Þegar stór er spurt, verður oft fátt um svör. Um daginn var ég spurður að því af fjölskyldumeðlim hvernig ég færi að því að velja mér flugustöng. Áður en mér tókst að svara einhverju sem mér fannst gáfulegt kom framhaldsspurning; Eða velur flugurstöngin þig, svona eins og sprotinn valdi Harry Potter?
Ég játa það fúslega að mér þótti þetta ótrúlega sniðug samlíking og ég fann mig svolítið í sömu sporum og Harry. Að vísu hafa heilu hillurekkarnir aldrei tæmst þegar ég sveifla flugustöng í fyrsta skiptið, hvað þá að eitthvað hafi brotnað, en það hefur komið fyrir að mér hefur fundist ég hafa himinn höndum tekið þegar ég prófa stöng í fyrsta skiptið.
Annars er fátt meira fráhrindandi fyrir byrjendur heldur fá aðstoð við fyrstu kaupin frá einhverjum sem getur bara ekki hætt að segja þér allt milli himins og jarðar um eiginleika, kosti og dásemdir allra stanganna sem hann á. Þá er nú betra að lenda á fáorðum afgreiðslumanni eins og Ollivander sem pikkar prikið fram sem passar í örfáum tilraunum.
Þeir sem eru lengra komnir hafa margir hverjir sérstaklega gaman að því að prófa stangir, þakka fyrir sig og koma aftur og aftur til að prófa sömu eða einhverja aðra stöng. Það er bara eins og þeir smelli alls ekki við neina stöng og þá getur málið snúist um annars konar aðstoð.
Kannski þarf viðkomandi aðstoð frá einhverjum galdramanni sem getur lagfært kaststílinn eða í það minnsta sagt til um hvað þurfi að lagfæra.
Það er löngu sannað að mannskepnan er ekki með fullum fimm. Ég vona að þetta sé ennþá viðurkenndur og þekktur frasi í íslensku máli þótt hann sé ættaður úr dönsku, ef ekki þá bara skjús mí.
Ég veit ekki hvers vegna í ósköpunum ég fór að velta mér upp úr greinum sem fjalla um rannsóknir á sársaukaskyni og tilfinningagreind fiska. Já, þið heyrðuð rétt; tilfinningagreind fiska. Ætli kveikjan að þessu grufli mínu hafi ekki verið einhver umræða um veiða og sleppa, veiða og meiða, agnahald eða ekki.
Ég er nú ekki svo skyni skroppinn að ég hafi ekki álit á framangreindu, en ég er nú einu sinni þannig gerður að ég virðist vera hálfgerður frummaður í þessu öllu. Alla mína ævi hef ég meira eða minna verið að hamast við að tileinka með aukið umburðalyndi gagnvart mismunandi skoðunum manna og lífsviðhorfum. Á sama tíma og mér hefur orðið eitthvað ágengt í þessu, þá hef ég í auknu mæli tekið eftir ágengni og forsjárhyggju þeirra sem aðhyllast aðra skoðun en ég sjálfur geri. Eitt sinn las ég grein eftir einn af þessum pirrings púkum sem láta ýmislegt fara í taugarnar á sér. Hún var eitthvað á þá leið að ef maður segði ekki STOPP við sölumanninn í upphafi, þá reyndi hann að selja þér ömmu sína, jafnvel þó þú eigir þegar tvær sem flestum þykir nú nóg.
Í gegnum tíðina hef ég heldur hallast að því að sleppa því að veiða fiska sem eiga undir högg að sækja heldur en veiða þá og sleppa. Hér á Íslandi erum við svo dásamlega sett að það er enginn skortur á veiðistöðum þar sem fiskistofnar eru í góðu standi og umfram allt sjálfbærir. Það er ekki þar með sagt að ég snerti ekki á því að veiða og sleppa, en ég viðurkenni það fúslega að ég geri það yfirleitt með hálfum huga.
Nei, ég held ekki að fiskar séu með tilfinningagreind en þeir eru með eðlishvöt og hana ekki litla. Eðlishvöt fiska hefur ekki orðið fyrir áhrifum af skoðunum annarra og er því ómenguð og snýst fyrst og fremst um að éta til að stækka og ná því að viðhalda stofninum. Mitt einfalda álit er að ef einhverjar mannanna gjörðir hafa orðið til þess að stefna fiskistofni í hættu, þá ættum við að reyna að leiðrétta þær gjörðir og láta fiskinn í friði á meðan hann réttir úr kútnum.
Með þessu er ég ekki að segja að ég sé á móti sportveiðimönnum sem veiða og sleppa nær öllum fiski sem þeir setja í. Þetta er val hvers og eins og ég virði það val, en á sama tíma frábið ég mér að vera stimplaður sem annars flokks veiðimaður ef ég tek mér í soðið úr fiskistofni sem vel getur séð af nokkrum einstaklingum. Ég á enn eftir að öðlast þá visku að vita fyrir víst hvenær ég hef svo rétt fyrir mér að ég geti lagt öðrum lífsreglurnar út frá eigin skoðun, kannski kemur það ef ég borða meiri fisk. Á meðan verð ég víst að vera einn af þeim sem er ekki alveg með fullum fimm.
Hlé varð á greinum mínum í fylgirit Veiðikortsins árið 2016, eitthvað annað stúss í gangi þá, en árið 2017 kom þessi grein inn um bréfalúguna með Veiðikortinu.
Þótt Ísland teljist seint með stærstu löndum jarðkúlunnar, þá er landið margbreytilegt og auðugt. Einn stærsti auður okkar er náttúran og þess auðs gera sífellt fleiri sér far um að njóta. Stangveiði er ein vinsælasta afþreying Íslendinga og síðasta sumar lék við vatnaveiðimenn hér á landi.
Ár hvert skríða veiðimenn varlega undan feldi í fyrstu viku apríl, kíkja út og taka veðrið, ætli vorið hafi komi í nótt? Vorið 2016 var með besta móti, mun hlýrra en árin á undan og fyrstu fiskar vorsins voru vel haldnir. Að vísu teygðist aðeins á vorinu, það kom rólega og víða átti gróður erfitt uppdráttar framan af og heldur fáar fiskisögur sagðar fyrstu vikur sumars.
En svona er nú stangveiðin, það er aldrei á vísan afla að róa. Það vatnið sem gaf vel í fyrra, gaf síður í ár og svo öfugt. Reyndar er því þannig farið að náttúrulegar sveiflur í tíðarfari ráða mestu í vatnaveiðinni og þá alls ekki endilega hvort vötnin gefa, heldur hvert veiðimenn sækja. Þegar maður býr svo vel að vera með V-kortin við höndina, Veiðikortið og veðurkortið, þá má alltaf finna eitthvert vatn til að skjótast í án þess að þurfa að klæða af sér rigningu, rok eða kulda.
Eins duglegur og ég var að fara í Hraunsfjörðinn árið 2015, þá var eins og hann dytti út af kortinu hjá mér þetta sumarið. Ég fór þangað snemma í maí og átti þar frábæra daga, en svo ekki söguna meir þótt veiði hefði verið þar með ágætum allt sumarið. Þess í stað hélt ég mig töluvert innar á nesinu, m.a. við Hítarvatn og Langavatn sem kom skemmtilega á óvart eftir nokkur ár í hvíld hjá mér.
Ef vesturlandið kom síður út á veðurkortinu, þá brá maður sér bara á suðurlandið, m.a. í Gíslholtsvatn sem alltaf stendur fyrir sínu og er hreint frábært fjölskylduvatn og vinnur sífellt á meðal fjölskyldufólks.
En það er fleira en veðrið sem hefur áhrif á það hvaða vötn við veljum okkur. Fréttir af dyntum bleikjunnar á Þingvöllum urðu því miður til þess að ég fór aðeins einu sinni í Þjóðgarðinn í sumar sem leið. Ég á síður von á því að stofninn þar sé í einhverri lægð, enda heyrði maður síðar að ekki hefði allur afli ratað í fréttir og gerðu margir góða veiði þá daga sem allt var sagt dautt.
Frábærar fréttir úr Úlfljótsvatni af fallegum bleikjum höfðu því miður ekki nægjanleg áhrif á mig þetta sumarið en ég kíki þangað næsta sumar, það er alveg öruggt, enda vatnið eitt af mínum uppáhalds.
Vötnin norðan heiða skutust af stað í júní og útlitið lofaði góðu en heldur dró úr bjartsýni á annesjum norðan í júlí sem mögulega hafði einhver áhrif á veiðimenn. Ég kíkti þó á Skagaheiðina og átti þar góðar, en svolítið svalar stundir rétt um það bil sem Bjössi kíkti í heimsókn. Segið svo að það sé ekki spennandi að stunda vatnaveiði á Íslandi, maður veit aldrei hvað gerist.
Ég á mjög góðan kunningja sem aldrei hefur brotið stöng og það sem meira er, hann er virkur og mjög lunkinn veiðimaður þannig að stangirnar hans eru ekki bara upp á punt. Einu sinni var ég svona líka, en svo braut ég stöng, braut síðan aðra og enn aðra og nú er ég hættur að muna nákvæmlega hve marga stangarparta ég hef brotið í gegnum árin. Síðastliðið sumar slapp ég við stangatjón, en það er óhætt að segja að ekki hafi allir verið svo heppnir. Fastir liðir eins og venjulega dúkkuðu upp á samfélagsmiðlum; Hvert nær ábyrgð seljanda?
Margir framleiðendur selja stangir sínar með ábyrgð, sumir ævilanga, aðrir aðeins í einhverja áratugi og svo eru náttúrulega líka þeir sem ábyrgjast aðeins að þú getur keypt varahluti í þær gegn hóflegu gjaldi. Lengi vel var ég í töluverðum vafa um mat manna á ábyrgð framleiðanda og þar með seljanda. Ég gat vel sett mig í þau spor að meta gæði ábyrgðar og/eða þjónustu út frá tíma, þ.e. hve langan tíma það tæki að fá part í stöngina mína. En þegar kom að því að meta kostnað við umstangið, þá datt ég aðeins út. Ég heyrði nokkrar tölur sem nefndar voru í setningum eins og; Ég fæ alltaf nýjan part, þarf bara að borga sendingarkostnaðinn …. 4.000 kr. og hann kemur á innan við 4 vikum. Annar nefndi að hann væri til í borga meira fyrir ákveðna tegund stangar, á henni hvíldi lífstíðarábyrgð og ekkert borgað. Enn annar staðhæfði að hann ætti bestu stöng í heimi; Ég þarf aldrei að borga neitt, stöngin mín er svo góð að hún bilar aldrei. Mér lá við að grípa í þennan gamla góða frasa aldrei að segja aldrei en ég þagði og hugsaði frekar um þennan 4.000 kall. Fyrir nákvæmlega þá upphæð hafði ég nefnilega fengið þann part sem ég braut fyrst og nokkrum sinnum í viðbót. Ég skaust út í bæ með þessa upphæð og sótti partinn, málið dautt og ég þurfti ekki að bíða í 4 vikur. Viðkomandi stöng var ekki seld með ábyrgð umfram hið sjálfsagða að hún væri í lagi þegar ég tók hana úr pokanum. Síðan þetta var, þá hef ég þurft á nokkrum pörtum að halda, bæði í stöng með ábyrgð og líka án ábyrgðar. Hvoru tveggja tók álíka tíma og kostaði mig næstum það sama þegar upp var staðið en ég kvarta ekki.
Af umræðu sem ég varð vitni að er nokkuð ljóst að sumir kaupendur vita ekki nákvæmlega hvað þeir voru að kaupa. Ábyrgð ákveðins vörumerkis nær ekki alltaf til ódýrari tegunda hennar, þetta er þekkt hjá vel flestum framleiðendum í meira eða minna mæli. Eftirársmódel eða ódýrari framleiðsla eru oft seld með skertri ábyrgð og kaupandinn þarf því að vera vakandi yfir því hvað fellst í kaupunum. Þetta á ekki síst við um kjarakaup sem bjóðast reglulega á netinu þar sem búið er að pakka eldra módeli í pakka með ódýru hjóli, línu og taum. Græjurnar sjálfar standa alveg fyrir sínu, svo lengi sem vel er farið með þær, en kaupandinn getur ekki vænst þess að á settinu sé lífstíðar- eða áratuga ábyrgð. Kaupandinn ætti eftir sem áður að geta vænst þess að seljandi taki skýrt fram að viðkomandi pakki falli ekki undir langtímaábyrgð sem viðkomandi vörumerki er þekkt fyrir.
Ábyrgð eða ekki ábyrgð, þá liggur nú sökin á stangarbrotum eftir sem áður (næstum) alltaf hjá eigandanum. Það getur t.d. aldrei talist léleg eða gölluð framleiðsla ef maður brýtur stöngina með því að stíga á hana eða skellir á hana hurð. Hvað þá ef maður leggur af stað í kast með þungri flugu í allt of miklum vindi, snýr sér í vitlausa átt og slæmir flugunni í stöngina. Þá getur maður alveg eins skotið á stöngina með haglabyssu. Þegar öllu er á botninn hvolft, þá snýst líftími stanga fyrst og fremst um meðferð og umönnun eigandans, ef undan eru skilin hrein og klár óhöpp. Við óhöppum getur maður tryggt sig með því að kaupa stöng í árlangri, fullri ábyrgð eða þá gengið úr skugga um að varahlutakostnaður sé hóflegur og sé ávalt fyrirliggjandi.
Það sem ræður mestu um það efni sem er að finna á þessum vef er eigið grúsk. Það sem ræður næst oftast því sem ég skrifa um eru fyrirspurnir og spjall sem ég á við aðra veiðimenn. Eitt af því sem ber mjög oft á góma eru taumar. Það laumast að mér grunur að nokkuð margir veiðimenn telja sig vera í vandræðum með val á taumum og spyrja um hina gullnu, einföldu reglu fyrir besta tauminum. Því miður kann ég ekki þessa gullnu reglu og ég leyfi mér að efast um að hún sé til. Af samtölum mínum við veiðimenn, ræð ég það nú samt að margir gera grundvallar mistök í vali á kónískum taum.
Það eru þrír þættir sem menn þurfa að huga að við val á taum, ekki tveir. Mjög margir spá fyrst og fremst í lengd taums. Á hann að vera 7 fet, 8 fet, 9 fet eða miklu lengri? Aðrir spá fyrst og fremst í þeim sverleika taums sem hann endar í.
Í upphafi skildi taumaendann skoða en það er ekki nóg, ekki heldur að spá í lengd taumsins. Það eru ekki aðeins tveir þættir sem ættu að ráða vali á taum og þá er ég ekki að bæta eiginleikum taumsins við, þ.e. hvort hann er flot, hæg- eða hraðsökkvandi. Þegar maður velur taum, þ.e. kónískan taum þá byrjar maður á sverari endanum. Hve sver er endi línunnar? Sverari endi taumsins ætti að vera sem næst 2/3 af sverleika línunnar þannig að flutningur aflsins úr kastinu skili sér.
Árið 2015 birtist greinin hér að neðan í fylgiriti Veiðikortsins. Þetta var í raun þriðja árið sem grein eftir mig kom í fylgiritinu, árið 2014 var greinin frá 2013 endurbirt.
Á síðustu árum hefur orðið mikil fjölgun í hópi þeirra sem stunda vatnaveiði á Íslandi. Margir sem áður lögðu stund á lax- og silungsveiði í ám hafa snúið sér að vatnaveiði en nýliðun í hópi silungsveiðimanna hefur einnig verið töluverð.
Yngra fólk skynjar í auknu mæli mikilvægi þess að eyða frítíma fjölskyldunnar saman úti í náttúrunni og þá kemur vatnaveiðinn sterk inn. Víðast hvar gefst veiðimönnum kostur á að setja niður tjald eða ferðavagn við eða í næsta nágrenni við vinsæl veiðivötn þannig að auðveldlega má slá saman útilegu og veiði. Sé þess gætt að yngstu veiðifélagarnir hafi í nógu að snúast og leiðist aldrei má auðveldlega eyða heilli helgi við veiðar, náttúruskoðun og leiki.
Lengi vel hefur þess leiða misskilnings gætt að stangveiði sé eitthvert sérstakt karlasport, en því fer víðs fjarri. Raunar er það svo að elstu heimildir frá dögum forn Egypta geta þess að það voru konurnar sem fóru til veiða að loknum annasömum degi á meðan karlarnir drógu sig afsíðis og drógu annars konar fiska, ýsur. Hvort sem það þekktist ekki eða þótti ekki viðeigandi, þá fer fáum sögum af hjónum í stangveiði hér áður fyrr. Það er ekki fyrr en um miðja síðustu öld að við sjáum myndir og lesum frásagnir af hjónum sem stunda stangveiði saman og þá helst þekktum pörum; kvikmyndaleikarar, forsetahjón eða frumkvöðlar í fluguveiði eins og Wulff hjónin.
Samkvæmt nýlegri skoðanakönnun sem gerð var meðal borgarbúa vestan hafs kom í ljós að langsamlega flestir kjósa að eyða frítíma sínum og fjölskyldunnar við eitthvert eftirtalinna; stangveiði, útilegu, göngur eða hjóla- og bátsferðir. Því miður varð ekki nema þriðjungi fólks að ósk sinni, aðallega vegna skorts á tækifærum til slíkra athafna. Það er því öfundsvert hve auðvelt aðgengi við Íslendingar eigum að hreinni og tærri náttúru þar sem stunda má allt þetta, jafnvel á einum og sama staðnum. Göngugarpurinn getur sett nesti í mal og arkað af stað með veiðistöngina þangað sem augað dregur hann og ungviðið getur gert hvern þann hól og klett sem fyrirfinnst í nágrenninu að ævintýrakastala og vettvangi óendanlegra hetjudáða á milli þess að bleyta færi í vatni.
Margir þeirra sem gefið hafa eftir í kaupum á dýrari stangveiðileyfum hafa óvænt komist að því að góður veiðifélagi hefur staðið þeim við hlið um árabil án þess að gefa sig fram. Því hefur það færst mjög í aukana að hjón finni sameiginlegt áhugamál þar sem stangveiðin er. Þegar um hægist, ungviðið komið á legg eða nennir ekki lengur að fara með gamla settinu í útilegur, þá geta pörin farið að blómstra saman í veiðinni. Lengi getur lífsförunauturinn komið á óvart og sýnt á sér nýjar hliðar.
Skv. framangreindri könnun eru ríflega 60% aðspurðra meira en til í að fara á stefnumót með maka sínum í veiðiferð og þá er aðeins tekið tillit til þeirra sem ekki stunda veiði nú þegar. Eins og þeir þekkja sem reynt hafa, þá er vatnaveiðin tímalaus afslöppun í þeim skilningi að tímapressa er miklu minni við vatnið heldur en í dýrari veiði. Fyrir svo utan það að fleiri dagar gefast á mun minna verði. Að geta látið sig hverfa úr amstri hversdagsleikans, komið sér fyrir við vatnsbakkann með þeim aðilanum sem maður þekkir hve best í lífinu og bara notið þessa að vera til, það eru ólýsanleg forréttindi.
Að samstilla væntingar og veiðiferðir við einhvern sem er manni jafn nákominn og maki manns er vitaskuld miklu einfaldara heldur en einhvern sem fyrst þarf að samstilla sig við sína fjölskyldu. Veiðilífið er bara svo miklu einfaldara ef veiðifélagi er manns besti vinur í lífinu, heima og að heiman. Svo má ekki gleyma því að samvera á veiðislóð tryggir sambandið, útiveran styrkir heilsuna og náttúran fyllir andann. Góða veiði í sumar og njótið.
