Það er sorgarsaga að segja frá, en á ferðum mínum í sumar hef ég sjaldan séð jafn mikið af rusli við hin ýmsu vötn okkar Íslendinga heldur en núna. Girnis- og taumaflækjur ásamt ýmsu öðru rusli sem menn hafa borið með sér á bakkana liggja víða eins og hráviði fyrir manna og dýra fótum.

Það er haft eftir land- og veiðivörðum við Þingvallavatn að það hafi orðið mikil bylting í umgengni veiðimanna þar á bæ eftir fyrirmyndar samkomulag sem gert var þar um bætta umgengni veiðimanna sl. vor. Það væri óskandi að sú hugarfarsbreyting sem átti sér greinilega stað við Þingvelli hefði náð betur til annarra veiðistaða á Íslandi þetta sumar.

Bjór- og gosdrykkjadósir, samlokupokar, tissjú og notaður salernispappír á bak við næsta stein er ekki óalgengt skraut annars fallegra veiðistaða og víða hefur þetta aukist verulega frá því sem áður var. Ég er ekki einn um þessa upplifun, fleiri veiðimenn hafa vakið máls á þessu við mig. Þetta er ekki aðeins til mikillar óprýði og rýrir verulega ánægju manns af útivist, heldur er þetta einnig stór hættulegt dýralífi við vötnin.

Nýlega var ég við Hítarvatn á Mýrum þar sem ég gekk fram á himbrima þar sem hann húkti í flæðarmálinu með girni vafið um höfuð, háls og gogg þannig að hann gat enga björg sér veitt.

Svo var af fuglinum dregið að ég gat án fyrirhafnar fangað hann í háf og klippt girnið utan af honum þannig að honum varð ekki frekar meint af.

Dræsurnar sem ég náði að klippa af fuglinum voru væntanlega leifar gamallar festu í botni sem hafði slitnað, þó ekki víst þar sem svona girnisflækjur geta auðveldlega fokið út á vatnið og orðið sund- og vaðfuglum skeinuhættar.

Það er virkilega þörf á víðtækari vitundarvakningu meðal veiði- og útivistarfólks um almenna kurteisi við náttúruna okkar. Hvaða stefnu sem menn hafa í náttúruvernd, já eða stefnuleysi, þá er ekkert sem breytir því að við eigum ekki náttúruna, hún er hluti af arfleið sem okkur ber að skila í sama ef ekki betra ástandi til barnanna okkar. Að launum fáum við að njóta hennar og nýta með skynsamlegum hætti.

Ég hef áður haft orð á því að allt sem vil teljum nauðsynlegt að bera með okkur út í náttúruna, getum við einnig tekið með okkur heim. Þetta á ekki síst við um umbúðir og pappír sem sumir geta ekki verið án ef þeir skreppa afsíðis. Það er svo misjafnt hvað menn þurfa til þess að draga leifarnar með sér heim eða gæta þess að þær fjúki ekki ‚óvart‘ frá þeim. Sumum nægir vasinn á vöðlunum, aðrir þurfa heilu plastpokana, en eitt er víst, ef veiðimaður hefur þrótt til að bera eitthvað með sér á veiðistað ætti hann ekki að veiða svo lengi að hann skorti þrótt til að bera það sama með sér heim á leið.

Sjálfur nota ég netapoka undir aflann, svona þegar hann gefst á annað borð, en eins og aflabrögðin hafa stundum verið í sumar hefur pokinn komið í aðrar en ekki síðri þarfir. Í pokann safna ég girnisflækjum, dósum og öðru drasli sem verður á vegi mínum og tæmi síðan í næsta rusladall, jafnvel þótt hann sé nokkra tugi km. í burtu. Það er ótrúlegt ruslið sem maður rekst á og hefur safnað þannig saman í sumar. Að vísu verð ég að játa að sumt týni ég ekki upp, þar á meðal er notaður salernispappír. Hann getur mamma þess sem notaði komið og sótt því stundum hef ég það á tilfinningunni að það sé það sem sumir bíði eftir að gerist. Sumir virðast aldrei vaxa upp úr því að mamma komi og taki til eftir þá.

Veiðimenn, reynum nú að vaxa upp úr barndóminum og sýnum meiri ábyrgð og umhyggju fyrir náttúrunni. Sú móðir er frábrugðin okkar, það erum við sem þurfum að gæta hennar.

Vorið er svona um það bil kl. fimm að morgni ef við skiptum náttúrunni niður á klukkuna. Það eru aðeins hörðustu morgunhanar sem hafa sig af stað og svo þeir sem eldri eru, gamlingjarnir. Ég er eiginlega einn þessara gamlingja. Svefnþörfin hefur minnkað og ég er einfaldlega svo forvitinn að ég get bara ekki sofið lengur en til kl.fimm. Allt er þetta þó í óeiginlegri merkingu. Þegar veiðibakterían hefur grasserað allan veturinn fæ ég ákveðna fró út úr því að skyggnast um í vorinu, sjá lífið vakna og vötnin taka á sig kunnuglega mynd sumarsins. Að sjá vötnin beinlínis rífa af sér vetrarhaminn getur laðað ýmislegt fram í dagsljósið sem annars væri hulið. Það hjálpar síðan gríðarlega að vera svo sýktur af veiðibakteríunni að maður tengir allt þetta sjónarspil við væntanlega veiði sumarsins.

Ég hef farið nokkrum orðum um umhverfingu vatns að vori, lífríkið og silunginn, en svo eru einnig þeir hlutir sem við getum bara alls ekki séð í annan tíma en einmitt að vorinu. Þegar vötnin rífa af sér vetrarhaminn er gullið tækifæri að skyggnast um og horfa á það sem leynist undir yfirborðinu eins og einn lesandi síðunnar gerði s.l. páska við Eyrarvatn. Auðvitað kitlar það aðeins að mönnum detti eitthvað af síðunni í hug þegar þeir verða vitni að því augliti til auglitis úti í náttúrunni, eins og Árni Árnason upplifði og datt í hug greinin mín um undirstraum í vatni.

Sæll Kristján 

Ég reyndi að „lemja“ Þórisstaðavatnið þann fyrsta og kom nú heim án fiskjar en mikið rosalega var gaman að sjá fluguna í vatnsborðinu og sílin í fjöruborðinu, ný upplifun að spá í lífríkið í vatninu og mikið fannst mér þetta allt spennandi. 

En mig langaði að segja þér frá undirstraumi í vatni eftir að hafa skoðað slíkar upplýsingar á síðunni hjá þér í vetur og fannst þá merkilegt. En mér þykir það enn merkilegra núna þegar ég horfði á nokkuð mikinn ís á Eyrarvatninu og ísinn var að brotna niður eða „hverfa“ og þetta fylgdi ekki beinu gegnum streymi í gegnum vatnið, best að taka fram að þarna var logn og því enginn vindur að hjálpa til við brot eða straum. 

Eyrarvatnið var nú um páskana að mestu ísilagt nema alveg efsti hluti þess við og aðeins út frá efri ós. Þegar leið á blíðuna og dásamlega vorveðrið um páskana jókst gekk á ísinn en það gerðist ekki í beinu streymi frá efri ós heldur var niðurbrotið á ísnum bogadregið í líkingu við myndina þína um undirstraum.

Til að útskýra þetta myndrænt þá skulum við horfa á vatnið eins og um loftmynd og hafa þá neðri ós neðst og efri ós efst. Vatnsstraumurinn í vatninu virðist leggjast til hægri (séð af loftmynd) en þegar komið er útí c.a. 1/4 – 1/3 af vatnslengdinni þá breytist stefnan aftur yfir til vinstri, virðist stefna í átti að landi c.a. í miðju vatni og þaðan liggur svo straumurinn beina leið niður í neðri ós. 

Nú þegar ég rifja upp fyrri ár við ísað vatnið man ég eftir að hafa sé þetta gerast áður og leyfi ég mér að fullyrða að þarna sé undirstraumur Eyrarvatns. 

Efsti hluti þessa undirstraum er utan við kastgetu fluguveiðimanna, virðist liggja frá miðri vegu vatnsins og c.a. yfir á 1/3 hluta vatnsins Vatnaskógar megin, en við mitt vatnið(beint á móti Kapellunni í Vatnaskógi) kemur hann aftur nær landi, að neðsta sumarbústaðasvæðinu í landi Kambhóls og þar stoppar líka sefið sem getur verið mjög áberandi í vatninu og erfitt að koma agni yfir það til að komast að fiski. 

Þar sem straumurinn liggur meðfram Kambhólslandinu frá c.a miðju vatni og niður í neðri ós hafa sumir oft fengið fisk seinni hluta sumars eða snemma hausts, jafnvel lax eða sjóbirting. 

Mest notaða veiðisvæðið í vatninu, sandfjaran við efri hluta lands Kambhóls er mest notaði veiðistaðurinn af landi og margir þar að halda í laxavonina en algengast er þó að fá urriða eða bleikju. Þetta svæði er í raun þó nokkuð frá þessum undirstraumi og í þau skipti sem ég hef fengið fisk seinni hluta sumars er það á báti nálægt þessum undirstraumi, sérstaklega í efri hluta vatnsins. 

Ég leyfi mér að skjóta þessu til þín, til að undirstrika þessa upplýsingar með undirstraum í vatni. Upplýsingarnar hér eru engin hernaðarleyndarmál um hvar er fiskur í vatninu því þeir sem stunda það þekkja þessa staði og sögurnar um þá. 

Kv. Árni Árnason

Það er einmitt þessi upplifun Árna sem ég sækist svolítið í að reyna og nýti mér síðan þegar kemur að veiðinni. Að láta það eftir sér að skoða vatn í annan tíma heldur en á sumrin getur fært manni ómetanlegar upplýsingar fyrir komandi vertíð. Landslagið í vatninu og leyndir kostir þess blasa stundum við aðeins þessa stuttu stund sem það færist undan vetri og inn í sumarið. Átt þú ekki örugglega ‚þitt‘ vatn sem vert væri að skoða áður en þú ferð að veiða í sumar?

Við þekkjum mismunandi hegðun fisks í veiðivötnum eftir tíma dags. Hegðun fisksins er að mestu stjórnað af framboði ætis og ef umhverfisþættir hafa stórkostleg áhrif á ætið þá breytist hegðun fisksins. Það dugir jú ekkert að vera í ætisleit þar sem ekkert ætið er.

Dagleg umhverfing vatns stjórnast mest af þeim svæðum sem grunnfæðu er að finna á. Svifið leitar niður á botninn að deginum til og það sama á því við um þá sem standa því næst í fæðukeðjunni. Smáfiskurinn aftur á móti lætur ekki plata sig niður í dýpið því þar leynast ránfiskarnir, þessir stóru sem éta þá. Þess í stað koma þeir sér fyrir undir steinum eða í gróðrinum og bíða þess að kvöldi og svifið rísi upp úr djúpinu og að yfirborðinu. Þá fara stubbarnir á stjá og …. stóru fiskarnir fylgja á eftir vitandi það að smáfiskurinn er auðveld bráð þar sem hann ber við himinn í vatnsskorpunni, ekki síst ef það er nú stjörnu- eða tunglbjart. En það eru einnig önnur vaktaskipti sem eiga sér stað í vötnunum, þau eru bundin við árstíðirnar. Til að einfalda málið getum við hugsað okkur að skipta vatninu upp í þrjú svæði:

Dýpið (2,5 – 3m og dýpra) er staðurinn þar sem fiskarnir halda sig á þegar vatnið er enn í vetrarham, kalt og lítið um æti. Síðla sumar heldur fiskurinn sig þarna til að kæla sig og kemur ekki upp fyrr en degi er tekið verulega að halla og vatnshitinn á grynningunum eða við yfirborðið hefur lækkað.

Mörk dýpis og grynninga er svæðið þar sem meðalhiti vatnsins er hve jafnastur yfir sumartímann. Hingað leitar fiskurinn rétt fyrir hrygningu og rétt eftir hana. Þetta er gjöfult svæði og mikið um æti sem hann nýtir sér óspart í undirbúningi hrygningar og í orkusöfnuninni rétt á eftir.

Grynningar (0,5 -1m) er staðurinn sem fiskurinn leitar upp á þegar hann fer í hrygningu. Einhver orðaði það sem svo að þegar kynhvötin dregur fiskinn upp á þetta svæði, skeytir hann engu um mögulegar hættur að ofan og við getum nálgast hann mun meira en aðra tíma ársins. Hvort menn vilja svo veiða þennan fisk er undir hverjum og einum komið. Einhverjir hafa orðað það sem svo að ‚greddubragð‘ sé af honum og lítið í hann varið á þessum tíma, aðrir vilja einfaldlega ekki taka á honum fyrr en eftir hrygninguna. Þeir sem ekki vilja leggja í hrygningarbleikjuna geta þá alltaf prófað að veiða aðeins dýpra, t.d. við mörkin því þar bíður urriðinn þess oft að bleikjan hrygni og hann geti sópað í sig þeim hrognum sem fljóta upp úr mölinni.