Undanlátssemi urriða

Það er ýmislegt sem maður dettur í að skoða þegar árstíðin gefur ekki tilefni til að standa við eitthvert vatn og baða flugur. Vegna ákveðins verkefnis sem ég hef brennandi áhuga á, sökkti ég mér nýlega í töluverðan massa af fræðigreinum um fæðu silungs og undanlátsemi urriða þegar kemur að samkeppni um fæðu við bleikjuna.

Í grunninn er fæða bleikju og urriða ekki svo ósvipuð, svo lengi sem þessar tvær tegundir deila ekki búsvæði. Algengast er að silungurinn éti botndýr á vetrum, aðallega rykmýslirfur og aðra hryggleysingja, s.s. vatnabobba. Þegar vorar og rykmýið púpar sig verða púpurnar stærri þáttur í fæðu silungsins, nokkuð sem gefur augaleið þar sem framboð þeirra eykst. Yfir sumarið étur silungurinn að auki stærri tegundir svifdýra og botnlæg krabbadýr, s.s. kornátu. Báðar tegundirnar leggja sér hornsíli og seiði til munns, í mismiklu mæli þó, urriðin heldur meira.

Þegar bleikja og urriði deila búsvæði kemur upp allt önnur mynd af fæðuvali þeirra. Urriðinn beinir sjónum sínum meira að botndýrum á grynningum, vorflugulirfum og eykur ásókn sína í hornsíli og silungaseiði á meðan bleikjan heldur uppteknum hætti og lifir mest á sviflægri fæðu og vatnabobba. Vísbendingar eru til staðar um að bleikjan haldi nokkuð uppteknum hætti í sambúð við urriðann, svo fremi stofn hennar nái ekki þolmörkum fæðuframboðs. Vilji svo til að bleikjan verði heldur liðmörg, leitar hún í auknu mæli inn á búsvæði urriðans og þrengir þannig að honum. Hafi urriðinn ekki vanist á að hafa bleikju á matseðlinum, þá lætur hann einfaldlega undan, sveltur með öðrum orðum.

Það er langt því frá að allir urriðar leggi sér bleikju til munns þó þekkt sé að velflestir þeirra éti bleikjuseiði til jafns við hornsíli. En til eru þeir stofnar urriða hér á landi sem éta allt frá dvergbleikju og upp í fullvaxna kuðungableikju, þekktastir þeirra eru til dæmis Þingvallaurriðinn og urriðinn í Langavatni á Mýrum.

Lauslát fluga í fiski

Eins og nærri má geta, þá er ég ekki neinn sérfræðingur í að halda stórum fiski á flugu, einfaldlega vegna þess að ég veiði svo sjaldan stóra fiska. En í sumar sem leið þá varð ég vitni að því að annars mjög góður veiðimaður sem oft er að veiða á sömu slóðum og ég, átti í smá vandræðum með að halda stórum fiski eftir að hann hafði tekið fluguna. Ég miðlaði af fábrotinni þekkingu minni af því að tryggja fluguna í stórvöxnum fiski og halda vel við. Eftirá fór ég auðvitað að grúska og fann nokkrar greinar á netinu sem fjölluðu um þetta vandamál, þ.e. að flugan vildi losna úr fiskinum eftir töku.

Þannig er það víst með fisk eins og urriðann að hann heldur áfram að vaxa og þroskast eftir því sem árin líða, sérstaklega ef hann er einn af þeim sem ver fullorðinsárum sínum í að éta aðra fiska. Hann stælist og herðist og þá ekki síst skolturinn á honum. Húðin í kjaftinum sem áður var mjúk og auðsæranleg, verður þykk og seig og tennur sem áður fyrr voru aðeins saklausar eins og á járnsagarblaði stækka og geta orðið á stærð við tennur í stórviðarsög. Kannski örlítið ýkt, en skemmtileg samlíking.

Þegar svo þessi stórvaxni fiskur tekur t.d. straumflugu af miklu offorsi eins og um smáfisk eða síli væri að ræða, þá er hann ekkert að anda að sér flugunni eins bleikja tekur þurrflugu. Hann beinlínis læsir skoltunum utan um fluguna sem situr þá gjarnan framarlega í kjafti fisksins, einmitt þar sem stóru tennurnar og slitsterka holdið hafa myndast með tíð og tíma.

Til að tryggja fluguna þarf því að taka þéttingsfast á línunni og um leið og tækifæri gefst þá ætti að taka aftur á henni og halda strengdu. Það er nefnilega ekkert víst að aðeins eitt viðbragð dugi til að setja fluguna fasta og þá er eins gott að nýta tækifærið þegar fiskurinn gefur örlítið eftir að tryggja fluguna aftur. Hér er auðvitað ekki verið að tala um að rykkja í línuna, heldur taka þéttingsfast í hana þannig að flugan nái enn betri festu í seigri húð skoltsins. Allt er þetta skrifað með því fororði að taka ekki of fast á línunni, veikasti hlekkurinn í tengingu veiðimanns og fisks er taumurinn og hnútarnir og því verður að hafa hugann við slitstyrk taums og hvort hnúturinn hafi nú örugglega verið rétt hnýttur.

Brjóttu regluna, ekki stöngina

Í nærri öllum þeim bókum og greinum sem ég hef lesið um flugukast er hamrað á því að halda þröngum línubug í kastinu, þá ferðast línan hraðar og kastið verður markvissara. Yfirleitt er þetta regla #2 á eftir reglunni um ákveðið stopp í fram- og bakkastinu.

En það er ekki til sú regla sem er algild og það á við þessa reglu þegar kemur að flugukasti þar sem stór eða þyngd fluga er á ferðinni. Þegar maður horfir á þessar stóru, þungu straumflugur, svo ekki sé talað um skreytt koparrör af óræðri þyngd og umfangi, þá dettur manni byssukúla í hug. Það hefur verið reiknað út að þokkalegur kastari nær hraða flugunnar upp í 100 m/sek. þegar hún fer framhjá stönginni í framkastinu, eitthvað minna þegar hún er tekin upp í bakkastið. Hraði flugu í viðsnúningi í bakkasti hjá Lee Wulff var eitt sinn mældur 600 fet/sek. sem jafngildir 180 m/sek. en ég efast um að ég nái slíkum hraða í kastið mitt, nóg samt til að skjóta stöngina mína í kaf.

Þegar þyngd fluga ferðast með þessum hraða er hún á við skaðræðisvopn og fer létt með að særa flugustöng til ólífis ef þá ekki brjóta hana í einni snertingu. Til að forðast þetta getur maður gert tvennt, nota léttari flugu eða breytt kaststílnum og brjóta regluna um þröngan línubug. Með því að færa feril flugunnar í víðari kastferil, t.d. Belgískt kast, tökum við fluguna úr þessum þrönga kastferil og þar með er minni hætta á að flugan stefni beint á stöngina á ferð sinni.

Ef þú ert ekki alveg viss um hvað Belgíska kastið snýst um, þá er um að gera að kíkja á Peter Kutzer skýra það út.

Að landa bolta

Í sumar sem leið voru óvenju margir stórir fiskar sem létu glepjast af flugunum mínum í Veiðivötnum. Þessi fjölgun stærri fiska hafði víst ekkert sérstakt með mig að gera, mér skilst að heilt yfir hafi fleiri vænir fiskar komið þar á land í sumar miðað við síðustu ár. Eitt skiptið lentum við í skemmtilegu skoti í Litlasjó þar sem vænir urriðar voru móttækilegir fyrir agni okkar og þá kom að því að róta í reynslubankanum og rifja upp bestu leiðina til að þreyta urriða og ná honum á land.

Fyrst viðbragð urriðans við því að festast á hinum enda línunnar er að leita út í dýpið. Þetta á kannski ekki við um alla þá, en heilt yfir er þetta algengasta viðbragðið sem hann tekur. Fiskurinn veit að hann er öruggari á dýpi heldur en grunnu vatni og þangað stefnir hann. Dýpið þarf ekkert endilega að vera beint út, það getur verið inn með ströndinni til annarrar hvorrar áttar eða jafnvel á milli veiðimanns og fisks.

Það sem margir veiðimenn gleyma í baráttu við stóran fisk er að stór fiskur hefur meiri skriðþunga heldur en lítill tittur. Þennan skriðþunga má nýta sér t.d. þegar fiskur tekur á rás meðfram bakkanum. Með því að taka þétt á línunni um leið og fiskurinn syndir áfram, þá sveigir hann ósjálfrátt að landi og það sem meira er, það þarf aðeins brot af því afli sem annars þyrfti til að draga fiskinn um sömu vegalengd ef hann væri að streitast á móti beinu átaki eða væri kyrr.

Þetta hefur eitthvað með eðlisfræðilögmál að gera sem maður lærði fyrir tugum ára í framhaldsskóla og mig minnir að það heiti lögmál númer eitthvað og svo nafnið á karlinum sem diktaði það upp, Newton. Sem sagt, til að geta beitt þessari aðferð við að færa fiskinn nær landi, þá þarf hann að vera á hreyfingu, sé þetta reynt við fisk sem ekki er á hreyfingu, þá fer allt átakið í að koma massa fisksins af stað og miklu meira reynir á veikustu hlekkina okkar; tauminn, hnútana og fluguna. Nýtum okkur Newton og reynum að draga fiskinn að landi þegar hann er á hreyfingu, þ.e. svo fremi að hún er ekki frá okkur. Labbaðu með bakkanum ef hann stefnir í þá átt og taktu á honum, ef hann snýr við, snúðu þá líka við og haltu áfram að taka á honum.

Nefið upp og hann fylgir

Enn eru stóru fiskarnir frá síðasta sumri að synda fyrir hugskotssjónum mínum og ég að velta mér upp úr mismunandi aðferðum til að ná þeim að landi, í netið og á pönnuna. Ég hef svo sem vitað það í mörg ár að auðveldasta leiðin til að fá fisk til að hætta sporðaköstum, já eða bara yfir höfuð til að hreyfa sig er að lyfta hausnum á honum í vatninu.

Ég man enn eftir þeirri samlíkingu sem stimplaði þetta inn í hausinn á mér. Tundurskeyti er rör með rassmótor. Ef maður lyftir rörinu að framan, þá heldur rassmótorinn áfram að ýta því áfram og upp úr vatninu. Nákvæmlega það sama á við um fiskinn, alveg þangað til hann fattar að honum er ekki ætlað að fljúga og þá hættir hann að hreyfa sporðinn. Með því að ná að lyfta hausi fiskins upp fyrir miðju hans, þá lyftist hann í vatnsbolnum, kemur upp að yfirborðinu og á endanum hættir hann að hreyfa sporðinn þannig að það er mun auðveldara að draga hann að landi.

Þetta er svona byrjenda tips, en ég stóðs ekki mátið að koma þessari tundurskeytasamlíkingu á framfæri eins og hún var útskýrð fyrir mér á sínum tíma.

Sérhæfing

Í hvert skipti sem ég hef verið spurður hvort þetta sé ekki afskaplega dýrt sport, þá hef ég snúist eins og skopparakringla og reynt af fremsta megni að gera viðkomandi grein fyrir því að það þarf ekki að éta fílinn í heilu lagi, smá biti dugar oft mjög vel til að seðja veiðihungrið. Um leið og undist hefur ofan af mér, læt ég þess samt getið að með tíð og tíma finnur maður ýmsar ástæður til þess að kaupa nýja stöng, nýtt hjól, léttara vesti o.s.frv. Að því leitinu til er stangveiðin ekkert frábrugðin öðru sporti eða áhugamáli, með aukinni ástundun vaknar forvitni fyrir nýjungum og hvort sem hún er tilbúin eða ekki, ástæða til að endurnýja búnaðinn.

Þrátt fyrir heldur lélega ástundun í sumar sem leið, þá lenti ég samt í ákveðnum hremmingum með búnaðinn minn. Gamla góða (níðþunga) fluguveiðihjólið fyrir fimmuna mína, tók upp á því að svíkja mig, stóð á sér þegar minnst varði, svona til víðbótar því að bremsan var eiginlega ekkert að virka lengur. Raunar er það svo að ég veiði mest af frekar smágerðum fiski á fimmuna og því ekkert endilega þörf á öflugri bremsu, verra var að stundum vatts ofan af hjólinu þegar minnsta varði á meðan ekkert gerðist þegar ég reyndi að draga línuna út af hjólinu. Eflaust hefði ég getað lagfært hjólið, en fyrst það var hvort hið er svo þungt og óþjált, þá keypti ég mér nýtt (létt) hjól með bremsu í lagi.

Verra var að uppáhalds sjöan mín tók upp á þeim skolla að brotna. Ég kannast auðvitað ekkert við það að hún hafi orðið fyrir hnjaski eða illri meðferð, hún bara brotnaði þegar minnst varði í upphafi kasts. Nú vandaðist málið; láta gera við, fá nýjan part eða leita mér að nýrri stöng? Úr varð að ég snéri mér til umboðsaðilans og bað hann að athuga með nýjan part í stöngina, en ég fór nú samt á stúfana og gúgglaði allt mögulegt og ómögulegt sem var í boði.

Það sem mér fannst vera ómögulegt við framboðið á flugustöngum var einfaldlega öll þessi sérhæfing sem var á boðstólum. Stöng fyrir lítinn silung, stöng fyrir miðlungs silung, stöng fyrir sjógenginn regnbogasilung, stöng fyrir smálax, stöng fyrir stórlax o.s.frv. Ég hef greinilega vanmetið gáfur laxfiska eða þeir hafa tekið einhverjum stökkbreytingum á síðustu árum, bíta þeir orðið aðeins ef stangirnar eru merktar þeim sérstaklega? Þegar ég var búinn að hneykslast nægju mína á þessu og hélt áfram að gúggla þyrmdi alveg yfir mig. Stangirnar sem voru eyrnamerktar þeim fiski sem ég helst hef veitt eru til í tveimur mismunandi útfærslum; fyrir púpur og fyrir þurrflugur. Getur mögulega verið að sérhæfing stangaframleiðenda sé gengin út í öfga? Ég skipti um gúggl aðferð og bætti enska orðinu versatile (ísl: fjölhæf) við í leitina mína og þá kom nú ýmislegt annað upp, eitthvað sem passaði betur hugmyndum mínum að flugustöng.

Það jákvæða sem allt þetta gúggl mitt hafði í för með sér var nú það sem ég í raun vissi, uppáhalds sjöan mín er heldur þung miðað við allar þessar nýju fallegu fjölhæfu stangir. Ég bíð í ofvæni eftir því að geta prófað sjöu úr ákveðinni fjölskyldu flugustanga sem væntanleg er á nýju ári. Hvort ég kaupi hana síðan, er allt annað mál, ég á eftir að upphugsa ástæður fyrir kaupunum. En eitt er víst, ég er ekki að fara kaupa sérhæfða stöng fyrir þennan fisk og aðra fyrir hin fiskinn.