Það hefur verið sagt um íslendinga að þeir viti ekki hvað biðraðamenning sé. Það kemur ekki oft fyrir að það myndist biðröð á tiltekinn veiðistað í vatnaveiðinni, ástæðan ætti að vera augljós, það er yfirleitt nægt pláss fyrir alla við vötnin og engin ástæða til þess að tveir eða fleiri bítist um að vera á einum ákveðnum stað. Að vísu eru til þeir veiðistaðir sem eru svo vinsælir að menn standa nánast öxl við öxl, bak í bak og telja í kastið þannig að næstu menn taki ekki upp á sama tíma og allar línur fari í flækju. Mér dettur ákveðin staður við Þingvallavatn og góð saga úr Veiðivötnum í hug þegar ég set þetta niður á lyklaborðið. Þetta er sjaldnast vandmál þegar samstilltir veiðifélagar eru á ferð, en auðvitað kemur fyrir að einhver sker sig úr hópinum og gerir bara það sem honum sýnist, það er þó undantekning.
Undantekningarnar eru veiðimenn sem stendur á sama. Þeim stendur á sama um svigrúm næstu manna til veiða og ef þeir sjá smugu, þá troða þeir sér í hana. Ef smugan er ekki til staðar, þá einfaldlega planta þeir sér við hlið ysta manns, helst mjög nærri honum og taka gjarnan hálft hliðarskref nær honum í hverju kasti.
Ráðið við þessu er í raun svo einfalt að það tekur því ekki að nefna það; skiptast á. Það eru síðan til ýmsar útfærslur og viðbætur sem má koma sér saman um; skipta þegar einn hefur fengið fisk, ½ klst. á kjaft eða eitthvað annað viðmið. Lykillinn fellst í samkomulaginu, ef það skortir þá er eins víst að biðröðin breytist í kássu.
Urriða- og laxaseiði eru oft samkeppnisaðilar um æti í vistkerfum sem þessar tvær tegundir laxfiska deila. Skyndileg fjölgun af annarri tegundinni getur haft afdrifaríkar afleiðingar fyrir afkomu hinnar tegundarinnar. Hér að neðan gefur að líta lífsferil urriða sem elst upp í lokuðu vistkerfi, stöðuvatni, og tekur ekki upp sjógönguhegðun.
Algengast er að urriði hrygni í ám eða lækjum, en við heppileg skilyrði getur hann hrygnt í stöðuvötnum. Oftast er hrygningartímabil urriðans frá því í byrjun september og fram undir lok október. Dæmi eru þó til um að urriði hrygni alveg fram í janúar.
Hrogn urriðans klekjast út í mars og fram í maí, allt eftir hitastigi vatnsins. Kviðpokaseiði urriðans hafa skamma viðdvöl í hrygningarmölinni, aðeins tvo mánuði að jafnaði og halda þá út í vatnsbolinn, stöðuvatn eða straumvatn. Smærri seiðinn halda þó til í lygnara vatni að jafnaði, en með auknum vexti eykst fæðuþörfin og seiðin færa sig út í straumþyngra vatn eða út í stöðuvötn þar sem fæðuframboð er meira.
Almennt verður urriðinn kynþroska á fimm til sjö árum, en fjölmörg dæmi eru um afar seinþroska urriða sem verða ekki kynþroska fyrr en sjö til átta ára.
Helstu heimildir: Nokkur atriði varðandi lífsferil laxfiska, Árni Ísaksson Veiðimálastofnun 1980.
Fyrir einhverju síðan þá setti ég hér inn smá pistil um þær mismunandi týpur veiðimanna sem maður hittir í veiðivöruverslunum (sjá hér). Sá pistill var nú meira í gamni gerður, en þó með smá alvarlegum undirtóni. Sjálfur fer ég eins oft og þurfa þykir á mínu heimili í veiðivöruverslanir og stundum oftar. Sumar verslanir eru hálfgerðar félagsmiðstöðvar, þar koma menn saman og skeggræða landsins gagn og nauðsynjar, kannski eitthvað í ætt við heitu pottana í laugunum.
Ég er alinn upp úti á landi þar sem aðeins voru tvær verslanir. Önnur seldi allt milli himins og jarðar, hin seldir allt milli himins og jarðar og ABU. Á þessum árum vissi ég lítið annað en að Jói Jóns, strákurinn vestur í þorpi fékk eina ABU-MATIC 80 sem til var í búðinni og mig langaði í svona veiðihjól líka. Þar sem ég þekkti Jóa ekkert, þá náði þetta ekkert lengra og ég lá á aurunum mínum þangað til annað hjól kom í búðina.
Það var ekki fyrr en ég var dreginn í borgarferð sem gutti að ég lagðist á glugga í ónefndri veiðibúð niðri í bæ og sá að til var búð sem bauð upp á margar gerðir veiðihjóla og áttu ekki bara eitt stykki á lager. Þvílíkt og annað eins úrval.
Töluvert mörgum árum síðar að ég fór að venja komur mínar í veiðivöruverslanir af einhverri alvöru. Smátt og smátt fór maður að kannast við einhver andlit, þeim hafði brugðið fyrir í einhverju blaðinu með stórveiði úr einhverjum ám hingað og þangað, aflaklær. Enn sat við það saman, ég þekkti þessa menn ekkert og var því ekkert að kássast upp á þá í einhverri verslun úti í bæ.
Tímarnir breytast og auglýsingarnar með, nú er Jói Jóns ekkert endilega bara einhver strákur vestur í þorpi, hann er þessi á auglýsingunni frá Beitubúðinni og notar ekkert nema Lorem Ipsum græjur, hann er eiginlega orðinn almannaeign og sést oft í Beitubúðinni. En inn í Beitubúðina koma líka óþekktir veiðimenn, byrjendur í mjög ákveðnum erindagjörðum. Sumir þeirra eru kannski ekki alveg vissir um það hvernig koma eigi orðum að erindinu, ráfa um og skoða hitt og þetta en finna ekki endilega það sem þá vantar. Svo eru þeir sem koma inn með brennandi spurningar, fá svar við henni og fara aftur út með ótal fleiri spurningum ósvarað.
Eitt gott ráð fyrir þá sem koma inn í veiðivöruverslanir og eru ekki alveg vissir hvað það er eða hvernig er best að nota það sem þeim hefur verið ráðlagt að kaupa; verið umfram allt heiðarlegir við sjálfa ykkur og alla aðra. Verið heiðarlegir og segist ekki vera vissir, þið hafið aldrei prófað þetta og þið þurfið aðeins meiri þjónustu heldur en fá vöruna í hendurnar. Sjálfur er ég ekki alveg byrjandi í þessu stússi, en ég er líka byrjandi þegar eitthvað nýtt kemur fram og þá spyr ég; Hvað er þetta? Hvernig virkar þetta? Hvernig notar maður þetta? Þetta kann að hljóma heimskulega, en málið er að einu heimskulegu spurningarnar eru þær sem aldrei eru spurðar.
Góður afgreiðslumaður er fljótur að fatta þegar spyrjandinn veit ekki alveg hvað um ræðir og bætir þá oft upp á það sem þú spyrð ekki um. Hann gæti jafnvel komið með góða sögu af Jóa Jóns þegar hann veiddi 20 punda fiskinn, einmitt með þessu sem þú spurðir um. Lykillinn er að spyrja nægjanlega almennrar, en þó hnitmiðaðrar spurningar. Ef svo skemmtilega vill nú til að Jói Jóns er staddur í búðinni og afgreiðslumaðurinn kallar á hann, ekki falla í stafi og renna lásnum fyrir talfærin á þér. Jói Jóns er nefnilega bara maður af holdi og blóði, rétt eins og þú, ekkert meira en það. Jú, kannski, ef hann er alvöru veiðimaður þá er hann búinn að verða sér úti um reynslu og alvöru veiðimenn eru alltaf til í að segja frá reynslu sinni. Nýttu þér tækifærið og dragðu garnirnar úr Jóa.
Passaðu þig bara á einu, ekki fara út úr búðinni fyrr en þú ert örugglega kominn með það sem þú ætlaðir upphaflega að kaupa. Hvort þú farir út með eitthvað meira, eitthvað sem þú vissir ekki einu sinni að væri til, það skiptir minna máli svo lengi sem þú hefur efni á því.
Hin síðari ár hafa ýmsar rannsóknir farið fram á lífsferli heimskautableikjunnar. Þessi sérstaki stofn lifir aðeins á norðurhveli jarðar og er sú ferskvatnstegund sem hefur nyrsta útbreiðslu. Síðustu áratugi hefur áberandi breyting orðið á vistkerfi norðurhvels jarðar og sterkar vísbendingar eru um að bleikjan sé sífellt að færa sig norðar og norðar á hvelið eftir því hvernig hlýnun jarðar vindur fram. Fyrstu sterku vísbendingarnar um þessar breytingar má merkja í atferli sjóbleikju. Hér gefur að líta lífsferill bleikju sem elst upp í ferskvatni en tekur upp flökkueðli sjóbleikju um tíma eða öll sín fullorðinsár.
Frumbernska sjóbleikjunnar er í engu frábrugðin þeirrar staðbundnu þar til göngumunstur gerir var við sig hjá hluta stofnsins. Eins og áður hefur verið getið, þá getur bleikja sem á staðbundna foreldra tekið upp á því að ganga til sjávar hvenær sem er á lífsleiðinni, svo fremi hún hafi vöxt og tækifæri til sjógöngu. Það eru fyrst og fremst líkamlegir burðir bleikjunnar sem ráða því hvenær á lífsleiðinni hún gengur fyrst til sjávar.
Frá náttúrunnar hendi er bleikjan þó undir það sett að geta aðeins lifað í nokkrar vikur í senn í fullsöltum sjó, yfirleitt fjórar til sex vikur, að hámarki átta vikur. Það vekur þó athygli að þessi eiginleiki hverfur ekki hjá bleikjunni þótt kynslóðir ákveðins stofns hafi eingöngu alið aldur sinn í ferskvatni. Opnist leið til sjávar úr einöngruðu lífkerfi getur bleikjan, líffræðilega séð, tekið upp á því að ganga til sjávar og það sem meira er, hún gerir það.
Sjógönguhegðun bleikju er ekki bundinn við kynþroska fisk, geldfiskur gengur einnig til sjávar, en almennt hefur bleikjan ekki sjógöngu fyrr en hún nær 18 – 26 sm lengd. Kynþroska fiskur gengur til sjávar um leið og fyrstu ísa leysir og geldfiskurinn fylgir fast á eftir. Að sama skapi hverfur kynþroska fiskur fyrst til uppruna síns til þess að hrygna, geldfiskurinn nokkru síðar. Dæmi eru raunar um ákveðin vatnasvæði þar sem mjög óljós skil eru á milli sjávar og ferskvatns og þar virðist bleikjan vera á sífelldu rápi á milli svæða, að öllum líkindum lætur hún æti stjórna för. Yfirleitt heldur sjóreiður sig í innan við 50 km fjarlægð frá heimahögunum, en einhver dæmi eru um tvö eða fjórfalda þá vegalengd sem hún fer í sjó. Að vori étur bleikjan helst rauðátu (krabbadýr sem er 2 -3 sm að lengd) en þegar líður á sumarið fækkar rauðátu og þá færir bleikjan sig yfir í önnur krabbadýr, marflær og aðra hryggleysingja, jafnvel smáfisk (síli). Vöxtur bleikju í sjó er mjög hraður eða um 70% á hverju sumri, mestur hjá geldfiski og getur numið 6 – 10 sm. Hratt dregur úr vaxtarhraða bleikju við kynþroska og er hann þá ekki nema 0,5 – 6 sm.
Sjóganga bleikjunnar er nokkuð regluleg eftir að hún hefst, en kynþroska fiskur á það þó til að sleppa stöku ári úr og halda sig eingöngu í ferskvatni það árið. Flækingar sjóbleikju eru þekktir og eru það geldfiskar sem ganga ekki endilega upp í heimaá sína úr sjó, en þegar kynþroska er náð þá ganga þær nær undantekningalaust aftur upp í sína heimahaga og hrygna þar.
Helstu heimildir: Nokkur atriði varðandi lífsferil laxfiska, Árni Ísaksson Veiðimálastofnun 1980.
Það hafa komið hér á síðunni nokkrar greinar um línur í gegnum tíðina, en um daginn tók ég eftir því að það vantaði hér inn smá skýringar á því hvernig mismunandi línugerðir haga sér í vatni. Hér á eftir geri ég heiðarlega tilraun til að bæta úr þessu. Byrjum á mynd af þeim fjórum helstu gerðum lína sem í boði eru:
Flotlínan (F) er orange á myndinni og flestir fluguveiðimenn þekkja hvernig hún hagar sér, liggur bara þarna á yfirborði vatnsins og það eina sem getur dregið hana undir yfirborðið er þyngd flugunnar. Haus flotlína er yfirleitt þetta 35 – 45 fet og form hans getur verið með ýmsum móti. Það má lesa nánar um það í þessari grein.
Sökkendalína er gul á myndinni (T). Hefðbundin sökkendalína er í raun flotlína, en fremstu 10 – 15 fetin af hausnum eru þannig hönnuð að þeir sökkva. Svo fer málið aðeins að flækjast því það er hægt að fá þessar línur með mismunandi sökkhraða. Algengast er að sökkhraði sé mældir í tommum á sekúndu (IPS) og algengt að þær sökkvi frá 3 IPS og upp í 9 IPS. Á mannamáli þá þýðir þetta að 3 IPS fer frekar rólega niður í vatnið en 9 IPS steinsekkur.
Intermediate (I) er heil flóra af línum og er sú bláa á myndinni. Sá partur línunnar sem í raun sekkur getur verið frá 15 fetum og allt að enda línunnar, þess sem er inni á hjólinu (full intermediate) sem ég verð að viðurkenna að mér finnst þá vera nokkuð nálægt því að vera síðasta gerðin, þ.e. sökklína. Sökkhraði intermediate lína er mis mikill, allt frá slow (0,5 IPS) og upp í fast (1,5 IPS). Það sem mér finnst vera góð intermediate lína er sú sem er með tiltölulega góðum haus (skothaus) og stöðvast í sökkinu um leið og ég tek í hana. Það má lesa nánar um intermediate línur í þessari grein.
Sökklínu (S) eru línur sem sökkva alveg frá byrjun til enda og er sú gráa á teikningunni. Hérna er ég ekki sérstaklega sterkur í lýsingum, hef lítið sem ekkert notað heilsökkvandi línu í vatnaveiðinni og um leið og ég skrifa þetta, þá rennur upp fyrir mér að ég veit bara hreint ekki af hverju ekki. Heilsökkvandi línur eru, eins og heiti þeirra segir til um, sökkvandi línur í hraða 3 IPS og alveg upp í 7 IPS rétt eins og sökkendalínurnar. Stærsti munurinn ku vera að þær sökkva alla leið, í tvennum skilningi, frá byrjun til enda og ef þeim er gefinn nægur tími, þá er ekkert það dýpi sem þær ná ekki niður á. Eftir að hafa spáð og spekúlerað í hvar þeir fengsælustu hafa verið að veiða í Veiðivötnum síðustu árin, þá er þetta línan sem mig vantar í vötnin þar sem botninn er ekki urð og grjót alla leið.
En nú er sagan aðeins sögð að hálfu leiti, þessar línur haga sér náttúrulega með misjöfnum hætti við inndrátt. Sú saga verður sögð í öðrum pistli hér á síðunni.
Lífsferill bleikju og urriða getur verið öllu flóknari heldur en laxa. Rannsóknir hafa sýnt að erfðafræðilegir þættir virðast ekki ráða því hvort afkvæmi bleikju verði staðbundin eða ganga í sjó. Jafnframt hafa rannsóknir sýnt fram á að bleikja getur verið staðbundinn langt fram eftir aldri, en þegar ákveðinni stærð er náð, þá tekur hún upp á því að ganga til sjávar í nokkurn tíma, gerir jafnvel hlé á gönguhegðun í einhvern tíma en tekur hana upp aftur síðar. Hér gefur að líta lífsferil bleikju sem elst upp í lokuðu vistkerfi (vatni) og er því staðbundinn allt sitt líf.
Lífsferill staðbundinnar bleikjur er í meginatriðum afskaplega einfaldur. Staðbundinn bleikja hrygnir að öllu jöfnu í stöðuvatni en getur einnig valið sér lygnari ár og læki ef því er að skipta. Bleikjan hrygnir yfirleitt á bilinu september og fram í desember, afar misjafnt þó eftir stofnum og það eru jafnvel til dæmi um stofna sem hrygna í janúar og febrúar. Aðlögunarhæfni bleikjunnar er orðlögð og dæmi eru um að hún hrygni á allt að 100 m dýpi. Hrogn bleikjunnar eru á bilinu 3 – 5 mm, fjöldi þeirra afar misjafn en að jafnaði hrygnir stærri fiskur stærri hrognum. Hrognin klekjast yfirleitt á bilinu mars – maí og kviðpokaseiðin dvelja í einn mánuði í mölinni og fæða þeirra er aðallega smádýrasvif og smálirfur vatnaskordýra. Stærð kviðpokaseiða er u.þ.b. 1,5 en þegar þessu stigi lýkur færa seiðin sig út í vatnsbolinn og halda sig til að byrja með í botnlagi vatnsins en færa sig síðan upp og dreifa sér og byrja að éta stærri fæðu, s.s. krabbadýr, snigla, og lirfur og púpur stærri skordýra.
Það er afar misjafnt eftir búsvæðum hvenær bleikjan verður kynþroska. Dæmi eru um að bleikja verði kynþroska tveggja ára þar sem samkeppni er mikil um fæðu og er það sterk vísbenind offjölgun einstaklinga í lokuðu lífkerfi. Þá er kynþroska fiskurinn smár og virðist ekki ná að stækka mikið eftir að kynþroska er náð, sem er raunar almenna reglan um bleikju.
Fæða bleikjunnar er afar fjölbreytt, en þar til hún nær 100 gr er uppistaða fæðunnar aðallega hryggleysingjar, en hún getur gerst afræningi annarra fiska, jafnvel eigin stofns þegar hún hefur náð 100 gr. Þess ber þó að geta að vöxtur og atferli bleikjunnar er afar mismunandi eftir stofnum, hitastigi vatns og vitaskuld fæðuframboði.
Helstu heimildir: Nokkur atriði varðandi lífsferil laxfiska, Árni Ísaksson Veiðimálastofnun 1980 og Eldisbóndinn, Háskólinn á Hólum o.fl. útgáfuár ókunnugt.
FOS 