina og því geta málin vandast þegar maður er spurður út í heppilega uppsetningu á dropper, eða afleggjara eins og ég hef kallað þá hingað til. Slík fyrirspurn barst mér síðla vetrar og ég fór því á stúfana, leitaði til mér fróðari manna og fékk hjá þeim reynslusögur af mismunandi uppsetningum.

Það var merkilegur samhljómur meðal manna um heppilega uppsetningu afleggjara og ég læt því þessa grein frá mér með þeim fimm afbrigðum og útfærslum sem flestir nefndu. Í textanum kemur fyrir eitt nýyrði sem gaukað var að mér; aftaníossi sem viðkomandi hafði um flugu sem hnýtt er á taum sem festur er í buginn á fremri flugunni.

Stuttur afleggjari á taum, þung aftari/neðri fluga

Að því er mér skilst er hér á ferðinni tilvalin uppsetning fyrir skrautlega fremri/efri flugu sem grípur athygli fisksins rétt áður en aftari/neðri flugan, sem oft er þyngd straumfluga eða álíka, smellur inn í sjónsvið hans.

Afleggjarinn (fremri/efri) er hnýttur á taum sem er á bilinu 20 – 50 sm sem hnýttur er með þreföldum skurðlæknahnút (Surgeon‘s Knot) á aðaltauminn eða með hefðbundnum fluguhnút í taumahring. Lengd taumsins að aftari/neðri flugunni getur verið allt frá 50 – 100 sm eða jafnvel lengri, allt eftir því dýpi sem óskað er að veiða. Á grúski mínu á veraldarvefnum rakst ég á skemmtilega skýringu á þessari uppsetningu; ef fiskurinn nartar aðeins í aftari fluguna, lengdu í kastinu og leyfðu honum að sjá fremri, skrautlegu fluguna.

 

Langur afleggjari í bug fremri/efri flugu sem gjarnan er þurrfluga

Hér er á ferðinni sú uppsetning sem flestir álitsgjafar gáfu sín bestu meðmæli. Einfalt að útbúa, flækist lítið og auðvelt að stilla dýpt afleggjara. Hér er afleggjarinn, eða aftaníossinn eins og sumir kjósa að kalla hann, hnýttur með grennra fluorocarbon taumefni í bug fremri/efri flugunnar. Lengd taums að aftari/neðri flugu ræðst af því dýpi sem veiða skal á.

Uppsetningin hér að ofan minnir um margt á púpuveiði með tökuvara sem þetta vissulega er, en það er einnig hægt að nota þessa uppsetningu með buzzer eða votflugu eins og sýnt er hér að neðan.

Langur afleggjari í bug fremri/efri flugu sem gjarnan er votfluga
Stuttur afleggjari í bug á þungri púpu

Í þeim tilfellum sem veiða skal afskaplega litla púpu, gefum okkur að hún sé í stærð #22 eða smærri, þá getur verið afar erfitt að koma flugunni niður á botninn. Með þessari uppsetningu er notast við þunga púpu sem fremri flugu og stuttan afleggjara (aftaníossa) fyrir smávöxnu fluguna. Með þessu móti má koma smávaxinni flugu niður á botninn, sem leikur þau laus í taum sem er á bilinu 20 – 50 sm.

Langur afleggjari á taum, þurrfluga og púpa

Nú treysti ég mér ekki að segja til um ástæðu þess að þessi uppsetning fékk frekar dræmar undirtektir hjá álitsgjöfum. Einn nefndi að hún væri stundum til vandræða, sagði að púpan ætti það til að vefjast um tauminn að þurrflugunni og draga hana niður undir yfirborðið.

Hér er efri/fremri flugan höfð í taum sem nær u.þ.b. ½ dýptar vatnsins og afleggjarinn er hafður á taum sem er 1,5 x dýpinu. Þetta helgast af því að þurrflugan virkar í raun sem töluvari og neðri flugan þarf sína umframlengd í taum til að ná niður á æskilegt dýpi.

Langur afleggjari við þurrflugu

Uppsetning þar sem aftari/neðri flugan er hnýtt í auga þurrflugu eða rétt framan við hana. Lengd að afleggjara ræðst af dýpinu sem veiða skal, yfirleitt þó ekki mikið meira en 120 sm.

Ummæli og undirtektir við þessa uppsetningu voru nokkuð misjafnar. Margir mæltu með þessu umfram það að festa aftari/neðri fluguna við tauminn, svo lengi sem þess væri gætt að hafa afleggjarann ekki svo þungan að hann drægi þurrfluguna niður. Aðrir sáu þessari uppsetningu allt til foráttu; flækjugjarnt, flotbani o.s.frv.

Dulin veiði

Í haust sem leið var ég að viða að mér efni til að byggja undir grein sem þegar hefur birst hér á síðunni. Leit mín að ummælum frægra veiðimanna á kostum bestu veiðimanna sem viðkomandi hafði hitt leiddi mig að nokkrum greinum um þann goðumlíka eiginleika veiðimanna að láta lítið fyrir sér fara. Ég viðurkenni að ég var orðinn svolítið pirraður á öllum þessum hæglátu veiðimönnum sem voru dásamaðir í annarri hvorri grein sem ég náði mér í. Hvað er þetta eiginlega? Hafa þessir menn aldrei hnerrað um ævina, kveðið drundrímur með hvelli eða losað önnur búkhljóð eftir staðgóðan hádegisverð?

Þegar mesta pirringinn tók að brá af mér, þá fór ég að meðtaka eitthvað af því sem þessir menn voru dásamaðir fyrir. Það var sem sagt verið að mæra þá fyrir að eiga við fisk í návígi, fara dult á bakkanum og stunda sjónveiði (e: sight fishing) sem ku vera mikil kúnst sem ég hef sjálfur ekki lært ennþá. Ég kippti nokkrum greinum yfir í ‚lesa síðar‘ möppuna mína fyrst þessir menn voru svona frábærir, þá væri e.t.v. ekki út úr korti að tileinka sér einhverja kosti þeirra.

Ég er ekki þungstígur, þó ég segi sjálfur frá, en mér skilst að þessir menn hafi nánast liðið áreynslulaust yfir móa og mýrar. Kjarr og annar skógargróður hafi nánast vikið úr vegi fyrir þeim og svo hafi þeir beinlínis tekið á sig lit umhverfisins þannig að það var ekki nokkur leið fyrir fiskinn að koma auga á þá. Til að bæta um betur, þá hafi þeir aðeins þurft að hvísla að stönginni að setja fluguna niður einmitt 20 sm fyrir framan nefið á fiskinum. Grínlaust, þá er mikið lagt upp úr því að ná good presentation þegar á hólminn er komið þannig að öllum huliðshæfileikum veiðimannsins væri ekki sóað fyrir eitthvað klessukast. Þessi hæfileiki er ekki meðfæddur hjá veiðimönnum, hann verður að æfa og rækta eins og flest allt annað í stangveiðinni.

Það gráa ofan á svart var síðan þetta með litinn á línunni. Ég pældi mig í gegnum fjölda greina þar sem hvít lína var lykillinn, aðrar þar sem kremuð lína var málið og svo enn aðrar þar sem fölgræna línan var eina sem virkaði. Mikið var mér létt þegar ég rakst á eina þar sem höfundur tefldi fram sannfæringu í stað ákveðins litar á línu. Ef veiðimaður er nægjanlega sannfærður um að hann sé með rétta litinn á línunni, þá virkar hún, alveg sama hvernig hún er á litinn. Bingó, ég ætla að sannfæra sjálfan mig að gamla góða orange flotlínan mín sé sú eina rétta.

Þegar hingað var komið í lestri spekingaspjalla, þá var komið að þyngd línunnar. Já, einmitt, átti nú að rústa þessu öllu með því að halda því fram að þyngd línunnar yrði að vera á sléttri tölu, ég sem veiði alltaf á oddatölum. Nei, viti menn, þarna voru flestir sammála mér, oddatölur eru málið. Lína #2 er of létt fyrir spegilinn á litla stöðuvatninu, er svona meira fyrir lygna læki. Lína #4 er of þung þannig að þeir mæltu með #3. Ef það er ekki alveg jafn stillt veður, þá væri málið að færa sig upp í #5 og skrúfa kraftinn aðeins niður í kastinu, leyfa línunni að renna. Ég féll alveg fyrir því þegar einn spekingurinn viðurkenndi að hann notaði reyndar helst línu #5 af því hún hefði nægjanlegan burð til að veiða nettar straum- og votflugur, en ekki of þung fyrir örsmáar þurrflugur.

Einhverra hluta vegna, ég veit reyndar alveg hvers vegna, voru þeir nær allir sammála um að nota fluorcarbon taumaefni í stað poly. Ég ætla nú samt að halda mig við poly, skipti bara oftar um taum þannig að hann haldi nærri því sama gegnsæi og fluorcarbon. Við erum samt sammála um að nota hnútalausan frammjókkandi taum.

Þegar hér var komið lestrinum var klukkan einfaldlega orðin of margt og ég ákvað að loka tölvunni og skreiðast í bólið. Þessa nótt dreymdi mig að ég læddist í veiði á fallegum sumardegi á Íslandi. Ég hef sjaldan sofið jafn vært, rumskaði ekki einu sinni þótt fyrsta haustlægðin hamaðist í gluggatjöldunum alla nóttina.

Biðröð eða kássa

Það hefur verið sagt um íslendinga að þeir viti ekki hvað biðraðamenning sé. Það kemur ekki oft fyrir að það myndist biðröð á tiltekinn veiðistað í vatnaveiðinni, ástæðan ætti að vera augljós, það er yfirleitt nægt pláss fyrir alla við vötnin og engin ástæða til þess að tveir eða fleiri bítist um að vera á einum ákveðnum stað. Að vísu eru til þeir veiðistaðir sem eru svo vinsælir að menn standa nánast öxl við öxl, bak í bak og telja í kastið þannig að næstu menn taki ekki upp á sama tíma og allar línur fari í flækju. Mér dettur ákveðin staður við Þingvallavatn og góð saga úr Veiðivötnum í hug þegar ég set þetta niður á lyklaborðið. Þetta er sjaldnast vandmál þegar samstilltir veiðifélagar eru á ferð, en auðvitað kemur fyrir að einhver sker sig úr hópinum og gerir bara það sem honum sýnist, það er þó undantekning.

Undantekningarnar eru veiðimenn sem stendur á sama. Þeim stendur á sama um svigrúm næstu manna til veiða og ef þeir sjá smugu, þá troða þeir sér í hana. Ef smugan er ekki til staðar, þá einfaldlega planta þeir sér við hlið ysta manns, helst mjög nærri honum og taka gjarnan hálft hliðarskref nær honum í hverju kasti.

Ráðið við þessu er í raun svo einfalt að það tekur því ekki að nefna það; skiptast á. Það eru síðan til ýmsar útfærslur og viðbætur sem má koma sér saman um; skipta þegar einn hefur fengið fisk, ½ klst. á kjaft eða eitthvað annað viðmið. Lykillinn fellst í samkomulaginu, ef það skortir þá er eins víst að biðröðin breytist í kássu.

Nándarmörk

Á undanförnum misserum hefur vonandi öllum lærst hvað nándarmörk eru. Hér áður fyrr, fyrir tíma þú veist hvers, þá fékk ég það stundum á tilfinninguna að nándarmörk væru algjörlega marklaust orð sem væri bara til, hefði enga merkingu. En svona lærir nú skepnan lengi sem lifir og í dag hefur þetta orð mjög ákveðna merkingu í hugum fólks.

Fiskur í vatni er yfirleitt frekar styggur. Ég segi ekki að hann sé ljónstyggur, en honum stendur stuggur af skuggum, trampi á bakkanum og gösli í vatninu, þannig að það er stundum eins gott að virða ákveðin nándarmörk ef maður eygir á annað borð von um smá viðureign.

Okkur veiðifélögunum hefur lærst það í gegnum árin að vera ekkert að troða hvort öðru um tær, halda ákveðin nándarmörk vegna flugukasta og svo vegna fisksins. Þegar lítið er um að vera og við röltum með bakkanum, skimum vatnið og leitum að álitlegum veiðistað, þá skiptumst við stundum á að vera í fararbroddi.

Þegar annað okkar hefur reynt nægju sína á ákveðnum stað, þá erum við lítið að ráfa í vatninu í áttina að hinu. Nei, við förum yfirleitt upp úr og tökum góðan sveig aftur fyrir hitt, látum vita af okkur áður en það okkar sem er að veiða leggur í nýtt kast þannig að maður verði ekki fyrir bakkastinu og sveigjum síðan rólega í átt að næsta álitlega stað. Vissulega kemur fyrir að maður staldri við og spyrji hvaða fluga sé undir, hvort einhver hafi nartað. Ef allt er dautt og ekkert í augsýn, þá getur vel verið að samráðsfundur verði tekinn á bakkanum, lokið skrúfað af kaffibrúsanum og eitthvað maulað í angist yfir aflaleysi. Það má því segja að svona nándarmörk trufli síður fisk eða félaga.

Að raða í boxin

Þegar maður stendur sig að því að skrifa um sama efnið, ár eftir ár, þá er það vísbending um að maður hefur ekkert lært eða einfaldlega ekki staðið við gefin loforð um hitt eða þetta. Ég efast ekki um að einhverjir lesendur hafa rekið augun í greinar hér um bestu aðferðina til að raða flugum í boxið sitt og hér kemur enn ein sem ætlað er að peppa sjálfan mig upp.

Eftir að hafa gert ýmsar tilraunir til að koma reglu á fluguboxin mín, þ.e. þau sem ég er venjulega með á mér, þá sé ég mig knúinn til að einfalda málið allverulega. Flest fyrri loforð mín hafa einfaldlega gufað upp á innan við fjórum veiðiferðum, ef þau komust þá nokkurn tímann til framkvæmda, eins og sjá má af þessari mynd. Þarna úir og grúir öllu saman og ekkert finnst.

Einfaldasta leiðin til að raða í boxin er að byrja í vinstra horninu uppi og lesa boxið frá vinstri til hægri, niður opnuna og yfir á næstu síðu, rétt eins og bók. Mér hefur lærst að raða boxinu mínu þannig að ég byrja á minnstu flugunum og fikra mig síðan upp í stærðum. Þar sem geymsluboxunum mínum er raðað upp eftir tegundum flugna, sköpulagi og litasamsetningum, þá er ekki góður kostur að raða beint úr þeim í vasaboxin. Þess í stað tek ég mig til og pikka úr geymsluboxunum yfir á pappírsörk í svipaðri, eitt box í einu þar til ég hef gripið allar flugurnar sem ég tel álitlegar það og það vorið, sumarið eða haustið. Já, einmitt. Það er líka eitt, ég er hættur að gera ráð fyrir því að nota sama vasaboxið allt tímabilið. Þegar fer að líða á sumarið, álitlegustu flugurnar breytast eftir því sem líður á sumarið.

Það er ekki fyrr en ég er búinn að raða á pappírinn að ég raða í vasaboxin og geri mitt allra besta til að halda röðinni samkvæmt stærð, ekki falla í þá gryfju að setja uppáhaldsflugurnar fremst eða þær sem ég hef mesta trú á. Ég veit náttúrulega ekkert með ykkar veikleika, en minn er einfaldlega sá að ef uppáhaldsflugurnar eru þarna efst, þá les ég eingöngu fyrstu málsgreinina í boxinu mínu og fer ekkert lengra niður. Nýjar flugur, ekkert síðri, lenda oft sem neðanmálsgreinar sem fæstir lesa nokkurn tímann.

Bestur

Gefum okkur nú að þú, lesandi góður, sért algjör nýgræðingur í stangveiði á flugu en viljir einfaldlega verða besti fluguveiðimaður allra tíma. Byrjum smátt og segjum að þú viljir verða sá besti á Íslandi, algjör óþarfi að vera með heimsyfirráð eða dauði pælingar í fyrstu atrennu. Ég held að þú getir orðið það, ef þú nærð að tékka við öll þau atriði sem hér fara á eftir. Þetta eru atriði sem ég pikkaði upp á netinu og höfð eru eftir 10 heimsþekktum veiðimönnum:

S – stendur fyrir spurningar. Spurðu alltaf bestu spurninganna, ekki endilega þeirra flóknustu, heldur þeirra sem koma þér að bestu gagni. Það er enginn spurning heimskuleg, aðeins sú sem aldrei kemur fram.

J – stendur fyrir járnvilja. Það þarf járnvilja til að skara framúr. Sýndu einlægan ásetning þinn í að verða bestur og farðu alltaf eftir viljanum, ekki slaka á. Ef þú hefur ekki þennan járnvilja, þá nærðu ekki einu sinni að klára að lesa þessa grein.

Á – stendur fyrir ástríðu. Hafðu ótæmandi ástríðu fyrir fluguveiði. Án ástríðunnar, þá er fluguveiði aðeins kvöð og þú endist ekki lengi.

L – stendur fyrir leiksvið. Vötnin, árnar og lækirnir þurfa að vera þitt leiksvið í lífinu. Þarna þarft þú að vinna þína stærstu sigra og þar færðu verðlaunin.

F – stendur fyrir frábær. Þú þarft að vera hreint út sagt frábær á þurrflugu, straumflugu eða með púpu til að verða bestur. Ef eitthvað af þessu vantar, þá nærðu ekki í mark.

– stendur fyrir spámaður. Þú þarft að vera slíkur spámaður að þú getir sagt fyrir um hvað fiskurinn gerir, hvað hann borðar og hvar hann liggur. Ekkert gisk, bara hreinn og klár spámaður, rétt eins og Móses.

B – stendur fyrir bakkann. Þú þarft að vera tilbúinn til þess að eyða óteljandi klukkustundum á bakkanum án þess að gera nokkurn skapaðan hlut annan en fylgjast með.

L – stendur fyrir leit. Þú þarft endalaust að vera að leita að því rétta, hvort sem það er flugan, línan, stöngin eða hjólið. Ef þú hættir að leita, þá ertu fastur í sama farinu.

E – stendur fyrir endalausan tíma. Þegar þú eyðir 20 x 10 klukkustundum í stangveiði, þá áttu séns í að vera sá besti. 10 x 10 klukkustundir nægja þér aðeins til að halda í horfinu, allt þar undir er merki um hrörnun.

K – stendur fyrir kastið. Þú þarft að vera búinn að mastera kastið, gera það óaðfinnanlegt, létt og lipurt en með nægum krafti til að ná lengra en allir hinir.

K – stendur líka fyrir kapphlaup. Vertu viss um að þú hafir nægt úthald, þetta verður kapphlaup út í hið óendanlega því það verður alltaf einhver á hælunum á þér, tilbúinn að taka sætið þitt sem sá besti.

I – stendur fyrir að innbirgða. Þú verður að innbirgða allt sem sagt er við þig um fluguveiði og það sem meira er, þú þarft að skilja það og meðtaka.

N – stendur fyrir nákvæmni. Þú verður að ná slíkri nákvæmni í köstin að þú náir að skjóta annan vænginn af fiskiflugu á 20 metra færi án þess að hún fatti það og fljúgi aðeins í hringi þaðan í frá.

G – stendur fyrir græjur. Þú verður að eiga allar flottustu græjurnar; stöng, línu og hjól.

U – stendur fyrir undraverður. Þú verður að vera undraverður hnýtari, annars ertu ekki með flestar og bestu flugurnar. Það er flugan sem veiðir, ekki þú.

Ef þú telur þig geta merkt við alla þessa bókastafi, þá veistu hverju hausinn á þér er fullur af og þá veit ég að þú kannt ekki að telja. Þetta eru nefnilega 11 atriði, ekki 10. Eitt þeirra kemur frá mér sjálfum þó ég sé hreint ekki nálægt því að vera einn af þeim bestu. Mér nægir að vera ég í dag og stefni á að vera örlítið betra eintak af sjálfum mér á morgun. Þér til sárabóta, þá hefðir þú náð 37 stigum í skrafli fyrir að leggja þessa bókstafi saman og mynda orðið.

Endalaus umræða

Hvert einasta vor má lesa orðahnippingarnar á samfélagsmiðlum þegar myndir af fyrstu fiskunum fara að detta inn, hnippingarnar halda síðan áfram svo lengi sem fiskur kemur á land og er ekki skilað aftur í vatnið. Ég á nú frekar von á að þetta verði raunin á næsta ári, ekki nema þá veiðimenn fari að pukrast með myndir af ljómandi fallegum fiski sem er á leið á pönnuna. Já, ég ætla aðeins að velta mér upp úr þessari endalausu umræðu sem á sér stað á milli þeirra sem aðhyllast skynsamlega nýtingu náttúruauðlinda og þeirra sem telja hreint enga skynsemi í því að drepa fisk.

Af orðfæri þeirra sem koma mér fyrir sjónir sem æðstuprestar veiða og sleppa má ráða að það sé komið að þolmörkum þeirra á umburðalyndi fyrir því að sjá blóðgaðan fisk. Það hét í mínu ungdæmi að vera að andskotast í fólki að gera lítið úr því opinberlega og er engum til framdráttar. Slakið aðeins á og færið rök fyrir máli ykkar í stað þess að slá um ykkur fullyrðingum án þess að þekkja nægjanlega vel til.

Orðfæri þeirra sem veiða og deyða er heldur ekkert sérstaklega málefnalegt á köflum og beinist oftar en ekki að þeim sem kallaði eru snobbveiðimenn sem mér skilst að séu þeir sem veiða á flugu og koma helst að sunnan. Ég þakka bara pent fyrir mig, fluguveiði er sú veiðiaðferð sem ég finn mig best í og hefur ekkert með snobb að gera, í það minnsta ekki í mínum huga. Ef ég væri haldin einhverju veiðisnobbi þá væru væntanlega ekki jafn margir af mínum bestu veiðifélögum veiðimenn sem veiða lítið eða ekkert á flugu.

Að öllum orðahnippingum slepptum, þá eru gild rök fyrir veiða og sleppa, en þau eru ekki algild. Að sama skapi eru gild rök fyrir því að sleppa því að veiða, en þá missir auðvitað einhver spón úr aski sínum og því er sá kostur sjaldan nefndur til sögunnar.

Upprunalega hugmyndafræðin á bak við veiða og sleppa byggir á því að vernda fiskistofn í á eða vatni þannig að til staðar verði nægur fjöldi einstaklinga til að viðhalda og helst auka við stofnstærðina. Þegar þetta er gert á réttan hátt, hefur það sannað sig að vera afar öflug leið til að auka viðkomu fiska og verðmæti veiðisvæðis til útleigu og/eða veiðileyfasölu, um það er engum blöðum að fletta.

Líkt og með marga aðra hugmyndafræði hafa aðrir tekið hana upp á sína arma og úrfært að eigin markmiðum. Einn afleggjari veiða og sleppa hefur ekkert með veiða að gera, aðeins sleppa. Sú fræði byggir á því að hætta alfarið allri nýtingu dýra til manneldis og hefur oft verið kennd við Vegan-lífstíl. Ég þekki í raun afskaplega lítið til þessa lífstíls, en geri mér grein fyrir grundvallaratriðunum hans og því hallast ég á þá skoðun að fylgjendur hans ættu alfarið að sleppa því að veiða. Hér ætla ég að láta ógetið þeirrar stundar sem ég sá Vegan veiðimann stunda stangveiði og leggja afla sinn í púkkið, en hafna síðan tiltekinni hafraköku með kaffinu vegna þess að hún var ekki Vegan.

Lög og reglur hafa fylgt mannskepnunni frá örófi alda. Elstu dæmin eru trúarbrögð þar sem boð og bönn voru snyrtilega útfærð í fyrirmælum æðri máttarvalda og fólki innprentað sjálfvirkt samviskubit færi það á svig við þau. Þessari aðferðafærði hefur því miður aðeins verið beitt þegar kemur að veiða og sleppa, þetta sé hið eina siðferðilega rétta og öll frávik skuli litinn hornauga til að framkalla samviskubit þess brotlega. Veiðieðli mannskepnunnar er töluvert eldra heldur en trúarbrögð mannkynssögunnar og því engin ástæða fyrir veiðimenn að fyrirverða sig ef þeir finna fyrir þörfinni að veiða sér og sínum til matar. Í stóra samhenginu munar aldrei svo um einn eða nokkra fiska til átu úr náttúrulegum fiskistofni sem á annað borð má pirra með stangveiði. Ef stofninn er svo illa haldinn að ekki megi taka úr honum stöku einstakling, þá ætti að friða hann algjörlega. Ég hvet veiðimenn til að velja sér veiðisvæði þar sem taka má fisk, ástunda sleppingar að eigin vali eða þegar afla í máltíð hefur verið náð.

Eins og ég nefndi hér áður, þá eru rök fyrir veiða og sleppa ekki algild og eiga alls ekki við allsstaðar. Eitt dæmi um það eru veiðar þar sem fiski hefur eða er sleppt í áður fisklaus vötn. Víða háttar því þannig til að fiskur nær ekki að fjölga sér með náttúrulegum hætti og einmitt þess vegna hafa þau verið fisklaus. Dæmi um þetta eru flest vötn í Veiðivötnum á Landmannaafrétti og því fráleitt að sleppa þar fiski ef hann er á annað borð kominn í matstærð. Mitt álit er að aðeins þau tvö vötn þar sem Veiðivatnaurriðinn getur fjölgað sér í eigi að vernda ef upp kemur sú staða að stofninum sé hætta búinn. Það hefur og verið gert eftir gengdalausa ofveiði á árum áður. Þá var reyndar gengið lengra en veiða og sleppa, vötnin voru alfarið friðuð og það skilaði sér.

Augljóst dæmi um vötn eða ár þar sem veiða og sleppa á ekki við er þar sem fiskistofn er of stór miðað við framleiðni svæðisins. Dags, daglega eru þessi svæði nefnd ofsetin. Sem dæmi um slík svæði má nefna lokuð bleikjuvötn og ár með takmarkaðri framleiðni sem stundum má rekja til sleppinga seiða umfram burðarþol þeirra. Þetta á við um sleppingar allra laxfiska; bleikju, urriða og lax.

Lengi vel höfum við haft litlar áhyggjur af innrás framandi fisktegunda hér á landi, en nú er öldin önnur. Flundru varð hér fyrst vart í Ölfusá árið 1999 og árið 2017 hafði útbreiðslusvæði hennar náð hringinn í kringum landið. Flundru sleppum við ekki. Annar skolli hefur trúlega verið viðloðandi strendur landsins frá því hann veiddist fyrst í Hítará á Mýrum árið 1960. Hér er ég að tala um hnúðlax sem nú hefur orðið vart í ám hringinn í kringum landið. Þó skiptar skoðanir séu á því hvort hnúðlax geti orðið að nytjastofni hér, þá er hann framandi fisktegund sem stefnt getur staðbundnum fiskistofnum í hættu og því sleppum við honum ekki, hvað sem hver segir.

Ef einhver hefur haft dug í sér eða nennu til að klára lestur þessarar greinar og hefur enn ekki fengið nóg, þá er meira efni byggt á sama grúski mínu handan við hornið. Já, þetta er endalaus umræða.

Betri

Tökum okkur nokkrar sekúndur í að virða fyrir okkur góðan kastara. Það sem fyrir augu ber er veiðimaður sem hefur fullt vald á stönginni og línunni, kastar með tignarlegum hreyfingum og afraksturinn er lína sem rennur eftir ímynduðu kasthjólinu í fallegum boga, réttir þannig úr sér og leggst þráðbeint fram. Góður kastar hefur ánægju af því að kasta, einfaldlega vegna þess að hann kann það og þessi ánægja, alveg hverju menn halda fram, sést á kastaranum. Þetta er ekki ofsafengin gleði, hún kemur aðeins hjá mönnum eins og mér sem slysast til að eiga eitt og eitt gott kast, þetta er innri ánægja sem felur í sér rósemd.

Ég þekki nokkra veiðimenn sem trúa því statt og stöðugt að þeir verði betri veiðimenn með því að kasta betur. Ekki dettur mér í hug að efast um gildi þess að kasta vel fyrir veiðimenn, en það eitt gerir engan að betri veiðimanni. Góður kastari ræður yfir ákveðinni nákvæmni í kastinu, hann hefur meiri möguleika á að setja fluguna niður þar sem hann vill og þannig aukið möguleika sína sem veiðimanns, eða hvað?

Í mörgum ám tíðkast það að veiðimenn verða að kaupa sér veiðileiðsögn og veiðileyfi. Hlutverk veiðileiðsögumannsins er að fræða veiðimanninn um ánna, benda á bestu veiðistaðina hverju sinni og hvar eigi að setja fluguna niður þannig að fiskurinn láti glepjast og taki hana. Svo þekki ég líka nokkra sem eru snillingar í framreiðslu og kaffiuppáhellingum á bakkanum, sannkallaðir veislukokkar undir berum himni, en það er allt önnur saga. Og þó? Ef veiðimaðurinn nær nú ekki með nokkru móti að setja fluguna niður á tilgreindan stað og fær engin viðbrögð, þá hefur gædinn um tvennt að velja; kasta fyrir viðkomandi veiðimann (þeir eru flestir mjög lunknir kastarar) eða hella upp á gott kaffi á bakkanum, flauta veiðimanninn uppúr og hleypa öðrum að staðnum. Ef veiðimaðurinn er aftur á móti barasta ágætur kastari og fer eftir leiðbeiningum og setur fluguna niður á hárréttum stað, þá gæti nú ýmislegt skemmtilegt gerst.

Þetta var e.t.v. ekki góð dæmisaga en inntakið í þessum pælingum mínum er einfaldlega að ef einhver ætlar að verða góður veiðimaður, þá þarf hann að innihalda dágóðan skammt af kastara og annað eins af leiðsögumanni. Mér liggur meira að segja við að segja að góður veiðimaður kemst upp með að vera heldur lélegur kastari ef hann veit í það minnsta hvar hann á að reyna að setja fluguna niður. Hæfileg blanda er best, þannig fær maður ekki óbragð í munninn eins og þegar maður húkkar fisk.

Í hallæri

Stundum þarf ekki mikið til að gleðja lítinn. Eins og svo oft á vetrum þá rennir maður í gegnum áhugaverðar blaðagreinar sem maður hefur sett á ís yfir sumarið. Sum sumur má maður bara ekkert vera að því að lesa einhverjar blaðagreinar og þá er gott að geyma þær til rólegri vetrarmánuða.

Umrædd grein fjallaði um vinsælustu viðbrögð veiðimanna þegar ekkert líf er sjáanlegt á vatninu. Þetta var svona klassísk grein þar sem 10 ‚nafntogaðir‘ veiðimenn sögðu frá og allir höfðu þeir rétt fyrir sér. Ég satt best að segja elska að lesa svona greinar, maður fær svo endalaust margar hugmyndir að lausnum að maður man enga þeirra þegar virkilega þörf er á að breyta út frá vananum, það gefur því augaleið að maður dettur alltaf í sama farið.

Þegar ekkert er að gerast, ekkert klak og engar uppitökur, þá dett ég yfirleitt í boxið í hægri brjóstvasanum þar sem Nobblerarnir liggja og kúra sig, þ.e. þegar ég þykist vita að urriði sé á ferðinni. Trúlega situr í mér einhver eldgömul reynsla þar sem Nobbler virkaði þegar allt annað brást og þess vegna leita ég í þetta box. Það ætti að vera farið að síast inn hjá lesendum að ég veiði alls ekki stóra fiska með stórum flugum. Ég á þær samt, en uppáhalds stærðin mín af Nobbler er #10, næst vinsælastur er #12 og það er ekki fyrr en fullreynt er, sem kemur ótrúlega oft fyrir, að ég fikra mig upp í stærð í stað þess að smækka.

Áður en lengra er haldið þá kemur hér smá sögustund. Þegar ég nefni fluguna Nobbler, þá á ég eiginlega við allar flugur sem skarta marabou skotti, alveg sama hvort þær eru af ætt Damsel, Woolly Bugger, Knopfler eða Humungus, já eða Dog Nobbler.

Í gegnum tíðina hafa þessir Nobblerar verið þyngdir, sumir alveg ógnar þungir með haus í yfirstærð og undir lokkandi búknum hefur leynst blý- eða tungsten þannig að flugan í heild sinni vegur gott betur en 220 cal byssukúla eins og hann Winchester karlinn setti á markað árið 1935. Ég viðurkenni fúslega að ég þurfti að fletta þessu upp, ég hef ekki hundsvita á byssum eða byssukúlum, en þessi kúla er víst rétt innan við 4 gr.* Þessi 4 gr og gott betur en það er þekkt þyngd á Nobbler hér á Íslandi og fékkst hér um árið í verslun og var sér-merkt sem Veiðivatna útgáfa. Eftir eitt sumar fékk hún viðurnefni eins og Stangarbrjótur, Urriðarotarinn, Smellur og skellur og Sökkarinn. Sjálfur eignaðist ég svona flugu og réð ekkert við hana, sem var kannski eins gott því ég lagði henni og hef ekki notað síðan.

 

Krúttmolarnir mínir eru ekki svona þungir, þeir eru í raun laufléttir miðað við marga sem ég hef séð þó þeir hafi verið mun léttari heldur en Stangarbrjóturinn. Ég geri mér fulla grein fyrir því að stundum þarf maður að koma þessum elskum niður, en þá nota ég einfaldlega intermediate línu eða hæg-sökkvandi í stað þess að velja þunga útgáfu. Ég er einlægur aðdáandi flugna sem hægt er að nota á marga mismunandi vegu. Stuttur og léttur Nobbler á flotlínu getur alveg eins líkt eftir skorkvikindi rétt undir yfirborðinu eins og hornsíli að skjótast á milli steina á grunnu vatni. Skipta um línu eða lengja í taum, þá getur hann líkt eftir allt öðru skorkvikindi sem lúsast eftir botninum, löturhægt eða með kippum.

Hver og einn veiðimaður á sér væntanlega einhverja svona hallæris flugu sem hann grípur til þegar ekkert er að gerast, mín er Nobbler.

*) Eins og fram kemur í greininni, hef ég ekki nokkurt einasta vit á byssum og byssukúlum, en bý svo vel að eiga hugljúfan vin sem benti mér á að ég hefði ruglað saman grain og grömmum í greininni. Hann Winchester karlinn mældi víst kúlurnar sínar 30 – 40 grain sem gera 3 – 4 grömm. Leiðréttist það hér með.

Að veiða marabou

Nei, ég ætla ekki að skrifa um skotveiði á friðaðri fuglategund, þ.e. Marabou storki. Flestar marabou fjaðrir sem við notum í flugur í dag eru raunar af hænsfugli eða kalkúna og ég er ekki heldur að tala um að skjóta slíka fugla. Nei, þessi í stað langar mig aðeins að tjá mig um fluguveiði með flugum sem eru með þessu dillandi, skemmtilega skotti sem er gert úr marabou fjöður.

Það er ekki neinum blöðum um það að fletta að marabou flugur ganga sérstaklega vel í augun á urriða og þá er honum alveg saman hvort flugan heitir Dog Nobbler, Damsel, Woolly Bugger, Humoungus eða eitthvað annað. Það er skottið sem skiptir máli í hans augum.

Flestar eru þessar flugna eru þyngdar með einfaldri kúlu, kúpu eða vaskakeðju sem gerir þeim kleyft að sökkva en það má með einföldum hætti létta þær verulega með því að sleppa kúlu eða annarri þyngingu. Fluguna má veiða með öllum tegundum lína, allt frá floti og niður í hörðustu sökklínur.

Framþung maraboufluga hefur þann eiginleika að hún skoppar svolítið í vatninu þegar inndrátturinn er stilltur á kippi með pásum á billi. Flugan rís á nefinu þegar maður tekur í og sekkur á nefninu í pásunni, það er undir þessum kringumstæðum sem marabouskottið nýtur sín best. Það dillast í takt við inndráttinn og hvetur urriðann til töku. Eins og nærri má geta, þá leikur marabouflugan ágætlega eftir lifandi agni, helst hornsíli eða ungviði annarra tegunda.

Eitt sem ég tók eftir hjá nokkrum veiðimönnum í sumar sem leið, var að þeir nýttu ekki kosti þess að vera með þykkann, frammjókkandi taum þegar þeir voru að veiða þessar þyngdu marabouflugur og oft á tíðum voru þeir með, að því er mér fannst, full langan taum. Til þess að ná fram þessum dillandi áhrifum marabouflugna, þá þarf taumurinn að vera tiltölulega stífur (sver, en þó frammjókkandi) en umfram allt ekki of langur. Of langur taumur verður til þess að þyngd flugan dregur bug á tauminn í pásunni og þá fer of mikið af inndrættinum í það eitt að rétta úr tauminum í stað þess að dilla flugunni. Hvað er of langur taumur? Jú, það er mín reynsla að allt yfir 11 fet er orðið of langt fyrir þyngda marabouflugu í stærð #8 – #4. Svo er það reyndar ótvíræður kostur að vera með hæfilegan taum sem ræður við að flytja aflið í kastinu fram í fluguna þegar maður sleppir henni lausri.

Veiddu eins og þú sjálfur

Auðvitað veiðir hver og einn eins og hann sjálfur en oft stendur vilji veiðimanna stundum til einhvers alls annars. Hver þekkir það ekki að horfa öfundaraugum á einhvern veiðimann í grennd setja í hvern fiskinn á fætur öðrum og hugsa mér sér; hvað er hann að nota, hvernig fer hann að þessu, mikið vildi ég vera á þessum stað og veiða eins og þessi veiðimaður. Það er nú til einföld leið til að redda þessu, notaðu fæturna og talfærin, röltu til viðkomandi og spurðu hann út í flugu, inndrátt og annað sem þér þykir skipta máli. Ef svo ólíklega vill til að þessi farsæli veiðimaður er ég, þá skal ég svara þér og jafnvel gefa þér fluguna sem virkar hjá mér ef þú átt ekki slíka. Af gefinni reynslu þá á ég ekki von á öðru en aðrir veiðimenn munu bregðast svipað við, en vissulega eru til undantekningar. Þú gætir mögulega lent á einhverjum sem hvorki vill segja frá, sýna eða miðla nokkru af viti. Þá segir maður bara upphátt; Takk fyrir og bætir við í huganum; ekkert.

Það getur aftur á móti verið varhugavert að fella einarðan hug til veiðimanns sem hefur verið á viðkomandi stað einhverjum dögum áður og er nú víðs fjarri. Rauður punktur á korti (sem finnast t.d. hérna) segja aðeins frá veiðistöðum á ákveðnum tíma, hjá ákveðnum veiðimanni undir ákveðnum kringumstæðum. Svei mér þá, þá hef ég sagt þetta áður. Vissulega er hægt að reyna ákveðinn stað svo oft að punkturinn á kortinu eigi sannanlega rétt á sér en yfir höfuð er hann aðeins vísbending.

Einn að veiðum

Ef rauði punkturinn er ekkert að virka, þá er um að gera að að hreyfa sig og finna jafnvel stað þar sem engum og þá meina ég ekki nokkrum einasta manni hefur dottið í hug að stinga niður fæti og baða flugu á. Ef allir veiðimenn færu nú bara á þá veiðistaði sem einhver hefur mælt með, þá væri bara einn veiðistaður þekktur. Allir færu á þann veiðistað sem fyrstur gaf og síðan ekki söguna meir. Einhvern tímann verður staður að veiðistað og hver veit nema þú getur sett stimpilinn þinn með rauða punktinum á þann stað.

Svo gæti líka þessi gaur sem þú mögulega lentir á í upphafi greinarinnar hafa fundið stað sem geymir fisk og hann er nægjanlega trúr sjálfum sér til að hafa ekki sagt nokkrum manni frá honum, ekki einu sinni besta vini sínum. Þá eru töluverðar líkur á að staðurinn finnist ekki sem rauður punktur. Ég get ekki ímyndað mér þann fjölda af veiðistöðum sem hvorki ég né nokkur annar hefur prófað, hvað þá staðina sem eru leyni-, einka- eða spes hjá einhverjum fúlamúla úti í bæ.

Hinkraðu

Með tíð og tíma lærist manni að fiskur getur verið tregur, bæði til þess að taka fluguna og taka ákvörðun. Stundum er það bara þannig að maður verður að hjálpa honum að taka af skarið, vinda sér í fullri alvöru að flugunni og grípa hana.

Á meðan á inndrættinum stendur, þá getur maður beitt ýmsum ráðum til að vekja athygli fisksins á flugunni, breytt inndrætti, látið fluguna örmagnast með því að stoppa alveg og leyfa henni að sökkva. Svo getur maður líka látið hana taka á sprett eftir rólegan inndrátt eða þá prófað að lyfta stönginni og þar með flugunni aðeins í vatninu.

Svo er það lokatilraunin, hinkra svo lengi að hún stöðvist alveg í vatninu, sökkvi jafnvel svolítið og taka svo eitt eða tvö snögg tog í línuna áður en hún er tekið endanlega upp í næsta kast. Það er merkilega oft sem sá óákveðni sem hefur fylgst með flugunni, leikið sér kannski örlítið að henni, verður alveg frávita af skelfingu þegar stein-dauð flugan tekur síðasta sprettinn, hrifsar í hana og tekur með látum alveg upp við bakkann. Þessir síðustu kippir í línuna hafa ekkert ósvipaðar virkni eins og að lyfta stönginni í miðjum inndrætti, flugan hækkar í vatnsbolnum rétt eins og púpa sem er við það að fara að klekjast eða bráð sem er alveg að fara að sleppa.

Þegar fiskur ólmast

Ef svo ber undir að þú setjir í fisk og ert á þeim buxunum að vilja sleppa kvikindinu aftur en hann virðist ekki vera á þeim nótunum, ólmast og djöflast þannig að það er ekki nokkur leið að ná flugunni úr honum, prófaðu þá að snúa fiskinum á hrygginn.

Flestir fiskar sem snúið er á hvolf skilja þá hvorki upp né niður í tilverunni, verða eins og lamaðir og þá er lítið mál að eiga við fluguna á meðan þeir reyna að ná áttum.

Að byrja stórt

Ölfusá er vatnsmesta á Íslands með meðalrennsli upp á 423 m3/sek. Einhverjum kann því að finnast það skjóta skökku við að ég hvetji nýliða til að hugsa smátt í ljósi þess að ég byrjaði mína veiði í ós Ölfusár. Auðvitað er það freistandi og eftirsóknarvert að setja í stóra fiska og helst marga, en það er e.t.v. ekki eins algengt eins og samfélagsmiðlarnir gefa til kynna. Ég hef t.d. ekki hugmynd um fjölda þeirra ferða sem ég fór vestur í ós eða út á Engjar áður en ég fékk minn fyrsta fisk upp úr Ölfusá, en þær voru margar.

Það að eyða nokkrum ferðum, dögum, jafnvel vikum í að eltast við örfáa fiska er miklu mun algengara heldur en 60 sek. snöpp veiðimanna gefa til kynna. Venjulegur dagur er sjaldnast uppfullur af tökum, baráttu og endalausum fiski. Það verður að hafa í huga að snöppin þurfa alls ekki að vera í rauntíma, viðkomandi veiðimaður er búinn að kasta flugunni ansi oft áður en fyrsti fiskur kemur á land og er festur á mynd. Mögulega kemur næsti fiskur ekki ….. fyrr en næsta dag, en þá er einfalt mál að skeyta báðum tökunum saman í 60 sek. með æðisgengnum viðureignum, trophy myndatökum í lokinn og fræi að stórveiðimanni er sáð á samfélagsmiðlana.

Stórar ár og veiðisvæði, hvort sem það er klasi af mörgum vötnum eða stakt vatn, geta útheimt margar heimsóknir bara til að kynnast þeim. Finna réttu fluguna, línuna og ekki síst, finna sjálfan sig. Það er ekkert sjálfgefið að veiðimaður tengi við vatn um leið og hann mætir á staðinn. Stundum er auðveldara að byrja smátt, þ.e. finna sér lítið og nett vatn með ágætri veiðivon áður en lagt er af stað í stóru vötnin eða stríðu árnar. Stangveiði í vötnum snýst ekki síst um það að finna út úr hlutunum sjálfur, prófa sig áfram og í raun æfa sig, æfa sig og æfa sig. Ef veiðimaður er duglegur, stundar áhugamálið af kappi, þá rennur sá dagur upp að fjöldi fiska tekur kipp, met falla og byrjandinn getur sett saman sitt eigið 60 sek. snapp með mörgum, mörgum flottum fiskum. Þangað til er einfaldast að stilla væntingunum í hóf, aflahæstu árnar og vötnin náðu ekki sæti sínu með fjölda fiska í vatninu, heldur veiðimönnum sem kunnu að laða þá til sín og ná þeim á land. Það gerist ekki á einni nóttu.

Röskun

Á síðustu og verstu tímum er beinlínis orðið hættulegt að nýta ákveðin hugtök í léttvægu spjalli eða riti. Eignarhald á ákveðnum orðum er orðið slíkt að hætt er við að maður gjaldfelli ákveðin hugtök með því að nota það. Ég ætla nú samt að láta slag standa og held því fram að grúskið mitt sem tengist stangveiði sé samheiti yfir áráttur og fýsnir. Fyrst og fremst er þetta fróðleiksfýsn með sterku ívafi söfnunaráráttu. Þegar síðan við bætist sú árátta mín að vilja ekki aðeins njóta veiðinnar heldur líka þess sem ég veiði, þá er eflaust um eitthvert afbrigði morð- og matarfýsnar að ræða. Í einhvern tíma hét þetta nú bara að bjarga sér og var talin til hvata sbr. sjálfsbjargarhvöt, frekar en fýsnar. En nóg um þetta.

Um daginn var ég að taka til í greinasafninu mínu og fann tímaritsgrein sem ég náði mér í fyrir fjölda ára og var hálfpartinn búinn að gleyma að hafa lesið. Greinin hafði á sínum tíma mikil áhrif á mig, kannski helst vegna þess að hún féll mjög vel að mínu háttarlagi og ég fann mig svolítið í henni. Greinina skrifaði Steve Culton, veiðimaður, hnýtari og sjálfstætt starfandi greinahöfundur, sjá vefsíðu.

Í þessari grein tók Steve fyrir og mælti með ákveðinni þráhyggju sem snýst fyrst og fremst um að leggja ákveðið vatn eða veiðistað í slíkt einelti að maður nái að þekkja staðinn, fiskana og breytileika umhverfis alveg út í gegn. Það fellst alveg heilmikill lærdómur í því að vita hvar fiskurinn heldur sig á hverjum árstíma, á mismunandi tímum dags og undir mismunandi kringumstæðum. Það að taka einn ákveðinn veiðistað fyrir lágmarkar áhrif mismunandi veiðistaða á skoðun á atferli og hegðan fisks. Það er ekki þar með sagt að maður eigi bara að veiða þennan eina veiðistað en það sem maður lærir á þessu er breytileiki vatna eftir árstíma og jafnvel innan dagsins. Fiskurinn, ætið og vitaskuld vatnið sjálft er alls ekki eins á mismunandi tímum, það sem maður lærir af einu vatni má síðan heimfæra á önnur þegar heildarmyndin næst.

Sjálfur átti ég svona vatn sem ég stúderaði nokkuð lengi og þar lærði ég heilmikið sem ég gat síðan nýtt mér í ferðum í önnur vötn og vatnasvæði.

Prófessorinn

Eitt af því fyrsta sem ég las mér til um fluguveiði var að fylgjast vel með öðrum veiðimönnum. Mér fannst þetta alls ekki svo slæm hugmynd þannig að ég fór á stúfana, kom mér fyrir við Elliðavatn þar sem sagt er að háskólaprófessorar fluguveiðinnar verji frítíma sínum. Ég beið og ég beið. Eftir töluverðan tíma var mér farið að líða svolítið eins og Ladda, ég beið og ég beið og ég beið. Loksins renndi bíll inn að Elliðavatnsbænum og ég setti mig í stellingar, nú ætlaði ég sko að læra af þessum meistara vatnsins.

Ökumaðurinn fór sér að engu óðslega, sté út úr bílnum og kíkti fram á bakkann. Já, einmitt, ég hafði lesið um þessa íhugulu veiðimenn sem gaumgæfa vatnið áður en þeir hætta sér í veiðigallann, meta hitastig vatnsins og ástand lífríkisins. Eftir töluverðan tíma snéri maðurinn við, opnaði skottið á bílnum og tók fram fatnað og græjur, klæddi sig í rólegheitunum og setti saman stöng. Mér til mikillar furðu settist maðurinn niður og fór að bardúsa eitthvað við stöng og línu. Nú, já, það átti bara að mastera þetta og stilla allt af miðað við kringumstæðurnar.

Ég hélt áfram að fylgjast með veiðimanninum og það gerðist lítið, afskaplega lítið. Á meðan ég beið, datt mér í hug hvort viðkomandi væri kannski bara á svipuðum stað í veiðinni eins og ég. Væri bara að bíða eftir því að einhver Elliðavatnsprófessorinn mætti á staðinn til að geta fylgst með honum. Ég hélt áfram að fylgjast með. Næstu 15 mín. íhugaði ég nokkrum sinnum að trítla yfir til hans og gefa mig á tal við hann, lét samt ekki verða að því og leyfði þess í stað nokkrum ímynduðum samtölum að grassera í huganum. „Ha, nei. Ég er bara að bíða eftir félaga mínum.“ eða „Ha, veiða? Nei, ég hef ekki hugmynd um hvað ég er að gera hérna, hef aldrei veitt á flugu.“ og svo frameftir götunum. Enn hélt feimnin aftur af mér, ég færi nú ekki að gefa mig bara á tal við einhvern kall í jaðri Heiðmerkur, það gæti bara misskilist.

Ég var alveg við það að missa þolinmæðina þegar hann stóð loksins upp. Jæja, það fer þá eitthvað að gerast sem ég gæti lært af. Í stað þess að tölta niður að vatninu, snéri hann í þveröfuga átt og stefndi inn á milli trjánna. Ég gafst upp, ég ætlaði sko ekki að fara að elta hann þarna þvert í gegn, leggja hann í eitthvert einelti.

Það sem hér fer á eftir, hef ég ekki sagt nokkrum lifandi manni. Þegar ég kom heim eftir þessa árangurslausu heimsókn mína inn að Elliðavatni, tjáði ég eiginkonunni að mér hefði ekki orðið neitt ágegnt en það fylgdi aldrei sögunni að ég hefði ekki einu sinni farið út úr bílnum. Löngu síðar varð ég þeirrar ánægju aðnjótandi að sitja fyrirlestur hjá þessum manni um leyndardóma Elliðavatns og skemmti mér hið besta. Af síðari kynnum mínum af þessum mæta manni, hef ég dregið þá ályktun að ég hefði betur tölt yfir til hans og spurt allra heimskulegu spurninganna sem flögruðu um í hausnum á mér, það hefði sko örugglega ekki staðið á svörum.

Síðan þetta kom upp, þá hef ég sjaldan hikað við að gefa mig á tal við veiðimenn á veiðislóð. Í 90% tilfella hefur mér verið vel tekið og ekki staðið á ganglegum ráðum og ábendingum, veiðimenn eru almennt ágætustu skinn og vilja gjarnan miðla af þekkingu sinni. Ég mæli sterklega með því að standa upp og spyrja.

Hún er góð

Alltaf rekur maður augun í eitthvað nýtt. Um daginn sá ég málshátt sem hljóðaði svona; Ef hundur yrði bænheyrður myndi rigna beinum. Ég var nú reyndar ekki að leita að málsháttum sem tengdust hundum, heldur rigningu, en mér varð í framhaldi hugsað til þess hverju myndi rigna ef veiðimaður yrði bænheyrður. Ég veit ekki hvað varð til þess, en það sótti á mig töluverður efi að gott væri ef bænir veiðimanna yrðu uppfylltar. Oftar en ekki hef ég orðið vitni að því að veiðimenn ákalli þann sem býr í neðra heldur en þann sem býr í efra og ekki víst að menn vilji þær bænir sínar alltaf uppfylltar.

Það sem er algengt í máli manna, eignast flest samheiti. Orðið rigning á sér 243 vensl á síðunni Íslenskt orðanet en sólskin á sér aðeins 87 vensl þannig að það gefur okkur vísbendingu að við tölum meira um rigningu heldur en sólskin, svona dags, daglega. Flest vensl orðsins rigning eru neikvæð, lýsa miklum hamförum og óáran, erfiðleikum og almennum leiðindum. Þetta neikvæða viðhorf hefur smitast allhressilega inn í stangveiðina sem að einhverju marki er skiljanlegt, en ekki að öllu.

Augnablikið rétt áður en byrjar að rigna er oft sérstaklega gjöfult. Hvort sem það er breyting á loftþrýstingi eða minnkandi birtuskilyrði þá leitar silungurinn oft ofar í vatnsbolinn rétt áður en rignir. Ég heyrði það eitt sinn frá mér eldri og reyndari veiðimanni að nú kemur hann í ætið. Þegar ég spurði hann út í þessi orð, þá svaraði hann því til að þegar rigninginn hefði skollið á, þá héldi fiskurinn sig til hlés og vildi því éta nægju sína áður en svo bæri undir. Ég skil það vel að fiskurinn fari á stjá þegar birtan þverr á undan rigningunni, þar á bak við eru sömu rök og veiði rétt fyrir og í ljósaskiptunum. Breyting á loftþrýstingi hefur vissulega áhrif á fisk og atferli hans. Lækkandi loftþrýstingur hvetur fisk til átu og hann verður hvatvísari við lækkandi loftþrýsting. Ég kannast mjög vel við þetta sjálfur, þ.e. á sjálfum mér, ég verð líka hvatvísari þegar lægð er yfir landinu og ef hún heldur lengi til, þá leggst ég líka fyrir, rétt eins og fiskurinn.

Að því leitinu fer það mér nokkuð vel að veiða rétt fyrir rigningarskúr og kannski örlítið lengur en það. Á sama tíma og fiskurinn sýnir af sér aukna hvatvísi og það geri ég líka. Ég hraða gjarnan inndrætti, skipti púpu út fyrir straumflugu og veiði til muna ofar í vatnsbolnum. Þetta hefur reynst mér vel, jafnvel vel inn í rigninguna og stend gjarnan af mér aðra veiðimenn við vatnið. Ef ég er sérstaklega heppinn, þá stend ég meira að segja af mér rigninguna og held áfram að veiða hratt og hvatvíslega alveg þangað til fyrstu menn mæta aftur við vatnið. Það fer nefnilega oft saman að þeir sem forðuðu sér í skjól, koma aftur þegar fiskurinn hefur róast eftir rigninguna. Þá slaka ég á, hef mig stundum alveg upp á þurrt og fæ mér kaffibolla, spái í litadýrðina hringinn í kringum mig og ef ég hef verið heppinn, þá tel ég fiskana sem liggja í netinu mínu. Að þessu leitinu til finnst mér rigningin góð.