Ekki er allt gull sem glóir og meira að segja gull getur látið á sjá. Gullið sem glóir oftast í höndum fluguveiðimanna er reyndar oftast meira í ætt við bronze eða nikkelhúðaðan málm. Það er misjafnt hve hratt krókarnir okkar láta á sjá, en jafnvel þeir bestu geta látið undan síga fyrir tímanns tönn. Bitið fer úr þeim, þeir geta bognað en algengast er þó að einhver partur þeirra fari að ryðga. Vissulega eiga margir ódýrari krókar það til að ryðga þegar minnst varir, ekki þó algilt, en meira að segja ryðfríir krókar geta orðið fyrir barðinu á nágrannaflugu í boxinu ef hún fer að ryðga. Almennt um flugur, á eiga þær það þó sameiginleg að endast betur ef við pössum upp á að leyfa þeim að þorna í lok veiðidags eða strax og heim er komið.
Sjaldnast er lognið til trafala á Íslandi og yfirleitt nægir að hafa boxið opið í nokkrar mínútur úti við til að þurrka flugurnar, vindurinn gerir sitt. Já, og ef svo ólíklega vill til að það sé einhver smá rigning, þá má alveg smokra opnu boxinu undir bílinn í smá tíma, jafnvel í miðri matar- eða kaffipásu og leyfa því að þorna þar. Bara muna eftir því áður en ekið er af stað.
Á flestum spólum taumaefnis eru skráðar ýmsar upplýsingar um eiginleika efnisins, s.s. úr hvaða plastefni taumurinn er gerður, hve mikið er á spólunni (yds / metrar), sverleiki efnisins (in / mm) og síðast, en ekki síst; slitstyrkur efnisins (lb / kg). Svo er þarna stundum eða oftast að finna einhverja tölu með X fyrir aftan sem ég styðst oftast við þegar ég ákveð hvaða taumaenda ég viljið hafa fyrir ákveðna flugu. Þumalputtareglan með X töluna er að deila í stærð flugunnar með þremur (3) og þá fær maður út c.a. X stærð taums. Dæmi: þar sem ég á ekki von á kröftugum fiski (sjóbirtingi eða urriða af stærri stærðinni) og er með flugu #12 í höndunum þá veldi ég taum 4X eða öllu heldur 3X (12/3=4).
Það eru til ýmsar töflur um samspil taumaenda og stærðir flugna, þar á meðal hér á FOS. Öllum þessum töflum ætti að taka með fyrirvara þegar kemur að vali taumaefnis og þá sérstaklega hvað varðar slitstyrkt efnis. Fyrir það fyrsta er slitstyrkur tauma afar mismunandi eftir hráefninu í þeim, framleiðendum og gerðum frá sama framleiðanda. Það er alltaf öruggast að lesa á spóluna sjálfa ef þú ert að velta fyrir þér vali á taum eða taumaenda miðað við fiskinn sem þú ert að eltast við. En þó þú veltir fyrir þér og lesir á spóluna, þá er ekki allt sagt sem skiptir máli, ekki heldur í einhverri töflu sem þú finnur á vefnum.
Ég á kunningja sem ferðast vítt og breytt um veraldarvefinn og hann á sér uppáhalds lendingarsíðu. Þar finnur hann allt sem hann þarf að vita um fluguveiði. Eini gallinn á síðunni er að hún er Bresk og allt sem rökstutt er á henni í orðum eða með huglægu mati, miðast við Bretland. Hann þóttist himinn hafa höndum tekið þegar hann fann samanburðartöflu þar sem mælt var með 4X taum, 0.18mm sverum taum í miðlungs urriða. Miðlungs urriði á Bretlandi er tittur á Íslandi og það kom mér því ekkert á óvart að hann lenti ítrekað í að slíta tauminn þegar hann setti í fisk sem var 5lb (pund). Auðvitað er alveg hægt að landa urriða sem er 5 pund á 4X taum en þá verður fiskurinn líka að vera dasaður eða veiðimaðurinn að taka afskaplega mjúkt á móti og vera með tilheyrandi mjúkar græjur. Það leiðinlega er að þá gæti viðureignin orðið löng og skemmtileg fyrir veiðimanninn, en hreint ekki skemmtileg fyrir fiskinn og ekki heppileg ef sleppa skal fiskinum, en það er önnur saga.
En gefum okkur að þessi kunningi minn hafi lesið á spóluna og valið taumaefni eftir því hver uppgefinn slitstyrkur efnisins væri. Segjum sem svo að hann sé á veiðislóð þar sem vænta má bleikju sem er á bilinu 2 til 3 pund. Bætum því við að þetta er vatn, ekki lækur eða á. Hann gruflar í spólunum sínum og rekst á spólu sem merkt er með slitstyrk 3.5lb (pund). Til gamans skulum við taka fram að þetta var 6X taumaefni, 0.15mm. Hann kastar út, leyfir flugunni að damla eða dregur löturhægt inn, fær töku, glímir við bleikjuna og landar henni í háfinn. Málið er dautt og bleikjan væntanlega líka, þetta er of góður (mat) fiskur til að sleppa.
Í næstu veiðiferð fer hann í allt annað vatn þar sem frændi bleikjunnar á heima og urriðinn er mögulega þekktur fyrir að vera fjörugur, vilja hasar og bregðast vel við. Svo skemmtilega vill til að í þessu vatni er helst að finna urriða í sömu stærð, 2 til 3 pund. Kunningi minn man alveg eftir flottu 3ja punda bleikjunni og velur sama taumaefni. Urriði tekur allt öðruvísi en flestar bleikjur gera og mér finnst líklegast að kunningi minn rjúki út í veiðibúð og kvarti yfir þessu rusl taumaefni sem honum var selt því þegar innar á spóluna kom, var það alónýtt og hrökk í sundur við hverja einustu töku eða í miðri viðureign.
Ef við kryfjum þennan slitstyrk tauma, þá er hann mældur með jöfnu, hægt aukandi átaki í einhverri græju þar sem ákveðin lengd af taumaefni er fest í á milli tveggja arma sem færast í sundur. Græjan stendur alveg föst á gólfinu, er ekkert að vinda upp á sig, rykkja í efnið eða breyta átakinu frá einni hlið til annarrar. Slitstyrkur tauma hefur ekkert með þyngd fisks að gera, ekki tegund hans eða atferli. Þetta er einfaldlega mæling á því hvenær taumurinn slitnar í græjunni. Ef þið trúið mér ekki eða viljið fræðast meira um þetta, þá er ágæta lýsingu IGFA á prófunum að finna hérna. Alveg burtséð frá efasemdum mínum um taumastyggð fiska, þá nota ég alltaf umtalsvert sveran taumaenda þar sem ég á von á sjóbirtingi eða sprækum urriða. Sem viðmið þá nota ég minnst 16 punda taum í vötnum uppi á hálendi, helst 20 punda og í vissum vötnum fer ég ekki neðar en 25 punda. Eftir að ég tók upp þetta viðmið, þá heyrir það til undantekninga að ósærður taumur gefi sig, um hnútana mína gildir allt annað mál. Og í guðanna bænum, ekki rugla saman taum í lax eða urriða/sjóbirting. Urriði í sömu stærð og lax á alltaf vinninginn í atorku og dugnaði við að taka á móti.
Það er hreint ekki alltaf auðvelt að gera upp við sig hvaða flugur maður eigi að velja úr geymsluboxinu yfir í jakkaboxið. Í mínu tilfelli skiptast geymsluboxin mín næstum því í tvo jafna helminga; flugur sem hafa sannað sig og svo tilraungripi. Þegar ég tala um flugur sem hafa sannað sig, þá eru það reyndar oftast eldri flugur eða þær sem bregða lítið frá eldri fyrirmyndum. Flestar hafa þær einfaldleika þess að vera mótív skordýra eða smáfiska sem hafa fyrir löngu sannað sig.
Undir tilraunagripi flokkast nýjungar í sköpulagi, efni eða útliti. Oft glannalegar nýjungar sem einhver gerði frábæra veiði á í fyrra eða árið þar á undan sem sögurnar glöptu mann til að hnýta heilu raðirnar af í mismunandi stærðum; Þessa verð ég að prófa. Ég er alls ekki einn um að láta glepjast, það fjölgar sífellt í flokkinum tilraunagripir og framboðið eykst ár frá ári. Hugmyndaauðgi hnýtara eru fá takmörk sett og ný efni til hnýtinga ýta undir nýjar flugur eða betrumbættar útgáfur eldri flugna.
Samtals er framboð þrautreyndra flugna og tilraunagripa orðið slíkt að veiðimenn eru, margir hverjir, haldnir valkvíða á mjög háu stigi. Í stað þess að ná tökum á ákveðinni flugu, gera smávægilegar breytingar á henni ef hún stendur ekki undir væntingum, þá sveiflast menn öfganna á milli, staldra stutt við tegund eða útfærslu flugna. Sumar flugur ganga í augun á fiski, aðrar ganga í augu veiðimanna og þannig verða sífellt til fleiri og fleiri tilraunaflugur. Ég upplifi það að vera með tilraunaflugu á tauminum í klukkutíma, útheimtir aðra tvo á milli fingranna við þvinguna, gera einhverjar breytingar sem ég tel vera til bóta, oftast eitthvað smáræði til einföldunar. Svo tekur annar klukkutími við með hana í veiði og ef illa gengur, bæði í fiskum talið eða framsetningu, þá taka bara aðrir tveir tímar við í lagfæringum.
Eftir stendur að lífseigustu flugurnar eru þessar hefðbundu og ef ég raða í jakkaboxið mitt, þá fylla þær ¾ á meðan tilraunaflugurnar fá aðeins ¼ af plássinu. Smátt og smátt, með tíð og tíma færast þó alltaf fleiri og fleiri úr tilraunaflugum yfir í þær sem hafa sannað sig, með öðrum orðum þeim fjölgar þar sem smekkur minn og fiskanna fer saman, nokkuð sem einkennist helst af því að ég lúffa fyrir þeirra smekk.
Allur sá tími sem fer í að fínpússa hugmynd að flugu er þó minnsta málið. Það er ekki fyrr en á veiðislóð er komið að hin raunverulegu vandmál fara að skjóta upp kollinum, því sjaldnast er það jafn augljóst og á myndinni hér að ofan hvað flugu skal velja og bjóða fiskinum.
Það er hægt að tuskast við fleira en fisk í veiði. Reglulega seilist ég í innanávasa á jakkanum mínum eða vöðlunum og næ mér þar í tusku sem ég bregð á línuna, sérstaklega ef ég er að veiða í vatni sem auðveldlega gruggast eða er auðugt af plöntu- eða dýrasvifi.
Ég hef minnst á þetta hér áður, en bara vegna þess að ég hrasaði nýlega yfir reynslusögu veiðimanns þar sem hann dásamaði örtrefjaklút til að þurrka af línunni sinni, þá langar mig til að árétta að nota ekki slíka klúta á flugulínur. Vissulega eru örtrefjaklútar fljótvirk leið til að þrífa óhreinindi af flugulínum, en þeir eru, eins og nafnið bendir til, búnir til úr örtrefjum og eru í raun ekkert annað en afar fíngerður pottaskrúbbur, framleiddur úr hráefnum eins og polyester, nylon, kevlar eða nomex. Allt kemísk efni sem eru harðari heldur en hefðbundin efni sem notuð eru í flugulínur.
Við endurtekna notkun á örtrefjaklút fjarlægir þú smátt og smátt ysta lagið af flugulínunni og það er einmitt lagið sem tryggir rennsli línunnar í gegnum stangarlykkjurnar. Í staðinn ættir þú að vera með mjúkan bómullarklút, jafnvel gleraugnaklút sem er örlítið stamur. Þeir klútar gera sama gagn og örtrefjaklútur, bara að muna að þrífa aldrei þurra flugulínu með þurrum klút. Annað hvort klúturinn eða línan verða að vera blaut, annars ertu að nota óhreinindin eins og slípimassa.
Eins frábært og það getur verið að draga inn og finna smá nart og enn annað, þá getur þetta líka verið vonbrigði dagsins, vikunnar eða mánaðarins, ef þér er virkilega annt um fluguna. Þetta var sem sagt allt ein ímyndun, þú varst að skrönglast í botninum og settir svo fast á milli steina eða í stærsta og ljótasta hraungrjóti sem fyrirfinnst í öllu vatninu. Reyndar eru öll grjót sem fanga fluguna þína ljót og illa innrætt náttúrufyrirbrigði.
Þú reynir að toga aðeins fastar í línuna og hefur þá væntanlega sett fluguna endanlega fasta í grjótinu og þarft að hugsa málið upp á nýtt, hefðir betur sleppt því að toga, það er síðasta úrræðið sem þú ætti að prófa. Ef þú ert að veiða í straum, þá væri e.t.v. fyrsta úrræðið að venda línunni út í strauminn, jafnvel veltikasta þannig að straumurinn nái góðu taki á línunni þinni og dragi hana þannig frá stóra ljóta grjótinu. Hver veit nema flugan losni við átak úr gagnstæðri átt.
Þessi leið er ekki alveg eins áhrifarík í kyrrstæðu vatni en samt möguleg ef þér tekst að veltikasta beint út frá festunni og leyfa vatninu að halda við línuna og draga lítillega inn. Það ótrúlega mikið sem vatnið getur sett sig í spor akkeris sem þú getur nýtt þér til að draga fluguna úr festunni.
Er ekki bara fast hjá þér vinur?
Svo getur þú náttúrulega gefið línuna alveg lausa, spólað nægjanlega út af hjólinu þannig að þér takist að vaða yfir á hin bakka árinnar eða út á nærliggjandi nef eða stein við vatnið og draga þannig í fluguna að hún mögulega losni. Fyrir alla muni, ekki beita stönginni með því að rykkja eða skrykkja í línuna, það eina sem gæti gerst er að þú brjótir stöngina eða slítir tauminn. Beindu stangartoppinum að skurðpunkti línunnar við vatnið og taktu á línunni, mjúkt en örugglega.
Næst síðasta úrræðið sem ég hef að bjóða þér er að vaða út að steininum og ýta við flugunni með fætinum, ef það er ekki oft djúpt að steininum á annað borð. Ef þú nærð ekki alveg að honum, þá gætir þú reynt að draga alla línuna inn, teygja stangartoppinn út yfir steininn og húkka þannig fluguna úr festunni. Farðu samt varlega, því veiðistangir eru ekki hannaðar fyrir slíkt átak og það má lítið út af bera til að brjóta toppinn. Síðasta úrræðið er svo það sem þú byrjaði mögulega á að prófa og hefðir betur látið ógert. Mín reynsla segir mér að það séu í raun minni líkur á að losa flugu með því að toga í línuna heldur en öll önnur ráð bjóða upp á, en þegar allt um þrýtur, þá er ekkert annað eftir en leggja stangartoppinn niður, beina honum að skurðpunktinum við vatnið og toga. Það er í raun tvennt sem getur gerst; flugan losnar og þú þarft jafnvel að loka augunum á meðan hún skýst fram hjá þér í loftinu eða taumurinn eða fluguhnúturinn slitnar og þú þarft að kveðja fluguna þína endanlega.
Ein fluga, ein tegund flugna, allar flugur með mjúkum fönum, eða hvað? Allt góðar og gegnar spurningar sem ég veit fyrir víst að í það minnsta einn annar hefur velt fyrir sér, kannski fleiri. Byrjum á byrjuninni og minnumst á Lilju soft hackle flugnanna sem allir vildu kveðið hafa, fyrstir. Trúlega er Partridge and Orange sú fluga sem fyrst var getið í riti. Sumir segja að hennar sé getið árið 1496, aðrir eru heldur hófstilltari og tilnefna skráðar heimildir um North Country flugur frá því á fyrstu árum nítjándu aldar. Eitt er þó víst, flugunni er lýst mjög nákvæmlega á bls. 32 í bók T.E. Pritt, Yorkshire Trout Flies sem kom út árið 1895 þó hún sé nefnd Orange and Partridge. Það má því örugglega halda því fram að soft hackle flugur eru ekkert nýmeti á borðum fiska og sterkar vísbendingar leiða okkur í þá átt að fyrstu fjaðrir sem hnýttar voru á einhvern krók hafi verið mjúkar og fyrsta flugan hafi því verið soft hackle.
Ein fluga? Nei, hreint ekki. Lengi vel fundust þó strangtrúarmenn sem töldu aðeins grannholda flugur a‘la North Country til soft hackle flugna. Eitthvað hefur þó þynnst í þeim sértrúarsöfnuði síðustu áratugi, klerkar þess safnaðar ekki verið áberandi og í dag er almennt viðurkennt að allar flugur sem hnýttar eru með mjúku hringvafi, væng eða skeggi séu soft hackle sbr. orðanna hljóðan. Í dag skiptir engu máli hvort um er að ræða votflugur, púpur, mjónur eða jafnvel straumflugur.
Fyrir löngu síðan rak ég augu í tilvitnun þess efnis að soft hackle flugur væru með eðlislæga sýniþörf því allar eiga þær það sameiginlegt að vera líflegar í vatni, sama hverrar ættar þær eru. Við inndrátt mynda mjúkar fanirnar sveip sem dillar sér í vatninu, gefur flugunni líf og lokkar fiskinn til töku. Sjálfur hef ég hnýtt töluvert af klassísku votflugum sem upprunalega áttu að vera með heilum fjaðurvæng en notað þess í stað mjúkar fjaðrir í hringvaf, jafnvel tví- eða þrefalt hringvaf. Eðlilega er hreyfing slíkra flugna í vatni allt önnur en þeirra upprunalegu en ekkert síðri.
Flestar púpur og mjónur eru í raun frekar stirðar í vatni, lítil ef nokkur hreyfing á efninu í flugunni og því er það inndrátturinn einn sem færir líf í þær. En með því að bæta mjúku hringvafi eða skeggi við þessar flugur, þá er komið efni sem leggst aftur með búknum við inndrátt, réttir úr sér í pásunni og líkir ágætlega eftir því þegar púpa eða gyðla er að brjótast um í vatninu og losar sig við hylkið sem umlykur hana. Við eigum alveg ágætt dæmi um gjöfula flugu sem gædd er miklu lífi með mjúku, löngu og dillandi skeggi; Langskeggur. Með fullri virðingu fyrir þessari ágætu flugu, þá væri hún aðeins svipur hjá sjón ef skeggið vantaði, svipaði bara til óendalega margra annarra flugna og trúlega væri hún alls ekki eins veiðin skegglaus eins og hún er í raun.
Til að fara heilan hring í sögunni, þá er ein af mínum uppáhalds flugum klassísk Black Pennell með mjúku hringvafi. Hring í sögunni? Jú, Black Pennell er upprunalega soft hackle fluga og þannig hefur hún verið ótrúlega gjöful í hálöndum Bretlandseyja allt frá því hún kom fram, snemma á nýtjándu öld. Þessa flugu nota ég þegar klak toppflugunnar er í hámarki, vatnið þakið hylkjum, loftið iðar af flugu og fiskurinn lítur ekki við þurrflugu eða púpu. Ástæðan er afar einföld, fiskurinn er að hamast í klekjum sem halda sig 10 – 15 sm. undir yfirborðinu og er ekkert að ómaka sig eftir einni og einni flugu á yfirborðinu, hvað þá neðar í vatnsbolnum.
En hvað með straumflugu sem soft hackle? Jú, af hverju ekki? Þær virka alveg ótrúlega vel og þetta er ekki einhver hugarburður minn. Ein vinsælasta soft hackle straumfluga sem komið hefur fram er Gartside’s Soft hackle Streamer. Þessa flugu kynnti Jack Gartside heitinn fyrir umheiminum fyrir hartnær 40 árum síðan og í sannleika sagt, þá getur hún alveg talist langamma margra þekktari flugna sem hnýttar eru úr mjúkum gervihárum í dag. Þar hitti skrattinn langömmu sína, því sú gamla er miklu líflegri í vatni en gervifrjóvguðu barnabörnin hennar.
FOS 