Veiði – FOS

Bob Wyatt og mýturnar

25. apríl 2026

Fiskurinn

Upp

Forsíða

Ég get verið svolítið seinn til, ekki alltaf með á nótunum, en hver þarf þess svo sem? Þarf maður alltaf að vera alveg á útopnu, fylgjast með og kynna sér allt um leið og það kemur fram?

Það er engin ástæða til að svara þessu upphátt eða á lyklaborðinu, en ég vaknaði upp við það í lok síðasta árs að ég átti ólesna veiðibók. Ekki einhverja nýja heldur 12 ára gamla bók Bob Wyatt, What Trout Want:The Educated Trout and Other Myths. Ég setti hana því á náttborðið mitt (svona eins og hægt er með rafbók) og ætlaði að hafa þar til að glugga í á meðan augnlokin sigu og slökktu á deginum. Í sem styðstu máli, þá kostaði þessi bók mig andvökunótt og nokkra kaffibolla þar til ég hafði klárað hana, mæli eindregið með henni.

Bob þessum Wyatt er margt til listanna lagt. Hann er fæddur vestur í Kanada, byrjaði að veiða upp úr 1956 í Albertafylki og Bresku Kólumbíu, hefur varið töluverðum tíma sínum á Nýja Sjálandi við Taieri-ána, en er opinberlega búsettur í Skotlandi, rétt utan við Glasgow þar sem hann kennir við Glasgow School of Art.

Í þessari bók sinni reifar Bob reynslu sína og leggur hana til grundvallar ýmsum athugasemdum sínum, m.a. kenningum samtíðarinnar um hinn sjálfsmeðvitaða urriða (en. self-conscious). Hann segir að flest allt það sem skrifað hefur verið um urriðann vera á þá leið að fiskurinn sé greindur, tortrygginn og óútreiknanlegur í plotti sínu til að leika á okkur veiðimenn. Með þessu greip Bob mig og ég hélt áfram að lesa þar sem hann víkur máli sínu að áhyggjum veiðimanna af tilfinningalífi urriðans, líkamlegu og sálrænu. Það var minn skilningur að Bob þætt um og ó hvað sakbitnir veiðimenn veigruðu sér við að taka sér fisk til matar, það væri orðin skylda að sleppa öllum fiski, ekki aðeins vegna verndarsjónarmiða, heldur vegna samfélagslegs þrýstings, normalíseringar þess að veiða og sleppa. Ég verð alveg að viðurkenna að þessar hugrenningar Bob höfðuðu svolítið til mín, en svo hélt hann áfram á nótum sem ég hef lítið gefið gaum að hingað til, skömm veiðimanna á eigin atferli. Jú, ég hef alveg skammast mín á vorin þegar ég finn frosinn, gleymdan fisk í kistunni undir einhverju ómerkilegu grænmeti, ónýtan af frostbruna, en það var ekki sú skömm sem Bob meinti.

Bob vildi meina að normalísering veiða og sleppa hefði fært sig á hærra plan þar sem fjöldi silungsveiðimanna hefði orðið áhyggjur af því hvernig silungnum líður með það að vera fangaður. Fiskurinn sé ekki aðeins lifandi vera sem við eigum að bera virðingu fyrir, heldur standi margir veiðimenn í þeirri trú að silungurinn hafi næga sjálfsvitund til að hafa tilfinningar (en.feelings). Þessir sömu veiðimenn rækti með sér skömm á þeirri grimmd sem veiði þeirra felur í sér. Þegar þangað var komið, sigu ekki augnlokin á mér, heldur hakan alveg niður á bringu. Eru virkilega til þeir veiðimenn sem þjást, sakbitnir og niðurbrotnir af skömm á eigin atferli? Bob segir svo vera, sérstaklega í Evrópu þar sem dýravelferðarstefna hefur alið á áhyggjum sem þessum. Ég sjálfur get aðeins svarað fyrir mig, ef ég fer einhvern tímann að þjást af skömm eða vera sakbitinn af stangveiði, þá hætti ég einfaldlega að veiða og sný mér að … afsakið, mér dettur bara ekkert í hug.

Eins langt og vit mitt nær, þá er ég sammála Bob þegar hann efast um að fiskar lifi tilfinningalífi, held mig samt við rökstuddan grun minn að fiskar muni ýmislegt fleira heldur en hingað til hefur verið haldið. Einmitt það að þeir muna gæti verið skýringin á því sem Bob orðar svo „—virðist sem því meira sem við reynum og því fleiri flugur sem við köstum á þá, því erfiðara er að ná þeim. Fyrir marga okkar er þetta einmitt ástæðan fyrir því að okkur finnst íþróttin svona heillandi.“

Höfundur:

Kristján Friðriksson
Sorrý, ég sá hana bara ekki

21. mars 2026

Veiðitækni

Upp

Forsíða

Veiðisagnahöfundar hafa tilhneigingu til að einblína á velgengni í veiði og vel heppnaðar flugur, það þekkjum við öll því endalausar harmsögur um áhugaleysi fiska eða mislukkað flugnaval eru ekki meðal vinsælasta lesefnis veiðimanna, það þekki ég af eigin raun og hef tölulegar upplýsingar því til staðfestingar. En það breytir því ekki að það geta legið ýmsar ástæður að baki þess að við lendum í því að baða flugurnar, viðra græjurnar, berja vatnið eða hvað það heitir sem við köllum það þegar fiskurinn sýnir því engan áhuga sem við bjóðum honum.

Eitt af því sem er stundum að hrjá mig í veiði er skilningsleysi á aðstæðum og endalaus framsetning flugu sem lendir í þessum 60% tilfella þar sem fiskurinn einfaldlega sér hana ekki. Ég verð að viðurkenna að ég man ekki hvar ég las að í 60% tilfella þegar við verðum ekki vör við áhuga, þá er það einfaldlega vegna þess að fiskurinn sér ekki fluguna, sorrý. Í mínu tilfelli og væntanlega einhverra fleiri, felst áskorunin í að koma flugunni inn í sjónsvið fisksins.

Bleikja og urriði sjá tiltölulega vel upp fyrir sig sem er einmitt ástæða fyrir því hve mikilvægt það er að útlínur (skuggamynd) flugunnar sé eitthvað sem kveikir matarást fisksins, árásargirnd hans. Fluguna ber jú við yfirborð vatnsins, ljósari bakgrunn þess glugga sem fiskurinn sér upp fyrir sig. Það er hægt að áætla stærð þessa glugga með því að draga ca. 10% frá áætluðu dýpi niður á fiskinn, sjá myndina hér að ofan. Við þetta verður þó að hafa í huga að glugginn er ekki hringlaga keila, hún er frekar dropalaga séð að ofan, breiðust í þá stefnu sem fiskurinn snýr sem helgast af því að fiskurinn sér ekki eins vel aftur fyrir sig eins og fram.

Þetta er allt ákveðin líkindareikningur, rétt eins og veðurspáin, það er bara spurningin hvort maður áætlar dýpið rétt og veit í hvaða átt fiskurinn snýr sér. Það síðastnefnda er yfirleitt auðvelt í rennandi vatni, hann snýr sér oftast upp í strauminn þannig að hann taki á móti fæðunni sem straumurinn ber með sér. Það er aðeins (mikið) erfiðara að segja til um hvernig fiskurinn snýr sér í kyrrstæðu vatni, ekki nema vindurinn blási hressilega, þá má ætla að hann snúi sé á móti því sem aldan ber með sér.

Höfundur:

Kristján Friðriksson
Matseðill með augunum

9. mars 2025

Lífríkið

Upp

Forsíða

Ég sá einhverja frétt um daginn að matseðlar á einhverjum hluta veitingahúsa hér á landi væru aðeins á ensku og fengu veitingahúsin bágt fyrir. Matseðlar eru mikilvægir, þeir segja manni hvað er á boðstólum og (oftast) hvað máltíðin heggur stórt skarð í heimilisbókhaldið. Í lauslegri könnun sem ég gerði, þá kom í ljós að matseðlar eru misvel úr garði gerðir, óháð tungumáli:

Steiktur fiskur í raspi með lauk, smjöri og remúlaði

Ég veit alveg hvað laukur er, smjör og remúlaði, en fiskur segir mér lítið sem ekkert hvers er að vænta. Ef ég væri togaraskipstjóri, þá væri ég að renna blint í sjóinn að henda út trollinu, ég gæti allt eins veitt fisk sem ég ætti engan kvóta fyrir og fengi þar af leiðandi á mig sekt.

Fiorentina steak, kemur með með steiktum kartöflum, bernaise eða piparsósu

Óveraldarvanur einstaklingurinn sem ég er, veit ekkert hvað Firorentina steak er og það þýðir ekkert fyrir mig að nota Google translate því þýðingin er Firorentina steik. Google sýndi mér myndir af einhverju kjöti á beini og sagði réttin ættaðan frá Toscana á Ítalíu, oftast úr steer eða heifer. Google translate vildi meina að þetta væri stýri eða kvíga. Ég hefði pantað kvígu, stýri er allt of hart undir tönn.

Ef þú hefur nennt að lesa þetta, þá er alveg eins líklegt að orð myndi setningar í hausnum á þér; Þetta er búið – Nú er hann búinn að tapa sér endanlega.

Það er eldgömul saga, en virðist alltaf vera ný af nálinni þegar maður vekur máls á henni við bakkann, að veiðimenn ættu að gefa sér smá tíma til að lesa matseðil fiskanna. Sem betur fer er sá matseðill settur fram í myndum og því þarf engar áhyggjur að hafa þó veiðimaðurinn þekki ekki latnesk tegundarheiti vorflugu, mýflugu eða toppflugu. Það nægir alveg að opna augun, skima umhverfið og velja agn í samræmi við það sem fyrir augu ber. Auðvitað er alltaf eitthvað sem ekki sést, eins og t.d. vatnabobbar og hornsíli, en með því að skima vatnsbakkana má alltaf sjá einhverjar vísbendingar um það sem vatnið geymir. Lestu matseðilinn með augunum, það gerir fiskurinn áður en hann fær sér bita.

Höfundur:

Kristján Friðriksson
Sjálfstraust á sterum

26. janúar 2025

Hnýtingar

Upp

Forsíða

Kannast einhver við að vera staddur á veiðislóð, standa innan seilingar við næsta mann, vera með sömu fluguna, sömu línuna og jafn langan taum og horfa upp á veiðifélagann setja í hvern fiskinn á fætur öðrum á meðan ekkert, sko ekkert er að gerast við fluguna þína? Ég get tékkað í boxið við svona lýsingu. En hvað með það þegar einhver gaukar að þér hinni einu sönnu flugu, þeirri sem virkar og gefur langmest af öllum sem hafa blotnað á ákveðnum veiðistað, en gefur þér ekki eitt einasta nart?

Ég hef þá trú að veiðimaður verður að vera trúaður; trúa á fluguna sem hann beitir og trúa á sjálfan sig ef hann ætlar að veiða. Það sem meira er, veiðimaður verður að standa með sjálfum sér og hafa til að bera vænan skammt af sjálfstrausti. Nú kann eitthvert hörkutólið að spyrja hvað í andsk…… sjálfstraust hafi með veiði að gera og þá gæti ég sagt honum smá sögu frá því í fyrra sumar. Þannig var að ég fékk beiðni um að hnýta nokkrar laxaflugur fyrir erlendan veiðimann sem ætlaði að heimsækja Ísland. Það er afar langt því frá að ég hafi lagt mikla stund á að hnýta laxaflugur og það hvarflaði að mér svíkjast um og einfaldlega kaupa flugur. En, svo kíkti ég á nokkrar af þeim flugum sem helst voru að gefa í viðkomandi á. Sem áhugamanni um silungsveiðar fannst mér lítið til þeirra koma, svo það sé nú bara sagt. Í flestar þeirra vantaði allt glimmer, búkurinn lítill og mjór, allir vængirnir steyptir í sama mót og stærðin var nú ekki til að tala um. Ég lét slag standa, settist niður og hnýtti nokkrar flugur sem ég festi á korttappa. Sumar voru næstum alveg eins og fyrirmyndirnar, aðrar voru eitthvert klastur og … ég var hreint ekki trúaður á að nokkur fiskur liti við þeim. Ég fyllti þó á eitt box fyrir útlendinginn. Sumar flugnanna voru það sem hörkutólinn mundu kalla misþyrmingar þekktra flugna, þeir umburðarlyndustu hefðu sagt þær afbrigði en þeir jákvæðustu hefðu kallað þær nýjar flugur, en glott út í annað. Þegar til kom, þá harðneitaði ég að taka greiðslu fyrir þessar flugur, þetta væri bara eitthvað suðusúkkulaði, ekkert konfekt sem hægt væri að rukka fyrir. Hvort það hafi verið sama kvöld eða hið næsta, hlotnaðist mér sú ánægja að halda ræðu yfir þessum ágæta veiðimanni og næla í hann viðurkenningu fyrir maríulaxinn sem hann tók á eina af flugunum mínum. Hann hafði fulla trú á þessum flugum mínum og var afar sáttur við þær og maríulaxinn sinn.

Þetta var svolítið eins og steraskammtur fyrir sjálfstraustið, það óx um nokkur númer og ég fór að velta því fyrir mér hvernig hægt væri að plata fiskinn til að taka flugu sem væri allt öðruvísi en þessar svörtu + blá/grænu/rauðu. Hvernig var þetta fyrir 30+ árum síðan, var ekki verið að næla í fisk á maðk? Svarið fæddist í þvingunni, frekar óásjálega fluga sem ég faldi í lófa mér og lét ekki nokkurn mann sjá. Hnýtt á tvíkrækju #14, svört, brún og koparlituð.

Þegar færi gafst setti ég þessa flugu undir, renndi henni niður fyrir brot í ánni þar sem mér þótti líklegast að ánamaðkur hægði svo á sér að hann yrði fiski sýnilegur. Tvö rennsli og sjálfstraustið fékk búst af sterum, það voru ekki aðeins þessar nafntoguðu, svörtu og grænu sem gáfu hugsaði ég með mér þegar ég losaði fluguna úr og sleppti vænum hængnum.

Nú er febrúar alveg á næsta leyti, Febrúarflugur að hefjast og þá er um að gera að setja sitt mark á flugnaúrvalið, leyfa sjálfstraustinu að njóta sín og hnýta eitthvað eftir eigin höfði, nýtt eða breytt. Ef engar hefðu nýjungarnar orðið í gegnum aldirnar, þá værum við enn að veiða flugurnar sem Makedónumenn notuðu u.þ.b. árið 200 e.Kr.

„Þeir vefja krókinn skarlatsrauðri ull, áfestri tveimur fjöðrum sem vaxa neðan háls hanans og eru vaxlitar. Stöngin er sex feta löng, sem og línan. Leggja þeir tálbeitu þessa niður sem fiskurinn laðast æstur að lit hennar, kemur til móts og glepst af fegurð ásýndar veislunnar, opnar munninn og festist á króknum, kynnist biturð veislunnar, því hann er veiddur.“

Claudius Aelianus, De Natura Animalium

Höfundur:

Kristján Friðriksson
Þynnast upp

12. janúar 2025

Línur og taumar

Upp

Forsíða
Fyrir mörgum er þynnka óhjákvæmilegur fylgifiskur fyllerís, aðrir þekkja ekkert til hennar og hafa aðeins kynnst henni af afspurn eða fyrir löngu sagt skilið við fyllerí og óráðssíu. Þetta er undarlegur inngangur að greinarstúf, ég veit, en hafið smá biðlund því ég er alveg að koma mér að efninu; taumum og taumaendum.

Við, þessi stórundarlegi hópur mannskepnunnar sem stundar fluguveiði, höfum oft heyrt að grannur taumur sé málið. Sum okkar erum alveg sammála, önnur örlítið skeptísk og enn aðrir meðlimir hópsins fussa bara og sveia. En hvað er þetta eiginlega með granna tauma? Hvers vegna skipta þeir svona miklu máli? Ef við tækjum 100 greinar og myndbrot um granna tauma og hentum þeim í pott og syðum upp á þeim, þá er líklegt að eftir stæðu þrjú atriði sem þær allar snerust í raun um; grannur taumur sést síður í vatni, grannur taumur tekur síður á sig straum og grannur taumur leggur fluguna betur fram. Ofan á þessum kjarna mundi trúlega fljóta ýmislegt groms af hinu og þessu sem ágætt er að hafa í huga og kunna skil á.

Ég á kunningja sem eftir þó nokkuð mörg ár í veiði, á enn í vandræðum með að aðgreina línu, taum og taumenda þegar hann segir frá. „Æji, þetta þarna sem er fest á endann á snúrunni“ og ég leiðrétti hann og segi „Það heitir taumur og snúran er línan.“ Eftir augnablik heyrist síðan „Áttu svona dót til að hnýta framan á línuna, ekki þetta þykka, heldur þetta mjóa“ og ég segi „Dótið heitir taumendi og það er fest framan á tauminn, ekki línuna“ Eftir smá tíma í veiði, gæti þessi kunningi svo tuldrað fyrir munni sér „Andsk… hnútar, ég þarft að skipta um endann á línunni“ og ég sé fyrir mér stórslys og ónýta lykkju á línunni. Hann er vitaskuld að tala um vindhnúta á taumendanum.

Ég veit ekki hve oft ég hef soðið upp á þessari súpu til að ná fram kjarnanum, en í dag hljómar hún svona:
1. þú heldur á flugustöng
2. við flugustöngina er fest fluguhjól
3. við fluguhjólið er fest baklína
4. við baklínuna er fest flugulína
5. við flugulínuna er festur taumur
6. við tauminn er festur taumaendi
7. við taumaendann er fest fluga
Í daglegu tali um tauma, þá eru veiðimenn gjarnir á að leggja að jöfnu tauminn og taumendann, sem er bara allt í lagi, því sumir nota einfaldlega sama efnið í hvoru tveggja og festa við línuna. En, það sem ég ætlaði að minnast á, eins og ég hef gert oft áður, þá þurfa menn að þekkja það sem þeir kaupa og geta metið þörfina á sverleika taums og taumenda við mismunandi aðstæður.

Taumar og taumendar eru merktir með ýmsum hætti. Slitstyrkur taums er mældir í pundum eða kílóum (grömmum). Slitstyrkur taums segir lítið sem ekkert til um sverleika hans í dag vegna þess að hann fer eftir efninu sem notað er í framleiðslu hans. Ef þú ert að leita að grönnum taum eða taumaefni, þá þarft þú að horfa á einhverja tölu sem stendur framan við bókstafinn X eða voðalega litla tölu fyrir aftan kommu sem er eitthvað brot úr millimetra. Ég hef tamið mér að notast við þessa X tölu þegar ég vel mér taum í venjulegri vatnaveiði, en þar sem von er á stærri fiski þá horfi ég gjarnan á slitstyrk efnisins, sem er vel að merkja ekki möguleg stærð á fiski. Kraftmikill urriði sem er 5 pund fer létt með að slíta efni sem er skráð með slitstyrk í sömu pundum. Þetta er nokkuð sem ég segi kunningja mínum oft, mjög oft. En hvað er þetta þá með þynnkuna? Jú, láttu stærð flugunnar og aðstæður í vatni, rennandi og kyrru, ráða því hve þunnan taum þú notar. Ef þú ert í vafa um samband flugu og taums, þá getur þú haft þessa töflu til hliðsjónar.
Höfundur:

Kristján Friðriksson
Fetaðu alla slóða

31. mars 2024

Fiskurinn

Upp

Forsíða

Sumir veiða í bunkum, margar flugur eða fjöldann allan af krókum í röð. Þeir sem beita á marga króka í einu eru sagðir veiða á slóða, þ.e. ef þeir eru þá ekki beinlínis að leggja línu frá bát. Slóðar eru misvel þokkaðir meðal veiðimanna, sumir líta þá svo miklu hornauga að þeir þurfa að skyrpa og afneita djöflinum ef þeir svo mikið sem taka sér slóði í munn. Þetta gætu verið þeir sem fundu upp á orðinu afleggjari (e: dropper) yfir það að veiða á fleiri en eina flugu í einu, sem er náttúrulega allt annað mál en veiða á slóða. Skyndilegur hrollur fór um mig vegna kaldhæðninnar í þessum orðum, en hvað um það. Mig langar ekkert til að blanda mér í kýting um slóða og droppera, enda fjallar þessi stúfur heldur ekkert um það. Ekki nema þá slóða sem liggja að veiðislóðum.

Við könnumst við þetta gamla, góða að sækja vatnið yfir lækinn og græna grasið sem er hinu megin. Vissulega getur grasið verið grænna hinu megin, bara svona af náttúrulegum ástæðum. En, það getur líka verið að það sé grænna í augum veiðimannsins vegna þess að hann sjálfur hefur farið þangað oft og mörgum sinnum og þannig ræktað það. Þetta er auðvitað sagt í óeiginlegri merkingu og verðskuldar skýringar. Það sem ég á við er einfaldlega það að því oftar sem veiðimaður leggur leið sína á ákveðna veiðislóð, hvort sem hún er í læknum sem hoppað er yfir eða í vatninu sem sest er niður við, þá lærir veiðimaðurinn á aðstæður. Hann fer að þekkja á hvaða tíma fiskurinn gefur sig á ákveðnum stað, skoðar málið kannski betur og kemst þá að raun um að ætið gerir helst vart við sig þar þegar ákveðnum hita er náð, í ákveðinni vindátt og allt þar fram eftir götunum. Kannski kemst veiðimaðurinn að raun um að í stefnu á ákveðinn girðingarstaur, ákveðið langt út með tiltekna flugu, þá tekur fiskur, yfirleitt. Staðurinn verður leynistaður sem enginn annar veit af, en veiðimaðurinn veit kannski ekkert af hverju staðurinn gefur. Ekki fyrr en hann kemur á allt öðrum árstíma eða skoðar hann frá öðru sjónarhorni, t.d. frá girðingarstaurnum. Þá rennur ljósið upp fyrir honum. Það er kannski steinn á botninum, gróðurfláki eða önnur frábær skilyrði fyrir skordýr sem gera þennan stað að tökustað.

Fiskur milli steina

Ef veiðimaðurinn hefur smá tilhneigingu til ræktunarstarfa, smá græna fingur, þá gæti hann tekið upp á því að rækta þessa veiðislóð með því að kanna hvort þar séu ekki fleiri staðirnir sem líkjast leynistaðnum. Þar sem er einn steinn, þar geta verið fleiri. Það er varla til sá staður á Íslandi sem skortir steina þó þeir sjáist ekki alls staðar. Steinninn veitir fiski skjól og því fleiri steinar, því meira skjól, sem aftur leiðir til fleiri veiðistaða. En það er ekkert víst að fiskurinn komi alltaf upp um þessa staði með því að sýna sig og því er alveg eins víst að við löbbum fram hjá þegar við færum okkur til á milli þekktra veiðistaða. Stundum er gott að hafa það í huga þegar maður var í feluleik sem barn. Ekki datt manni í hug að teygja fót eða hendi út úr felustaðnum á meðan einhver annar var hann, hann gæti þá komið auga á mann. Það sama á við um fiskinn, ef hann er í feluleik á bak við stein, þá er hann ekkert að sýna ugga eða sporð, ekki nema ætið komi syndandi fram hjá.

Höfundur:

Kristján Friðriksson