Skip to content
FOS
  • Febrúarflugur
  • Færslur
  • Flugur
  • Grúsk
    • FiskurinnNokkrir punktar um hegðun fisksins sem við erum að eltast við.
    • GreinaskrifGreinar og fréttir sem komið hafa fram á hinum og þessum miðlum á liðnum árum.
    • GræjurNokkrar greinar um veiðistangir, hönnun þeirra og eiginleika.
    • HnútarNokkrir góðir hnútar
    • HnýtingarÝmislegt sem tengist veiðiflugum, hnýtingu þeirra og hönnun.
    • Hnýtingarefni
    • KannanirÝmsar kannanir sem FOS.IS hefur gert meðal lesenda sinna, niðurstöður þeirra og hugleiðingar út frá þeim.
    • KasttækniAlltaf gott að rifja upp kasttæknina.
    • Lífríkið
    • Línur og taumarÝmislegt gagnlegt sem lýtur að flugulínum og taumum.
    • MaturNokkrar uppskriftir og umfjöllun um þann mat sem má gera sér úr aflanum.
    • Veiðiferðir
    • Veiðitækni
    • ÞankarÝmsir þankar og hugleiðingar
    • ÆtiðAllt sem fiskurinn leggur sér til munns.
  • Vötnin
  • Myndir
  • Töflur
    • AFTM
    • Alfræði
    • Byrjendur
    • Festingar
    • Fiskurinn
    • Flóðatafla
    • Hlutföll
    • Krókar
    • Kúlur & keilur
    • Lög og reglur
    • Taumar og flugur
    • Þráður
  • Tenglar

  • Og hvað á barnið að heita?

    7. mars 2026
    Fiskurinn

    Upp

    Forsíða

    Ekki alls fyrir löngu var ég að lesa yfir texta um silungsveiði á Íslandi og við lesturinn varð mér nokkrum sinnum fótaskortur á tungunni og hrasaði um ýmsar merkingar orða. Það er svo sem ekkert einsdæmi þegar kemur að prófarkalestri texta sem tveir eða fleiri hafa skrifað að hugtök og orð séu notuð með mismunandi hætti, en í þessu tilfelli varð ég áttavilltari en góðu hófi gegndi og datt því í hug það sem presturinn sagði í skírninni um árið þegar foreldrarnir fóru að kýta um nafn barnsins, „Jesús minn, hvað á barnið eiginlega að heita?“ Hvort Jesús hafi svarað, veit ég ekki, en ég þurfti að grafa nokkuð djúpt í umræddan texta til að finna rétt samhengi og merkingu þeirra orða og hugtaka sem notuð voru í honum.

    Mér datt í hug að fleirum væri líkt á komið og mér og því tók ég hér saman þau orð sem mér er tamt að nota og tengjast yfirheitinu silungur og tegundaheitunum urrði og bleikja. Uppruna þessarar samantektar má finna í Íslenskri nútímaorðabók og þau eru studd skyldleikaorðum og tegundarheitum sem finnast m.a. í Íðorðabanka Árnastofnunar, bókunum Orðakver – Fiskar, hvalir, selir, hryggleysingjar og Íslenskir fiskar eftir Gunnar Jónsson, auk annarra uppflettirita sem leyndust í bókahillunni minni. Öll þessi inn- og erlendu heiti er að finna meðal 600 leitarorða sem finna má í Alfræðiorðasafninu hér á síðunni.

    Silungur

    yfirheiti yfir urriða og bleikju, fiska sem lifa einkum í ám og vötnum

    lonta smásilungur í lækjum | kræða smásilungur í vatni | branda þekkt í Mývatnssveit | gála viðurnefni hrygnu, oftast um bleikju | blásíli og blásilungur haft yfir seiði silunga en hafa þó einnig verið notuð um hvítholda silung, mögulega albínóa

    vatnasilungur: yfirheiti silunga sem ala allan aldur sinn í ósöltu vatni, haft um bæði urriða og bleikju

    lækjarsilungur: yfirheiti silunga sem ala allan aldur sinn í straumvatni, haft um bæði urriða og bleikju

    göngusilungur: yfirheiti silunga sem ganga úr sjó í ósalt vatn, haft um bæði sjóbirting og sjóbleikju

    Urriði

    fisktegund (Salmo trutta) af ættkvísl laxa (Salmo) af ætt laxfiska (Salmonidae)

    en. brown trout | da. ørred | fr. truite brune / truite d’Europe | no. aure / ørret | de. Forelle | es. trucha | pt. truta

    vatnaurriði (Salmo trutta lacustris) – staðbundinn urriði sem lifir allan sinn aldur og hrygnir í ferskvatni (non-anadromous trutta)

    en. lake trout | da. Søørred | fi. Järvitaimen | fr. truite argentée / truite de lac | pl. troc jeziorowa | sv. insjööring | de. Seeforelle

    lækjarurriði (Salmo trutta morpha fario) – staðbundinn urriði sem lifir allan sinn aldur og hrygnir í straumvatni (non-anadromous trutta)

    en. river trour | no. bekkaure / bekkørret | sv. bäcköring | de. Bachforelle

    sjóbirtingur | birtingur | sjóurriði (Salmo trutta morpha trutta) – urriði sem lifi og hrygnir í fersku vatni en gengur að jafnaði til sjávar hluta ársins til að afla sér fæðu og vaxa, ferskvatnssækin (anadromous trutta)

    en. sea trout | fr. truite de mer / truite de lac | ga. breac geal | fo. sjósíl | no. sjøaure / sjøørret | dk. havørred / laksørred | pt. truta-do-mar / truta-marisca | es. trucha marina | de. Meerforelle / Lachsforelle

    Bleikja

    fisktegund (Salvelinus alpinus) af bleikjuættkvísl (Salvelinus) af ætt laxfiska (Salmonidae)

    fjallableikja | heimskautableikja | reyður | átubleikja | riðgála eða riðbleikja þegar hún er í riðbúningi

    en. charr / char / arctic charr | fr. omble artique / omble-chevalier | fo. bleikja | dk. fjeldørred / røj | no. bleike / røe / rør / røye | pt. salvelino-ártico | es. trucha alpina | de. Saibling

    vatnableikja | lindarbleikja – yfirheiti þeirra bleikju sem lifir allan sinn aldur og hrygnir í ferskvatni (non-anadormous charr)

    de. Seesaibling

    sílableikja | ránbleikja | djúpbleikja – staðbundið afbrigði bleikju

    kuðungableikja | átubleikja | bobbableikja | netbleikja – staðbundið afbrigði bleikju, deilir viðurnefninu botnbleikja með dvergbleikju

    murta (Salvelinus alpinus murta) | haustmurta | depla | námurta | krús | flóabranda þekkt í Mývatnssveit | blóðmurta sú murta sem lokið hefur hrygningu | Ölfusingur þekkt við Þingvallavatn – staðbundið afbrigði bleikju

    dvergbleikja (Salvelinus alpinus thingvallensis) | gjá(ar)murta | hellableikja | gjáarlonta |svartbleikja /svartmurta (Salmo alpinus subsp. niger) – staðbundið afbrigði af bleikju, deilir viðurnefninu botnbleikja með kuðungableikju.

    sjóbleikja | ljósnál | sjóreyður | rauðbirtingur | mararslápur – lifi og hrygnir í fersku vatni en gengur til sjávar að jafnaði hluta ársins til að afla sér fæðu og vaxa (anadromous charr)

    de. Wandersaibling | en. sea run char

    Augljósum villum, helst úr íðorðasöfnum, er vísvitandi sleppt, t.d. þar sem þýðingar steypa saman yfir- og tegundaheitum eins og enginn sé morgundagurinn. Eflaust vantar einhver heiti inn í þessa samantekt mína eða þá einhver hefur vanist annarri orðanotkun eða merkingu þeirra orða sem ég set hér fram. Ef svo er, þá þætti mér vænt um að fá ábendingar þar um í skilaboðum þannig að ég geti lagað það sem aflaga hefur farið hér á síðunni og í kollinum á mér.

    Höfundur:

    Kristján Friðriksson
  • Blóðormur

    7. febrúar 2026
    Hnýtingar

    Upp

    Forsíða

    Það eru örugglega til milljón tegundir af Blóðormi, þ.e.a.s. veiðiflugunni, kannski þeim náttúrulega líka. Í gegnum tíðina hef ég hnýtt nokkrar flugur sem ég hef neytt heitið Blóðormur upp á. Sumar hafa gefið, aðrar ekki, sumar eru flóknar, aðrar ekki, en það sem mér hefur virst standa upp úr af þeim sem ég hef prófað er að það eru þær einföldu sem virka og oftast þær sem fljótlegastar eru í hnýtingu.

    Mynd: Mike Wilkinson

    Fyrir rúmum áratug síðan var ég eitthvað að grúska eins og svo oft áður og rakst þá þennan blóðorm frá Nýsjálendingnum Mike Wilkinson frá Cromwell á bökkum Dunstanvatns. Mike þessi er glettilega skemmtilegur hnýtari og fer ekki alltaf troðnar slóðir í efnisvali. Í þessa útgáfu af blóðormunum þræðir hann svartan vír í gegnum rautt Veniard Ultra Lace Tubing, setur lykkju á vírinn og festir CDC fjaðrir í lykkjuna. Þetta festir hann síðan á grupper krók með svörtum tvinna og bætir CDC fjöður í haus flugunnar.

    Þessa flugu spreytti ég mig á að hnýta en átti því miður ekki rautt Ultra Lace, þannig að ég notaði glært og þræddi rauðan vír í gegn. Eftir töluvert bölv og ragn við að festa CDC fjöður í lykkjuna gafst ég upp og notaði þess í stað UV Ice garn sem ég reytti aðeins í sundur og þynnti. Síðan þá hef ég hnýtt þessa flugu bæði úr glæru Ultra Lace með rauðum vír og rauðu með svörtum vír, en alltaf haldið mig við að nota UV Ice garn og þannig hefur hún fært mér nokkra fiska. Ég mæli alveg með þessari útfærslu flugunnar, hún er fljótleg í hnýtingu og endist alveg ótrúlega vel. Annars biður Mike að heilsa til Íslands, hann er um þessar mundir að þyngja flugurnar sínar þarna hinum megin á hnettinum, hitinn hefur rokið upp í vötnunum og urriðinn hefur sökkt sér niður í kaldara vatn.

    Ef þú vilt skoða örlítið breytta útfærslu af flugunni og lýsingu hennar, þá er hana vitaskuld að finna hér á FOS.

    Höfundur:

    Kristján Friðriksson
  • Að vera eins og Eddi

    24. janúar 2026
    Hnýtingar

    Upp

    Forsíða

    Ef ég gæti bara haldið mig við örfá ráð sem ég hef lesið eða fengið frá kunningjum mínum varðandi hnýtingar, þá væri lífið við þvinguna trúlega miklu auðveldara. Auðvitað hefur eitthvað af þessu síast inn í gegnum árin, en enn þann dag í dag stend ég mig að því að gleyma nokkrum þeirra.

    Varðandi skipulagið, þá stend ég mig reyndar mjög vel í að skipuleggja hnýtingarefnið mitt. Dett reyndar oft og iðulega niður í sjálfsvitundardund og raða efninu í skúffunum, sem er undarlegt því það er alveg sama hve oft ég raða, alltaf hefur einhver komist í dótið mitt og ruglað öllu. Hef húsálfinn grunaðan um að vera áhugamann um fjaðrir, þræði, kúlur og þess háttar. En, þegar kemur að því að setjast niður og hnýta, þá vantar oft og iðulega uppá skipulagninguna. Ég er kannski hálfnaður með einhverja flugu þegar ég uppgötva að mig vantar eitthvað í hana og þarf að leggja allt frá mér, opna skúffu eða box og þá er tempóið farið út um þúfur. Mikið vildi ég að ég gæti raðað öllu efninu skipulega á borðið áður en ég byrja að hnýta.

    Þó ótrúlegt megi virðast, þá hugsa ég stundum. Bara ekki alltaf áður en ég byrja að framkvæma og það getur komið mér í koll. Eins og til dæmis þegar ég í miðju kafi þarf að fara einhverja fjallabaksleið til því að koma efninu á réttan stað á fluguna. Ég hef svo sem verið að temja mér að hnýta eina flugu og telja sjálfum mér trú um að hún sé tilraunaflugan, þurfi ekki að vera upp á punkt og prik en oftar en ekki gæti ég ekki alveg nógu vel að því að leggja bestu aðferðina á minnið. Það er nefnilega þannig að hver vill sitt lagið hafa við að hnýta og jafnvel þó maður hafi einhvern snilling fyrir framan sig (í raunheimum eða á skjánum) þá er ekkert víst að manni sé tamt að hnýta alveg eins og viðkomandi og þá er oft betra að leyfa snillingnum að taka fram úr manni og hugsa síðan hvernig manni sjálfum þætt hentugast að gera hlutina.

    Ég er ekki handstór maður, bara svona í meðallagi og því eru feitir fingur ekki nein fyrirstaða fyrir því að hafa hnýtingarskærin föst í hendi, en því er nú öðru nær. Enn er ég að þverskallast við og leggja þau frá mér um leið og ég hef klippt eitthvað, þarf svo að fálma eftir þeim næst þegar ég ætla að klippa, jafnvel að taka augun af flugunni til að finna þau á bak við eitthvað dót á borðinu. Það bregst reyndar ekki að í hvert skipti sem ég þarf að sækja skærin, þá man ég eftir því hvað Eddi Klippikrumla var flinkur að klippa, enda þurfti hann aldrei að taka upp skærin. Verst er að á meðan ég hugsa þetta, legg ég skærin frá mér og endurtek því vitleysuna í sífellu.

    Höfundur:

    Kristján Friðriksson
  • Að hlusta á sjálfan sig

    17. janúar 2026
    Hnýtingar

    Upp

    Forsíða

    Mikil lifandis skelfingar upplifun var það um daginn að hlusta á sjálfan mig tuða fyrir framan tölvuna um flugu sem ég sá á samfélagsmiðlunum. Í anda er ég ennþá 28 ára, en það virðist vera sem hvorki líkami né heilabú séu á sama máli og ég. Þegar ég opnaði munninn sem jákvæður og umburðarlyndur maður á besta aldri, þá braust einhver úrillur gamall karl fram á varir mínar og sá hafði allt á hornum sér.

    Fyrir nokkrum árum síðan, svona um það bil þegar ég var að byrja að fikta við fluguhnýtingar, þá fékk ég tilsögn frá mér miklu eldri manni og mikið óskaplega þótti mér vænt um það þegar hann settist á móti mér. Hann sagði mér ekki til, hann spurði mig spurninga eins og Hvers vegna gerir þú þetta svona? eða Af hverju velur þú þessa fjöður? og þegar ég hafði svarað, í þau fáu skipti sem ég hafði svar á reiðum höndum, þá sagði hann mér hvernig hann mundi gera hlutina og hvers vegna hann veldi allt aðra fjöður en þá sem ég hafði valið.

    Þessi góði maður var hreintrúar, bæði á æðri máttarvöld og fluguhnýtingar, jafnvel svo að stundum var ég ekki viss hvort hann gerði nokkurn greinamun á heilagri ritningu eða fluguuppskriftum, hvað þá þekktum fluguhnýturum eða postulunum. Hann sat alltaf fastur við sinn keip ef ég brá út frá upphaflegri uppskrift og var óbilandi í því að benda mér á að svona var flugan ekki upphaflega. Það var hreint ekki þannig að hann væri mótfallinn því að bregða út frá uppskriftinni, hann var miklu frekar að leita eftir því að ég færði rök fyrir breytingunni. Oft nægði mér að segja eitthvað á þá leið að mér þætti hún veiðnari svona eða svona og hann var sáttur. Ég komst jafnvel upp með að velja allt annað efni í fluguna eða hnýta straumflugu sem votflugu, laxaflugu sem silungaflugu. Það eina sem ég varð að passa var að færa rök fyrir breytingunni og geta hennar.

    Svo rammt hefur kveðið að þessum fyrstu kynnum okkar að ég hef tamið mér það síðan að taka það fram að umrædd fluga sem ég hef breytt og birt eða skrifað um, sé ekki samkvæmt uppskrift. Geta þess hverju ég hef breytt og jafnvel færa rök fyrir því, þó það sé ekki nema að mér finnist betur fara á þessu frekar en öðru. Ég breyti oft út frá uppskrift, því flugurnar verða jú fyrst og fremst að ganga í augun á veiðimanninum, annars er ekki von á að hann veiði nokkurn skapaðan hlut á hana.

    Það varð mér sem sagt umhugsunarefni um daginn að ég tók upp á því að fussa og sveia þegar ég sá flugu á samfélagsmiðlunum þar sem hnýtarinn hafi notað gullkúlu í stað kopars í landsfræga flugu. Gamli úrilli karlinn braust fram á varir mínar og var hreint ekki uppbyggilegur í orðavali. Ég held að best fari á því að biðja sjálfan mig afsökunar á þessu, það sem ég hefði viljað sagt hafa er að þarna hefði hnýtarinn mátt taka það fram að honum þætti eða reynsla hans sé, að viðkomandi fluga veiði eða líti betur út með gulli heldur en kopar. En hvers vegna fór þetta svona í taugarnar á gamla karlinum? Jú, kannski vegna þess að skömmu síðar höfðu fleiri hnýtarar apað eftir þessari mynd, látið glepjast af gullinu og einn þeirra þrætti meira að segja fyrir að flugan hefði upprunalega verið með koparkúlu.

    Til að kippa 28 ára gömlum sjálfum mér niður á jörðina sendi ég vinkonu minni, henni Gervi Greind mynd af mér um daginn og bað hana um að stílfæra hana í anda 60 ára gamals pirripúka. Er að spá í að ramma hana inn og hafa við tölvuna mína, en held mig samt við það álit mitt að það fari betur á því að geta breytinga sem menn gera á flugum. Mín vegna má alveg sleppa því að bæta afbrigði eða útfærsla við heiti flugunnar, það segir sig sjálft ef fráviks er getið.

    Höfundur:

    Kristján Friðriksson
  • Speedy Gonzales

    10. janúar 2026
    Hnýtingar

    Upp

    Forsíða

    Það kemur helst fyrir í febrúar að ég heimsæki aðra hnýtara og eyði með þeim kvöldstund eða hluta úr degi. Annars húki ég oftast einn við hnýtingar heima við, gjarnan við skrifborðið mitt með einhvern snillinginn á skjánum og eyði álíka mörgum augnablikum við að stöðva myndbandið eins og ég eyði við hnýtingarnar sjálfar. Í báðum þessum tilfellum grípur stundum einhver örvæntingafullur latínó gæi um sig innra með mér og ég keyri hnýtingarnar alveg upp að hámarkshraða og enda þar af leiðandi skjálfandir úti í skurði með allt í klessu. Það má, en það er oftast óþarfi.

    Það er nefnilega mikill munur á hámarkshraða og æskilegum hraða. Hið fyrra á við um hnýtara sem hafa hnýtt í áraraðir, einhverja hundruði af viðkomandi flugu og eru jafnvel atvinnumenn. Þeir hafa allt efnið tilbúið við höndina og þurfa aldrei að hugsa um hvað kemur næst. Er þetta rétt efni, hvaða krókur er þetta eða eitthvað annað.

    Þegar maður ekur úti á þjóðvegi þar sem hámarkshraðinn er 80 eða 90 km þá er ekki óalgengt að það birtist svona blátt skilti með hvítum tölustöfum áður en komið er að krappri beygju (40, 50 eða 60 km æskilegur hraði) og maður hægir á sér. Í fluguhnýtingum getur þessi beygja verið óþjált efni sem flækist um puttana, vængur sem þarf að sitja rétt eða hringvaf úr einhverjum ræfli sem aldrei leggst almennilega. Kannski er ég einn um að upplifa mig stundum með nefið fullt af ryki eftir að Speedy Gonzales hefur spítt fram úr mér, en það verður bara að hafa það. Ég held nefnilega að það sé engin skömm af því að fara sér hægt þangað til maður hefur náð góðum tökum á hnýtingum. Þetta er kannski eitthvað sem byrjendur í fluguhnýtingum þyrftu að hafa í huga, æfingin skapar meistarann.

    Höfundur:

    Kristján Friðriksson
  • Endursýning

    3. janúar 2026
    Hnýtingar

    Upp

    Forsíða

    Fyrr eða síðar, jafnvel reglulega, gera hnýtarar sér grein fyrir því að mistök eru óhjákvæmilegur fylgifiskur fluguhnýtinga. Jafnvel þegar maður hefur mælt allt rétt, stillt efnið af á milli fingra sér eða á krókinum og vefur hnýtingaþræðinum um efnið, þá gerist eitthvað sem verður þess valdandi að allt fer úrskeiðis. Hvað er þá til ráða?

    Sumir missa sig og orðaflaumur fúkyrða flæðir óhindrað, aðrir hrista bara hausinn og skilja hvorki upp né niður í því hvað gerðist eiginlega. Þá er gott að muna eftir gamla góða Reply-takkanum, spóla aðeins til baka í huganum og rifja upp hvað maður gerði vitlaust.

    Ef svo illa vill til að það er ekki hægt að vinda ofan af vandamálinu, þá er tvennt í stöðunni. Annars vegar er hægt að láta sig hafa það og treysta á að fiskurinn sjái illa eða hann hafi alls ekki sama fegurðarskyn og maður sjálfur, klára einhverja ómynd af flugunni og setja hana til hliðar í fluguboxinu. Í mínu tilfelli verða þannig flugur oftast síðastar fyrir valinu í veiði eða þá hreinlega aldrei settar undir, þannig að núorðið verður síðari kosturinn oftast fyrir valinu, þ.e. að ég ýti aftur á Replay-takkann.

    Með því að ýta tvisvar á Replay-takkann, þá tekur maður fram hárbeitt rakvélablaðið eða glersköfuna og hreinlega sker allt efnið af krókinum og byrjar upp á nýtt. Í 99% tilfella er krókurinn dýrasti partur flugunnar og ef þú ert ekki að nota handónýta króka sem særast auðveldlega, þá er einfaldast að byrja upp á nýtt.

    Hversu oft geri ég einhver mistök í hnýtingum? Tja, svona tvisvar til þrisvar á ári, en ef ég á að vera fullkomlega hreinskilinn, þá gerist það miklu oftar en ég vil í nokkurn tíma viðurkenna.

    Höfundur:

    Kristján Friðriksson
«Fyrri síða
1 2 3 4 … 155
Næsta síða»

FOS

Allur réttur áskilinn – © 2025 – Kristján Friðriksson

  • Facebook
  • Vimeo
  • Issuu
  • YouTube
  • Instagram
  • Senda skilaboð
  • Áskrift í tölvupósti

    • Gerast áskrifandi Subscribed
      • FOS
      • Join 178 other subscribers
      • Already have a WordPress.com account? Log in now.
      • FOS
      • Gerast áskrifandi Subscribed
      • Skrá mig
      • Innskráning
      • Report this content
      • Skoða vef í lesara
      • Manage subscriptions
      • Collapse this bar