Með tíð og tíma lærist manni að fiskur getur verið tregur, bæði til þess að taka fluguna og taka ákvörðun. Stundum er það bara þannig að maður verður að hjálpa honum að taka af skarið, vinda sér í fullri alvöru að flugunni og grípa hana.

Á meðan á inndrættinum stendur, þá getur maður beitt ýmsum ráðum til að vekja athygli fisksins á flugunni, breytt inndrætti, látið fluguna örmagnast með því að stoppa alveg og leyfa henni að sökkva. Svo getur maður líka látið hana taka á sprett eftir rólegan inndrátt eða þá prófað að lyfta stönginni og þar með flugunni aðeins í vatninu.

Svo er það lokatilraunin, hinkra svo lengi að hún stöðvist alveg í vatninu, sökkvi jafnvel svolítið og taka svo eitt eða tvö snögg tog í línuna áður en hún er tekið endanlega upp í næsta kast. Það er merkilega oft sem sá óákveðni sem hefur fylgst með flugunni, leikið sér kannski örlítið að henni, verður alveg frávita af skelfingu þegar stein-dauð flugan tekur síðasta sprettinn, hrifsar í hana og tekur með látum alveg upp við bakkann. Þessir síðustu kippir í línuna hafa ekkert ósvipaðar virkni eins og að lyfta stönginni í miðjum inndrætti, flugan hækkar í vatnsbolnum rétt eins og púpa sem er við það að fara að klekjast eða bráð sem er alveg að fara að sleppa.

Ef svo ber undir að þú setjir í fisk og ert á þeim buxunum að vilja sleppa kvikindinu aftur en hann virðist ekki vera á þeim nótunum, ólmast og djöflast þannig að það er ekki nokkur leið að ná flugunni úr honum, prófaðu þá að snúa fiskinum á hrygginn.

Flestir fiskar sem snúið er á hvolf skilja þá hvorki upp né niður í tilverunni, verða eins og lamaðir og þá er lítið mál að eiga við fluguna á meðan þeir reyna að ná áttum.

Ölfusá er vatnsmesta á Íslands með meðalrennsli upp á 423 m³/sek. Einhverjum kann því að finnast það skjóta skökku við að ég hvetji nýliða til að hugsa smátt í ljósi þess að ég byrjaði mína veiði í ós Ölfusár. Auðvitað er það freistandi og eftirsóknarvert að setja í stóra fiska og helst marga, en það er e.t.v. ekki eins algengt eins og samfélagsmiðlarnir gefa til kynna. Ég hef t.d. ekki hugmynd um fjölda þeirra ferða sem ég fór vestur í ós eða út á Engjar áður en ég fékk minn fyrsta fisk upp úr Ölfusá, en þær voru margar.

Það að eyða nokkrum ferðum, dögum, jafnvel vikum í að eltast við örfáa fiska er miklu mun algengara heldur en 60 sek. snöpp veiðimanna gefa til kynna. Venjulegur dagur er sjaldnast uppfullur af tökum, baráttu og endalausum fiski. Það verður að hafa í huga að snöppin þurfa alls ekki að vera í rauntíma, viðkomandi veiðimaður er búinn að kasta flugunni ansi oft áður en fyrsti fiskur kemur á land og er festur á mynd. Mögulega kemur næsti fiskur ekki ….. fyrr en næsta dag, en þá er einfalt mál að skeyta báðum tökunum saman í 60 sek. með æðisgengnum viðureignum, trophy myndatökum í lokinn og fræi að stórveiðimanni er sáð á samfélagsmiðlana.

Stórar ár og veiðisvæði, hvort sem það er klasi af mörgum vötnum eða stakt vatn, geta útheimt margar heimsóknir bara til að kynnast þeim. Finna réttu fluguna, línuna og ekki síst, finna sjálfan sig. Það er ekkert sjálfgefið að veiðimaður tengi við vatn um leið og hann mætir á staðinn. Stundum er auðveldara að byrja smátt, þ.e. finna sér lítið og nett vatn með ágætri veiðivon áður en lagt er af stað í stóru vötnin eða stríðu árnar. Stangveiði í vötnum snýst ekki síst um það að finna út úr hlutunum sjálfur, prófa sig áfram og í raun æfa sig, æfa sig og æfa sig. Ef veiðimaður er duglegur, stundar áhugamálið af kappi, þá rennur sá dagur upp að fjöldi fiska tekur kipp, met falla og byrjandinn getur sett saman sitt eigið 60 sek. snapp með mörgum, mörgum flottum fiskum. Þangað til er einfaldast að stilla væntingunum í hóf, aflahæstu árnar og vötnin náðu ekki sæti sínu með fjölda fiska í vatninu, heldur veiðimönnum sem kunnu að laða þá til sín og ná þeim á land. Það gerist ekki á einni nóttu.

Á síðustu og verstu tímum er beinlínis orðið hættulegt að nýta ákveðin hugtök í léttvægu spjalli eða riti. Eignarhald á ákveðnum orðum er orðið slíkt að hætt er við að maður gjaldfelli ákveðin hugtök með því að nota það. Ég ætla nú samt að láta slag standa og held því fram að grúskið mitt sem tengist stangveiði sé samheiti yfir áráttur og fýsnir. Fyrst og fremst er þetta fróðleiksfýsn með sterku ívafi söfnunaráráttu. Þegar síðan við bætist sú árátta mín að vilja ekki aðeins njóta veiðinnar heldur líka þess sem ég veiði, þá er eflaust um eitthvert afbrigði morð- og matarfýsnar að ræða. Í einhvern tíma hét þetta nú bara að bjarga sér og var talin til hvata sbr. sjálfsbjargarhvöt, frekar en fýsnar. En nóg um þetta.

Um daginn var ég að taka til í greinasafninu mínu og fann tímaritsgrein sem ég náði mér í fyrir fjölda ára og var hálfpartinn búinn að gleyma að hafa lesið. Greinin hafði á sínum tíma mikil áhrif á mig, kannski helst vegna þess að hún féll mjög vel að mínu háttarlagi og ég fann mig svolítið í henni. Greinina skrifaði Steve Culton, veiðimaður, hnýtari og sjálfstætt starfandi greinahöfundur, sjá vefsíðu.

Í þessari grein tók Steve fyrir og mælti með ákveðinni þráhyggju sem snýst fyrst og fremst um að leggja ákveðið vatn eða veiðistað í slíkt einelti að maður nái að þekkja staðinn, fiskana og breytileika umhverfis alveg út í gegn. Það fellst alveg heilmikill lærdómur í því að vita hvar fiskurinn heldur sig á hverjum árstíma, á mismunandi tímum dags og undir mismunandi kringumstæðum. Það að taka einn ákveðinn veiðistað fyrir lágmarkar áhrif mismunandi veiðistaða á skoðun á atferli og hegðan fisks. Það er ekki þar með sagt að maður eigi bara að veiða þennan eina veiðistað en það sem maður lærir á þessu er breytileiki vatna eftir árstíma og jafnvel innan dagsins. Fiskurinn, ætið og vitaskuld vatnið sjálft er alls ekki eins á mismunandi tímum, það sem maður lærir af einu vatni má síðan heimfæra á önnur þegar heildarmyndin næst.

Sjálfur átti ég svona vatn sem ég stúderaði nokkuð lengi og þar lærði ég heilmikið sem ég gat síðan nýtt mér í ferðum í önnur vötn og vatnasvæði.

Eitt af því fyrsta sem ég las mér til um fluguveiði var að fylgjast vel með öðrum veiðimönnum. Mér fannst þetta alls ekki svo slæm hugmynd þannig að ég fór á stúfana, kom mér fyrir við Elliðavatn þar sem sagt er að háskólaprófessorar fluguveiðinnar verji frítíma sínum. Ég beið og ég beið. Eftir töluverðan tíma var mér farið að líða svolítið eins og Ladda, ég beið og ég beið og ég beið. Loksins renndi bíll inn að Elliðavatnsbænum og ég setti mig í stellingar, nú ætlaði ég sko að læra af þessum meistara vatnsins.

Ökumaðurinn fór sér að engu óðslega, sté út úr bílnum og kíkti fram á bakkann. Já, einmitt, ég hafði lesið um þessa íhugulu veiðimenn sem gaumgæfa vatnið áður en þeir hætta sér í veiðigallann, meta hitastig vatnsins og ástand lífríkisins. Eftir töluverðan tíma snéri maðurinn við, opnaði skottið á bílnum og tók fram fatnað og græjur, klæddi sig í rólegheitunum og setti saman stöng. Mér til mikillar furðu settist maðurinn niður og fór að bardúsa eitthvað við stöng og línu. Nú, já, það átti bara að mastera þetta og stilla allt af miðað við kringumstæðurnar.

Ég hélt áfram að fylgjast með veiðimanninum og það gerðist lítið, afskaplega lítið. Á meðan ég beið, datt mér í hug hvort viðkomandi væri kannski bara á svipuðum stað í veiðinni eins og ég. Væri bara að bíða eftir því að einhver Elliðavatnsprófessorinn mætti á staðinn til að geta fylgst með honum. Ég hélt áfram að fylgjast með. Næstu 15 mín. íhugaði ég nokkrum sinnum að trítla yfir til hans og gefa mig á tal við hann, lét samt ekki verða að því og leyfði þess í stað nokkrum ímynduðum samtölum að grassera í huganum. „Ha, nei. Ég er bara að bíða eftir félaga mínum.“ eða „Ha, veiða? Nei, ég hef ekki hugmynd um hvað ég er að gera hérna, hef aldrei veitt á flugu.“ og svo frameftir götunum. Enn hélt feimnin aftur af mér, ég færi nú ekki að gefa mig bara á tal við einhvern kall í jaðri Heiðmerkur, það gæti bara misskilist.

Ég var alveg við það að missa þolinmæðina þegar hann stóð loksins upp. Jæja, það fer þá eitthvað að gerast sem ég gæti lært af. Í stað þess að tölta niður að vatninu, snéri hann í þveröfuga átt og stefndi inn á milli trjánna. Ég gafst upp, ég ætlaði sko ekki að fara að elta hann þarna þvert í gegn, leggja hann í eitthvert einelti.

Það sem hér fer á eftir, hef ég ekki sagt nokkrum lifandi manni. Þegar ég kom heim eftir þessa árangurslausu heimsókn mína inn að Elliðavatni, tjáði ég eiginkonunni að mér hefði ekki orðið neitt ágegnt en það fylgdi aldrei sögunni að ég hefði ekki einu sinni farið út úr bílnum. Löngu síðar varð ég þeirrar ánægju aðnjótandi að sitja fyrirlestur hjá þessum manni um leyndardóma Elliðavatns og skemmti mér hið besta. Af síðari kynnum mínum af þessum mæta manni, hef ég dregið þá ályktun að ég hefði betur tölt yfir til hans og spurt allra heimskulegu spurninganna sem flögruðu um í hausnum á mér, það hefði sko örugglega ekki staðið á svörum.

Síðan þetta kom upp, þá hef ég sjaldan hikað við að gefa mig á tal við veiðimenn á veiðislóð. Í 90% tilfella hefur mér verið vel tekið og ekki staðið á ganglegum ráðum og ábendingum, veiðimenn eru almennt ágætustu skinn og vilja gjarnan miðla af þekkingu sinni. Ég mæli sterklega með því að standa upp og spyrja.

Alltaf rekur maður augun í eitthvað nýtt. Um daginn sá ég málshátt sem hljóðaði svona; Ef hundur yrði bænheyrður myndi rigna beinum. Ég var nú reyndar ekki að leita að málsháttum sem tengdust hundum, heldur rigningu, en mér varð í framhaldi hugsað til þess hverju myndi rigna ef veiðimaður yrði bænheyrður. Ég veit ekki hvað varð til þess, en það sótti á mig töluverður efi að gott væri ef bænir veiðimanna yrðu uppfylltar. Oftar en ekki hef ég orðið vitni að því að veiðimenn ákalli þann sem býr í neðra heldur en þann sem býr í efra og ekki víst að menn vilji þær bænir sínar alltaf uppfylltar.

Það sem er algengt í máli manna, eignast flest samheiti. Orðið rigning á sér 243 vensl á síðunni Íslenskt orðanet en sólskin á sér aðeins 87 vensl þannig að það gefur okkur vísbendingu að við tölum meira um rigningu heldur en sólskin, svona dags, daglega. Flest vensl orðsins rigning eru neikvæð, lýsa miklum hamförum og óáran, erfiðleikum og almennum leiðindum. Þetta neikvæða viðhorf hefur smitast allhressilega inn í stangveiðina sem að einhverju marki er skiljanlegt, en ekki að öllu.

Augnablikið rétt áður en byrjar að rigna er oft sérstaklega gjöfult. Hvort sem það er breyting á loftþrýstingi eða minnkandi birtuskilyrði þá leitar silungurinn oft ofar í vatnsbolinn rétt áður en rignir. Ég heyrði það eitt sinn frá mér eldri og reyndari veiðimanni að nú kemur hann í ætið. Þegar ég spurði hann út í þessi orð, þá svaraði hann því til að þegar rigninginn hefði skollið á, þá héldi fiskurinn sig til hlés og vildi því éta nægju sína áður en svo bæri undir. Ég skil það vel að fiskurinn fari á stjá þegar birtan þverr á undan rigningunni, þar á bak við eru sömu rök og veiði rétt fyrir og í ljósaskiptunum. Breyting á loftþrýstingi hefur vissulega áhrif á fisk og atferli hans. Lækkandi loftþrýstingur hvetur fisk til átu og hann verður hvatvísari við lækkandi loftþrýsting. Ég kannast mjög vel við þetta sjálfur, þ.e. á sjálfum mér, ég verð líka hvatvísari þegar lægð er yfir landinu og ef hún heldur lengi til, þá leggst ég líka fyrir, rétt eins og fiskurinn.

Að því leitinu fer það mér nokkuð vel að veiða rétt fyrir rigningarskúr og kannski örlítið lengur en það. Á sama tíma og fiskurinn sýnir af sér aukna hvatvísi og það geri ég líka. Ég hraða gjarnan inndrætti, skipti púpu út fyrir straumflugu og veiði til muna ofar í vatnsbolnum. Þetta hefur reynst mér vel, jafnvel vel inn í rigninguna og stend gjarnan af mér aðra veiðimenn við vatnið. Ef ég er sérstaklega heppinn, þá stend ég meira að segja af mér rigninguna og held áfram að veiða hratt og hvatvíslega alveg þangað til fyrstu menn mæta aftur við vatnið. Það fer nefnilega oft saman að þeir sem forðuðu sér í skjól, koma aftur þegar fiskurinn hefur róast eftir rigninguna. Þá slaka ég á, hef mig stundum alveg upp á þurrt og fæ mér kaffibolla, spái í litadýrðina hringinn í kringum mig og ef ég hef verið heppinn, þá tel ég fiskana sem liggja í netinu mínu. Að þessu leitinu til finnst mér rigningin góð.