Þær eru nokkrar flugurnar sem hafa verið fastir gestir í Febrúarflugum í gegnum árin og meðal þeirra er Zulu, bæði Black og Blue. Þetta er fluga sem flestir þekkja enda er flugan sögð gömul, jafnvel há öldruð. Saga þessarar flugu er sveipuð ákveðinni dulúð því ekki hefur tekist að eigna hana einhverjum ákveðnum aðila, ekki vitað með vissu hvar hún kom fram eða þá hvenær.
Flugan er til í nokkrum útfærslum eins og sjá má af þessum myndum sem fengnar eru úr safni Febrúarflugna síðustu árin, en í megin atriðum hafa hnýtarar haldið fast í hefðbundið útlit flugunnar, með örfáum undantekningum.
En hvað ætli þessi fluga sé gömul? Ég sá nýlega grein á vefnum þar sem því var haldið fram að hún væri 300 ára gömul, aðra grein fann ég sem sagði að hún hefði komið fram á miðri 20. öldinni (1900-1999). Hvort tveggja stenst ekki við nánari skoðun. En hvernig ætli flugan hafi þróast í gegnum árin og hvað vitum við elst um hana? Til að leita svara fór FOS í gegnum nokkrar bækur úr safninu og skannaði inn uppskriftir og myndir af Zulu þar sem þær var að finna.
Bob Church’s Guide to Trout Flies útgefin 1987, höfundur: Bob ChurchFly-Dressing útgefin 1975, höfundur: David J. CollyerReservoir and lake flies útgefin 1970, höfundur John VeniardFavorite Flies and Their History útgefin 1892, höfundur: Mary Orvis Marbury
Favorite Flies and Their History er elst þeirra heimilda sem ég fann eitthvað um Zulu. Hvergi var minnst á fluguna í eldri bókum sem FOS hefur aðgang að sem ná þó allt aftur til 1486. Við getum þá sagt með vissu að flugan varð örugglega til fyrir 1892. Ef við gefum okkur að Zulu hafi ekki legið ónefnd í boxum veiðimanna í einhver ár eða áratugi, sem gæti þó raunar verið, þá gæti ákveðin vísbending um aldur hennar legið í nafni hennar.
Það eru í það minnsta tvær sögur sem tengjast nafni flugunnar og þær eiga það sameiginlegt að vísa til Zulu ættbálksins í Zululandi, nú héraðs í Suður Afríku. Önnur sagan segir að flugan hafi verið hnýtt eftir höfuðskrauti leiðtoga (konungi) Zulu ættbálksins, Cetshwayo kaMpande sem ríkti frá 1873 til 1884. Sé þessi saga rétt þá getum við leitt líkum að því að flugan hafi orðið til á árunum á milli 1873 – 1892. Hin sagan sem sögð er tengist einnig Cetshwayo, en þó með öðrum hætti.
Upp úr 1874 tók Breska heimsveldið að ásælast mannauð Zululands sem ódýrt vinnuafl fyrir breska plantekrubændur, m.ö.o. þræla. Cetshwayo konungur stóð upp í hárinu á heimsveldinu og vildi semja um aðild að Breska heimsveldinu með fullu sjálfstæði, ekki innlimun. Bretar höfnuðu öllum samningum og réðust inn í Zululand árið 1879 og upphófst þá blóðugt stríð með gríðarlegu mannfalli beggja herja. Sagan segir að svartar fjaðrir Zulu tákni ættbálkinn sem nánast var útrýmt í þessu stríði og rauði liturinn tákni blóð þeirra sem dóu í átökunum. Eigi þessi saga við rök að styðjast, þá getum við sagt með nokkurri vissu að Zulu hafi orðið til á árinum á milli 1879 og 1892, nær held ég ekki að unnt sé að komast í sögunni.
Eftir situr að hvergi í því sem skráð hefur verið um Zulu, er að finna eitt einasta orð um það hver hafi fyrstur hnýtt fluguna eða hvar nákvæmlega í Englandi hún hafi orðið til. Svo verður að taka með í reikninginn að það er ekkert víst að Claude De Black frá Nova Scotia (heimildarmaður Mary Orvis) hafi gert greinarmun á Englandi og öðrum löndum Bretlandseyja. Þannig er nefnilega að veiðimenn í norðurhéruðum Bretlands hafa áratugum saman talið Zulu vera ættaða úr sínum héruðum. Kannski sannast hér bara hið fornkveðna; Allir vildu Lilju kveðið hafa. Það sem eftir situr er að litasamsetning Zulu hefur gengur svo sannanlega í augu silungsins.
One starts by observing that in weedy rivers trout live in an environment of green; in gravelly or rocky rivers they live in an environment of brown. One knows from the attractiveness of the Red Tag and the Zulu that they are peculiarly sensitive to red.
The Way of a Trout with a Fly, útgefin 1921, höfundur G. E. M. Skues, bls. 29
Þegar nýtt ár er rétt handan við hornið þá gerist það vísvitandi og ómeðvitað að maður fer að leiða hugann að því markverðasta sem gerðist á árinu. Sumt á maður bara fyrir sig og sína, en öðru má alveg kasta fram eins og flugu á fallegum degi. Eins og gengur eru sumar flugur orðnar heldur sljóar og mikið notaðar á meðan aðrar eru hnýttar á nýja króka og eru því hárbeittar. Þannig er þetta bara og því gætu einhver minningabrot dagbókar ársins 2023 verið með broddi sem stingur á meðan aðrar rétt strjúkast hjá eins og hver önnur dægurfluga.
Fallegu dagarnir á árinu voru ótrúlega margir og meira að segja sljóar, gamlar og þrautreyndar flugur færðu mér ánægju langt umfram væntingar. Hvergi vatnsskorti fyrir að fara, veðurskilyrði frábær þó vissulega hafi einum og einum degi brugðið fyrir þar sem ég saknaði þess að hafa lagt spúnastönginni minni fyrir mörgum árum síðan. Veiðiferðir sumarsins lutu sama lögmáli eins og fjöldi veiðistanga, æskilegur fjöldi er núverandi plús einn. Fjöldi fiska réðst meira af plássi í frystikistunni heldur en tökum og að þessu sinni var aflinn 90% urriði og ekki laust við að eitthvert samviskubit hafi gert vart við sig. Ekki þurfti ég að skammast mín fyrir að veiða fiska í útrýmingarhættu, eins og venjulega fékk Atlantshafslaxinn alveg frið fyrir mér. Það sem olli mér hugarangri var sjálfur urriðinn, ekki sá sem lá í kistunni minni, heldur sá sem enn syndir um.
Nú ætla ég ekki að fullyrða eitt né neitt fyrir aðra veiðimenn, en ég hef áhyggjur af sókn ágengra tegunda í íslenska náttúru og hef margoft haft orð á því[1]. Fram til þessa hefur hnúðlaxinn fylgt svipuðu hegðunarmynstri eins og ég í veiðibúð, kíkir við og kannar aðstæður í nokkur skipti áður en hann ræðst til atlögu. Ég trúi því að nú sé hann endanlega búinn að gera upp við sig að hér sé gott að búa, kominn til að vera eftir að hafa nær óáreittur fengið að kanna aðstæður hér annað hvert ár í nokkurn tíma. Kannski er þetta óafturkræf þróun, en ég á ekki von á öðru en gripið verði til róttækra aðgerða þegar hann tekur sér bólfestu í næsta nágrenni við innfædda laxastofna, líkt og Norðmenn hafa gert síðustu árin þar sem hnúðlaxi er skóflað upp í tonnatali úr norskum ám. Væntanlega verður ráðist í átaksverkefni hér með tilheyrandi kostnaði þegar þar að kemur sem einhver borgar.
Til að vera fullkomlega hreinskilinn, þá held ég reyndar að hnúðlaxinn sé ekki sú ágenga tegund sem herjar mest og verst á íslenska náttúru. Hin vanþróaða tegund Anthropos[2] sem nam hér land fyrir alllöngu síðan hefur sífellt gerst ágengari. Frá því tegundin komst fyrst í fréttirnar hefur hún þó lengstum verið til friðs og lifað í sátt við náttúruna eða í um tvær milljónir ára. Og hvað svo sem við teljum um framfarir hennar í dag, þá tók hún sín stærstu skref í þróun og þroska sjálfsvitundar þegar hún gerðist afræningi. Á síðustu árþúsundum hefur þó hallað undan fæti, þá sérstaklega eftir að tegundin tók til við að dýrka gjörðir sínar meira en eigið ágæti. Fyrir um 1.500 árum síðan, þegar eftirlifandi vottur samvisku tegundarinnar var farinn að bíta heldur hressilega, datt einhverjum snillingi í hug að sjóða saman texta í frípassa sem útdeilt var meðal valinnar ættkvíslar tegundarinnar og í veðri látið vaka að hann sé frá æðri máttarvöldum kominn. Textinn er svohljóðandi; „Vér viljum gera manninn eftir vorri mynd, líkan oss. Hann skal drottna yfir fiskum sjávarins, fuglum loftsins, búfénu, villidýrunum og allri jörðinni og öllum skriðdýrum sem skríða á jörðinni.“[3] Þennan frípassa hefur ákveðinn minnihluti notað æ síðan og gengið hve ötullegast fram í misnotkun annarra dýrategunda á jörðinni. Mikið vildi ég óska þess að höfundur þessa texta hefði orðað þetta með öðrum hætti, t.d. „Hann skal bera ábyrgð á …“ þá væri vestrænt samfélag byggt á öðru en drottnun og óskoruðum yfirráðum sem síðan hafa smitast út í löggjöf og reglur samfélagsins.
Það orð hefur raunar legið á tegundinni allri að henni fylgi bráðsmitandi faraldur sem kallast græðgi. Samheitavensl[4] þessa orðs eru m.a. gróði, siðblinda, sjálftaka, markaðsvæðing, drottnunargirni og sérhyggja, svo nokkur séu nefnd. Eitt afbrigði þessa faraldrar skall hér á upp úr síðustu aldamótum og á þeim tíma var sterklega varað við afbrigðinu af nokkrum aðilum og mælt með öflugri bólusetningu gegn henni. Helst var mælt með kröftugum meðulum eftirlits og strangra umgengnisreglna. Því miður var lítið sem ekkert mark tekið á þeim efasemdamönnum og afturhaldsseggjum sem vöruðu við þessum faraldri og ábendingum þeirra yfirleitt ekki svarað. Flestir sáu lítið annað en stórkostleg tækifæri og hagsæld með tilkomu sjókvíaeldis hér við land, enginn hætta væri á ferðum, umhverfisáhrif í lágmarki, endalaus tækifæri og næg atvinna fyrir byggðir sem höllum fæti stóðu. Þetta voru yfirlýsingar sem bláeygir Íslendingar gleyptu með húð og hári enda voru þessi orð matreidd í stóreldhúsum erlendra fiskeldisfyrirtækja með dyggum stuðningi þeirra sem voru keyptir eða gerðust sjálfskipaðir stuðningsmenn sjókvíaeldis á Íslandi. Ég er einn þeirra sem fékk svolítið á baukinn á þessum tíma, þótti ekki bera hag þjóðarbúsins fyrir brjósti þegar ég viðraði mínar efasemdir og varaði við því að stíga fæti niður í þennan drullupytt sjókvíaeldis. Nú má enginn taka því sem svo að ég telji mig einhvern sporgöngumann þessara efasemda, það voru margir mun háværari en ég sem hófu upp rödd sína en þær raddir drukknuðu í orðagjálfri og endalausum loforðum um betri tíð og blóm í haga og því fór sem fór. Gamalt og úr sér gengið erlent regluverk var þýtt yfir á íslensku, engin hætta á ferðum hér og stjórnkerfið tók bara Sumarliða á þetta og smellti í „Ég veit allt, ég get allt, geri allt miklu betur en fúll á móti … Haltu kjafti.“
Á árinu sem er að líða kom í ljós að kynþroska eldisfiskur hafði sloppið úr sjókvíum, eitthvað sem átti bara alls ekki að geta gerst, en hafði þó gerst í nokkur skipti áður og látið nær óáreitt. Ábyrgðaraðilar drullupollanna fyrir vestan stukku upp til handa og fóta, ræstu þvottavélin, fylltu öll hólf af hvítu þvottaefni og tróðu öllu því af rekstrinum sem unnt var í belginn og settu í gang. Út úr þvottavélinni ullu síðan klisjukenndar afsökunarbeiðnir með skínandi hvítum orðum eins og ófyrirséð, slys og óvart. Hvíti þvotturinn[5] var síðan hengdur upp á snúru Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi og hliðhollra fréttamiðla, fréttatilkynningar og auglýsingar sendar út um allar koppagrundir og lofað bót og betrun. Til að fanga hina lausgirtu kynóðu eldislaxa sem höfðu komið sér fyrir í íslenskum ám var brugðið á það ráð að flytja inn erlenda veiðimenn í latexgöllum sem höfðu mikla reynslu af því að synda eggjandi um í ýmsum ám Noregs og tæla eldislaxa til fylgilags við sig. Fyrst hélt ég að Gerður í Blush stæði á bak við þetta en þegar ég sá vopnin þeirra varð ég sannfærðum um að þeir væru á vegum Kristjáns í Hval. Með ótrúlegum dugnaði og væntanlega töluverðum kostnaði tókst þessum latexdólgum að fanga nokkur prómill af þessum kynóðu eldislöxum að vestan en við vitum enn ekkert hvar restin af þeim liggur í dag (hóst, hóst). Til vonar og vara var laxveiðitímabilið þó framlengt þannig að veiðiréttrétthöfum gæfist kostur á að taka til í ánum sínum, gegn hóflegu gjaldi (annað hóst, hóst). Send var út tilkynning til allra innfæddra laxa um að þeir ættu að halda í sér og taka vel í að vera teknir óvart í misgripum fyrir kynóða útlendinga. Fáum sögum fer af undirtektum þeirra, vonandi hefur þeim tekist að nýta sér áralanga reynslu sína af veiða og sleppa og ekki orðið meint af þessari vitleysu. Ég er samt ekki alveg viss um að þeir hafi tekið mark á þeim tilmælum um að halda í sér hrognum og svilum þar til betra næði gæfist til að hryggna, en það á eflaust eftir að koma í ljós. Það er þá alltaf hægt að ráðast í eitthvert átaksverkefni, grafa hrogn eða sleppa seiðum til að vega upp á móti þeim hrognum sem fóru forgörðum í atganginum.
Allt þetta vesen að vestan varð til þess að rétthafar og söluaðilar veiðileyfa sendu út neyðarkall og þúsundir manna gripu til vinsælasta úrræðis Íslendinga á síðari árum; fjöldamótmæli á Austurvelli. Þessi fundur var allra góðra gjalda verður, hann sýndi að fjöldi fólks hafði áhyggjur af útbreiðslu faraldursins og landsþekktir popparar komu fram og sungu til styrktar málstaðnum. Staðsetningin var frábær, mótmælaskilti á lofti, pólitísk slagorð á vörum og kæstum eldislaxi raðað upp til sýnis. Ískaldur sannleikurinn er aftur á móti sá að mótmæli á Austurvelli eiga sér álíka langan líftíma eins og niðursneiddur eldislax. Kliðurinn af mótmælunum verður löngu þagnaður þegar þessar þúsundir kjósenda stendur til boða að stilla nágrönnum sínum eða sjálfum sér á lista fyrir næstu Alþingis- eða sveitarstjórnarkosningar. Til að koma skoðun á framfæri í lýðræðisríki er frábært að hrópa hátt, en til að breyta þarf að taka þátt. Taktu þátt í næsta forvali, uppstillingu eða hvað það nú heitir hjá flokkunum þegar þeir raða frambjóðendum á lista fyrir næstu kosningar. Veldu þann sem svarar þér að skapi, því fleiri fulltrúar þjóðarinnar sem kveða sömu vísuna, því meiri líkur eru á að breytingar verði á pólitíska bragnum því í dag syngur hann útfararsöng yfir villtum laxi fiskistofnum landsins á Alþingi og heima í héraði. Það má aldrei vanmeta samtakamátt fólks, það sönnuðu Seyðfirðingar á árinu þegar þeir höfnuðu stórfelldu sjókvíaeldi, húrra fyrir Seyðfirðingum.
Já, ég strikaði yfir laxinn hér að framan og breytti í fiskistofna vegna þess að það er ekki aðeins Atlantshafslaxinum sem stendur ógn af gróðahyggju mannskepnunnar. Auðvitað var það gróðahyggja sem réð því í sumar sem leið að opinskátt var urriðinn í Ytri Rangá var færður á lista yfir afræningja og veiði- og leiðsögumönnum gert að drepa hann, hvar sem til hans næðist. Það sorglega við þetta er að í þessu tilfelli er laxinn hin ágenga tegund í ánni með dyggum stuðningi mannskepnunnar. Ég get bara ekki fengið það af mér að gera því skóna að það sé til laxastofn í Ytri, einfaldlega vegna þess að þar hefur laxastofn aldrei þrifist með náttúrulegum hætti. Búseturéttur frumbyggja í náttúrunni má sín lítils þegar peningaseðlum eða gullkortum er veifað og því réttlætanlegt að „grisja“ frumbyggjana eins og veiðimaður einn sagðist hafa skilning á. Þarna skilur á milli mín og þeirra sem tóku þátt í þessum ófögnuði, þessi rök finnast mér vera álíka gáfuleg eins og rök innflytjenda í Bandaríkjum Norður-Ameríku færðu fram þegar þeir murkuðu lífið úr innfæddum eftir að hafa stolið landinu þeirra og fjárfest í beljum sem sleppt var í haga vísundanna sem þurfti síðan að grisja. Því miður hefur það lengi tíðkast að lauma því að veiðimönnum að grisja frumbyggja ákveðinna svæða þannig að verðmætari fiskur fái nægt rými og frið fyrir afráni. En hvað er ég að rífa kjaft um þetta, lykillinn fólst í orðinu „verðmætari“ og þar með er málið dautt. Mér vitandi voru það einstaklingar einir sem hreyfðu málinu, ég heyrði í það minnsta ekki raddir stangaveiðifélaga eða náttúruverndarsamtaka og því þagnaðir kliðurinn jafnvel hraðar en kliðurinn af Austurvelli gerði.
Í byrjun desember var birtur uppfærður listi Alþjóðlegu náttúruverndarsamtakanna yfir tegundir í útrýmingarhættu[6] og þar bar svo við að Atlantshafslaxinn færðist upp um sæti og er nú nærri því að vera ógnað (e: near threatened). Þetta hefur væntanlega ekki komið íslenskum laxveiðimönnum á óvart, ég vona bara að urriðanum og bleikjunni verði ekki kennt um, nóg er samt. Það vakti samt athygli mína að hvorki urriða né heimskautableikju er getið á lista IUCN, báðar tegundirnar fá stöðuna minnstu áhyggjur (e: least concern) sem ég vara þó sterklega við að trúa í blindni af þeirri ástæðu einni að staða þeirra var síðast metin á árunum 2008 og 2010. Þessi útúrdúr minn dregur þó alls ekki úr alvarleika þess að salmo salar færist upp um áhættuflokk, því fáir fiskistofnar hafa notið jafn mikillar athygli og verndarsjónarmiða eins og Atlantshafslaxinn á síðustu árum og samt hefur honum fækkað að því er talið er. Hér á landi er nú mikill meirihluti áa undir sleppiskyldu laxa settar og svo hefur víða verið í allmörg ár. Já, ég hef fylgst með umræðunni en lítið skipt mér af henni, það eina sem ég veit er að ef ég á eitt brauð sem dugar mér í viku, þá þýðir ekki fyrir mig að bjóða 10 manns í samlokumáltíð í heila viku. Ég get vissulega boðið þeim í eina samlokumáltíð, en þá er brauðið líka búið þangað til ég fer næst út í búð (sem ég geri venjulega vikulega). Ég gæti því boðið þessum hópi aftur í samloku að viku liðinni, en fráleitt ef hver og einn þeirra tekur með sér 10 gesti, þá dugir brauðið ekki einu sinni í eina samlokumáltíð. Það sama á nákvæmlega við um árnar og … takið eftir, sjóinn. Einu munurinn er að maturinn í ánni eða sjónum endurnýjast ekki í hverri viku eins og brauðið mitt, það gerist aðeins einu sinni á ári. Það þýðir ekkert að bjóða fleirum í mat ef það er ekki til nóg handa öllum. Hrognagröftur og veiða og sleppa virkar frábærlega, svo lengi sem það er eitthvað til að éta fyrir seiðin. Það skildi þó aldrei vera að Jón Kristjánsson hafi eitthvað til síns máls?[7] Ég hef þá trú að það þurfi að horfa til einhvers annars en fjölga löxum endalaust í ám án þess að skoða lífríkið. Gamalt búsvæðamat áa, segjum 6 – 10 ára gamalt á ekkert endilega við í dag, það hafa nefnilega orðið breytingar á lífríkinu og þær hafa gerst miklu örar heldur en flest okkar gera sér grein fyrir. Það er löngu kominn tími til að stokka spilin upp á nýtt, jafnvel gefa í allt annað spil heldur það sem spilað hefur verið hingað til. Þangað til við vitum hvaða spil við eigum að spila, þá trúi ég því að veiða og sleppa þjóni oft þeim tilgangi einum að selja sama fiskinn + fæði og uppihald oftar en einu sinni á hverju sumri.
Nú er árið alveg að klárast og síðunum í dagbók ársins fer fækkandi. Það eru þó nokkrir punktar sem standa eftir í bókinni minni sem ég hef ekkert nefnt. Þessir punktar tengjast þvottavélum fyrirtækja sem taka upp á því að gerast styrktaraðilar íþróttasambanda eða beita sér af miklu afli að náttúruvernd með grænt þvottaduft í farteskinu. HSÍ nýtur vonandi nægjanlega góðs af íþróttaþvotti Arnarlax til að vega upp á móti tekjutapi árlegs happdrættis síns sem fer væntanlega af stað á nýju ári. Ég læt það vera að þessu sinni að kaupa miða. Arnarlax er þó bara peð í samanburði við Ineos Foundations[8] þar sem óhætt er að segja að sé á ferðinni iðnaðarþvottavél sem beitt er við grænþvott þess efna- og orkurisa sem Ineos Group er. Það skiptir mig svo sem engu máli hvort eigandi Ineos kaupi eitthvert fótboltalið á Englandi, svo lengi sem vatnið og landið sem keypt hefur verið í nafni Six Rivers Project á Íslandi verði ekki nýtt til bergbrots eins og Ineos hefur boðist til að gera á Bretlandseyjum og Skotlandi. Og talandi um orkufyrirtæki, þá fékk Landvirkjunin okkar nýlega jólagjöf frá Umhverfisstofnun þegar hún boðaði breytingar á reglum um vatnshlot Þjórsár þannig að halda mætti áfram með áform um 95 MW Hvammsvirkjun[9] í Þjórsá. Ef ég skil niðurstöðuna rétt, þá þarf LV ekki að gera breytingar á fyrri áformum sínum, það eina sem verður gert er að færa kröfurnar niður og þá verður hægt að girða fyrir gönguleið stærsta náttúrulega laxastofns sem finnst á Íslandi. Ég hefði nú frekar kosið að skrúfað yrði raforkusóun í námugröft rafeyris með hreinni íslenskri orku. Það færi langt með að standa undir orkuþörf hins venjulega Íslendings næstu árin og gæfi Landsvirkjun tóm til að vinna í alvöru að eigin Loftslags- og umhverfisstefnu[10] og beita sér fyrir því að draga úr sölu raforku til þeirra aðila sem sóa auðlindum jarðar til þess eins að fullnægja gengdarlausri neysluhyggju skepnunnar sem segist öllu ráða hér á jörð. Landsvirkjun er í lófa lagið að beina hreinu orku okkar til umhverfisvænni notkunar, en gerir það ekki og því mun í það minnsta 85% orkunnar úr Hvammsvirkjun renna með einum eða öðrum hætti til Rio Tinto, Alcoa, Elkem, PCC eða Century Aluminum sem þegar eiga megnið af þeim tveimur milljónum tonna af gróðurhúsalofttegundum iðnaðar sem losaðar eru árlega út í andrúmsloftið hér á landi.[11] Það er þrisvar sinnum meira en öll losun íslensks landbúnaðar gerir. Og hvað kemur þetta fiskistofnunum okkar við? Ef þú hefur enn ekki tengt hlýnun jarðar við hop norrænna fiskistofna í sjó og á landi, þá átt þú töluvert ólært.
Daginn sem þetta kemur fyrir þínar sjónir hér á FOS er hátíðisdagur vatnaveiðinnar á Íslandi: Veiðikort næsta sumar er komið út. Þessi dagur markar þáttaskil hjá mér, nú hætti ég að velta mér upp úr fiskunum sem veiddust síðasta sumar og fer að dreyma um fiskan sem eiga (vonandi) eftir að veiðast næsta sumar.
Í síðasta bæklingi var mér hugleikin sú staðreynd að öll vötn renna til sjávar, sem náttúrulega þýðir að ný vötn bíða okkar næsta sumar. Hvað FOS.IS hefur til málanna að leggja í nýjasta bæklingi Veiðikortsins má finna með því að renna í gegnum hann, á pappír eða rafrænt með því að smella hérna.
Það er sagt að öll vötn renni til sjávar og því geti enginn dottið í sama vatnið tvisvar. Vötnin endurnýja sig í sífellu og þess vegna erum við aldrei að heimsækja sama vatnið, hversu oft sem við mætum á bakka þeirra með kortin okkar.
Þegar við eignumst eftirlætis veiðivatn erum við í raun að taka ástfóstri við umgjörð, umhverfi eða fiskana í vatninu, frekar en vatnið sjálft. Hvað af þessu ræður mestu um ástfóstur okkar er afar misjafnt, jafnvel breytilegt milli veiðiferða.
Sumir veiðimenn taka ástfóstri við ákveðið vatn vegna þess að þar geta þeir verið einir með sjálfum sér í ró og næði. Aðrir veiðimenn sækja í ákveðin vötn á ákveðnum tíma árs eða jafnvel dags vegna þess að þar hitta þeir kunningja og vini, rétt eins og aðrir hittast á kaffihúsi niðri í bæ.
Aldur veiðimanna skiptir líka miklu máli þegar spurt er um skemmtilegasta vatnið. Yngstu veiðimennirnir okkar þurfa stundum eitthvað aðeins meira en bara vatnið og íbúa þess þegar þeir tilnefna besta vatnið. Veiðivon er mikilvæg, en það getur líka verið kostur að geta leikið lausum hala án þess að vera með stöng í hönd. Stundum þarf að skerpa á gleðinni í leik á vatnsbakkanum eða könnunarferð um náttúruna í grennd þegar lítill áhugi er á agninu.
Sjálfur er ég tiltölulega fast heldinn á mín uppáhalds vötn, en það er ekki þar með sagt að ég heimsæki þau sífellt eða ítrekað. Eftir nokkur ár eða ákveðinn fjölda veiðiferða finnst mér gott að hvíla ákveðið vatn. Það þýðir ekki endilega að það falli um sæti á vinsældalistanum, stundum vaknar bara löngun til að prófa eitthvað nýtt vatn, fara nokkrar ferðir og kynnast því, aðstæðum og umhverfi. Oftar en ekki er þetta nýtt vatn á Veiðikortinu eða eitthvert þeirra sem hefur verið gripin óviðráðanlegri heimþrá og er komið aftur á kortið.
Það er nefnilega með þessi vötn sem bregða sér stundum frá Veiðikortinu í stutta stund, renna til sjávar, þau eiga vanda til að koma aftur á kortið og við fáum notið þeirra enn á ný.
Það er því alltaf með smá eftirvæntingu að maður rennir yfir vötnin sem verða innan vébanda Veiðikortsins á komandi sumri. Kom eitthvað nýtt inn þetta árið eða er gamall kunningi sem maður saknaði að dúkka upp aftur?
Beri svo við að gamall kunningi birtist á ný fer ég ósjálfrátt að rifja upp; hvaða fluga gaf aftur þarna í byrjun tímabils, hvernig var morgunveiðin, miðdagurinn eða kvöldið? Var það í þessari vík sem ég setti í stóru bleikjuna, ætli hún sé þarna ennþá?
Fyrir mér er tilhlökkun sumarsins ekki minna um verð heldur en sumarið sjálft og hún á það til að tvöfaldast ef ég beini sjónum að vatni sem ég hef leyft að renna óhindrað til sjávar í einhvern tíma.
Jú, jú, þau renna öll til sjávar með einum eða öðrum hætti, en örvæntið ekki, þá skila sér aftur og við fáum notið þeirra næsta sumar.
Það hefur alveg komið fyrir að ég hef upplifað algjöra uppgjöf veiðimanna þegar íslenska sumarveðrið tekur sig til og leikur á básúnu með tilheyrandi blæstri og frussi. Ég er ekki svo skyni skroppinn að ég telji alla eins og mig, mér finnst nefnilega alltaf einhver sjarmi yfir því að berjast við vind og rigningu, en ég skil bara ekki þegar menn hrynja í geðvonskukast af sama styrkleika og vindhviðurnar bara vegna þess að hann blæs svolítið, jafnvel með rigningu.
Mín reynsla er sú að þegar veiðimaður missir kúlið og hættir að hafa gaman að því að veiða, þá getur hann alveg eins dregið inn, klippt fluguna af og pakkað stönginni niður. Ég held að kastið og inndrátturinn breytist hjá veiðimönnum sem hafa misst sig og ég held að fiskurinn verði var við geðvonsku og leiða og hættir að taka flugu sem dreginn er áhugalaust eða ólundarlega.
Vissulega getur hvass vindur og rigning breytt aðstæðum svo mikið að veiðimenn verði að bregða út af vananum. Hætta að veiða eins og þeir hafa alltaf gert á ákveðnum stað og prófa eitthvað nýtt. Stundum er alveg nóg að færa fluguna aðeins neðar í vatninu, færa sig úr flotlínu yfir í intermediate eða intermediate yfir í sökklínu. Fiskurinn nefnilega færir sig gjarnan aðeins niður fyrir ölduna í vitlausu veðri og þá þarf að elta hann. Ef þú þarft að elta fiskinn alveg niður undir botn, prófaðu þá hraðsökkvandi línu, stuttan taum og létta flugu. Slík samsetning er vel til þess fallin að komast niður án þess að þú eigir á hættu að vera sífellt að festa í grjóti eða gróðri.
Hafðu samt eitt í huga við setningarnar hér að ofan, þær hljóma svolítið eins og regla um atferli fiska, en eins og kunnugt er þá er engin regla til í stangveiði. Ég hef alveg verið að veiða í vitlausu veðri þar sem bæði urriði og bleikja nánast syntu á öldutoppunum, því þar var ætið á ferð. Þú ætti því ekki að taka umhugsunarlaust mark á þessu og færa fluguna niður fyrr en þú hefur prófað flotlínuna út í ölduna, jafnvel með óþyngda flugu og draga inn eins og geðsjúklingur.
Svo er alltaf gott að hafa í huga að þótt á móti blási og erfitt sé að koma flugunni út, þá færist fiskurinn oft nær bakkanum þegar gefur á bátinn og löng köst eru óþarfi.
Tíminn flýgur hratt á … og svo framvegis. Áður en maður veit af, þá eru nokkur ár liðin hjá í sviphendingu. Ég var í smá brasi um daginn með taumaefnið mitt, hnútar héldu illa og stundum var alveg sama hvað ég hnýtti taumaenda varlega við tauminn, taumaendinn einfaldlega hrukku í sundur. Auðvitað vissi ég alveg hvað var að, taumaefnið sem ég greip var orðið stökkt og lélegt þannig að ég greip aðra spólu og reyndi það efni. Allt fór á sama veg og ég greip því til þriðju spólunnar. Sama sagan og ég brá því á það ráð að færa mig niður um styrkleika og prófa það efni. Jú, það gekk en ég var fyrir bragðið með lífið í lúkunum að nú tæki örugglega sá stóri og færi burt með taum og flugu.
Það eitt að ég væri með þrjár spólur með sama taumaefni í töskunni er náttúrulega vísbending um að eitthvað er að í birgðabókhaldinu. Ég hef aldrei keypt tvær spólur á sama tíma af sama efni, þannig að í það minnsta tvær af þessum spólum voru komnar af léttasta skeiði, þ.e. orðnar eitthvað gamlar og trúlega var líka farið að súrna aðeins í þeirri yngstu. Nú ætla ég að láta verða að því að kaupa mér heftiplástur, líma á nýja taumaefnið mitt og skrifa á plásturinn með penna árið sem ég keypti taumaefnið.
Það er alveg sama hvað maður passar upp á taumaefnið, það einfaldlega mattast og þornar með árunum, missir styrk og verður stökkt. Sumu efni er hægt að redda með því að leggja það í bleyti, en á endanum kemur að því að ekki verður meira gert til endurheimta styrk þess og sveigju. Það er annars grátlegt að efnið verður ónothæft á 2-3 árum, það tekur nefnilega venjulegt taumaefni u.þ.b. 600 ár að brotna niður í náttúrunni og þau ár duga því alveg til að gera einhvern óskunda af sér. Taktu taumastubbana með þér og komdu þeim í ruslið eða endurvinnslu (flokkast með plasti).
Það eru skiptar skoðanir á öllu mögulegu, það vita flestir sem hafa opnað munninn og tjáð sig um eitt eða annað sem tengist stangveiði. Ég opna oft munninn, meira að segja stundum án þess að segja nokkurn skapaðan hlut. Það gerðist einmitt um daginn þegar ég sá veiðimann úti í vatni draga inn, húkka spúninum í neðstu lykkju og snúa sé hvatlega við og stefna í land. Þetta eitt og sér varð ekki til þess að ég opnaði muninn án hljóða, heldur það sem á eftir fór.
Ég sem samt opnaði munninn án þess að gefast tækifæri til að segja nokkurn skapaðan hlut áður en viðkomandi varð fótaskortur eða rák tána í grjót og steyptist fram fyrir sig. Ég hafi svo sem ekki neinar áhyggjur af því að veiðimaðurinn mundi drukkna, slíkt var dýpið ekki. Nei, ég hafði meiri áhyggjur af stönginni sem hann hélt á og lét vísa beint af augum. Við fallið vísaði stangartoppurinn skyndilega niður á við og ekki munaði ekki nema hársbreidd að hann rækist í bakkann og brotnaði. Það fór nú reyndar betur en á horfðist, veiðimaðurinn stóð ólaskaður upp en rennandi blautur. Sömu sögu var að segja um stöngina, hún slapp þótt litlu hefðu mátt muna.
Maður veit aldrei hvenær manni verður fótaskortur, sumir eru með svo kallaða flækjufætur og detta hreint út af engu, aðrir taka bara út sinn eðlilega skammt í lífinu af fótaskorti. Hvort heldur sem er, ef þú ert á labbi með veiðistöng, láttu hana vísa aftur og haltu bara laust um hana. Ef þér verður fótaskortur, þá einfaldlega sleppir þú stönginni og þú hefur tvær hendur lausar til að bera fyrir þig. Það eru líka mun minni líkur á að stöngin verði fyrir skakkaföll við það að falla óhindrað til jarðar heldur en ef hún rekur toppinn í fyrirstöðu eða þú haldir fast um hana og látir allan þunga þinn lenda á henni í fallinu.
FOS 