Grúsk – Síða 10

Litur á flugum

12. febrúar 2023

Hnýtingar

Upp

Forsíða

Mér er sagt að gamlir hundar verða stundum gráhærðir. Ég veit ekki hvort þetta átti að vera skot á mig eða hvort það er eitthvað til í þessu, en þessi ummæli voru höfð uppi þegar litskrúðugar flugur bárust í tal og ég lét það út úr mér að það væri nú takmarkað hvað fiskar gera mikinn greinamun á litaafbrigðum. Eins og umræðurnar þroskuðust, þá var ég ekkert að tefla fram mínum efasemdum um ákveðna liti umfram aðra.

Sumir hnýtarar hafa sterkar skoðanir á lit flugna, jafnvel litatón hráefnis í ákveðinni flugu. Þeir sem hafa sterkustu skoðanir á þessu skiptast reyndar oft í tvær fylkingar; þá sem vilja meina að fiskurinn vilji ekkert annað en ákveðinn lit í flugu og svo þá sem segja að þennan lit hafði höfundur flugunnar í henni upprunalega og því skal fylgja, amen.

Burtséð frá hreintrúarstefnu hnýtara, þá vitum við að ákveðnir litir og litasamsetningar höfða betur til fiska heldur en aðrir, sérstaklega ef litaskil eða öllu heldur birtuskil (e: contrast) eru skörp. Ákveðnir litir hafa fengið það orðsspor að ganga sérstaklega vel í silung, t.d. rauður og þá sérstaklega á móti svörtum. Þetta kann að hljóma svolítið á skjön við kenninguna um birtuskil, en þá kemur einmitt að því sem augað ekki sér.

Við sjáum rauðan lit, já eins og við sjáum hann, en laxfiskar sjá hann í nokkuð öðru ljósi. Litir sem eru með lengri bylgjulengd eru skærari í þeirra augum en okkar og því má álykta að laxfiskar laðast frekar að þeim en öðrum.

Myndin sýnir aðeins eina af ótal niðurstöðum rannsókna á ljósdrægni vatns og er ekki algild

Rauður er sá liturinn sem hefur lengsta bylgjulengd og hann er því skærastur lita sem laxfiskar sjá. Það er þó einn galli á gjöf Njaðar, því lengri sem bylgjulengd litar er, því fljótari er hann að hverfa þegar niður í vatnið er komið, eins og myndin hér að ofan gefur vísbendingu um. Vatn virkar eins og ljóssía og síur eiga auðveldast með að grípa fyrirferðamikla hluti og langar bylgjur eru fyrirferðarmeiri en þær stuttu. Eins kjánalegt og það virðist, þá er rétt að árétta það að þó litur hverfi þá verður flugan ekki gegnsæ, hún hverfur ekki, hún verður bara svört.

En hvað með þá liti sem eru á hinum enda litrófsins, blár, fjólublár og útfjólublár (UV)? Sjá laxfiskar þessa liti þá bara í einhverri móðu? Nei, hreint ekki. Svo lengi sem fiskurinn er ekki orðinn 5 til 7 ára, þá sér hann þessa liti alveg þokkalega skýrt. Af hverju ég nefni sérstaklega aldur fiskar á sér einfalda skýringu, með árunum daprast hæfileiki fiska til að greina UV ljós og þegar hæfileikinn hverfur alveg, þá sjá þeir UV liti með alveg sama hætti og liti sem eru með lengri bylgjulengd. En, sem sagt, litir með styttri bylgjulengd eiga auðveldara með að ná niður í vatnið, sjást á meira dýpi af því þeir smjúga auðveldar í gegnum ljóssíu vatnsins.

Það var alveg ástæða fyrir því að forgangsljós lögreglu og sjúkraflutninga var á sínum tíma breytt úr rauðum í blá. Bláa ljósið sést lengra að og á auðveldara með að smjúga í gegnum rigningu og dimmviðri heldur en það rauða.

Höfundur:

Kristján Friðriksson
Þurrflugur með topp

9. febrúar 2023

Hnýtingar

Upp

Forsíða

Nei, nú er ég ekki að skrifa um þurrflugur með hárkollu eða toppflugur almennt, bara þurrflugur með þyrlutopp úr gerviefni eða CDC, t.d. Klinkhammer.

Hér um árið, finnst það hafa verið fyrir löngu síðan en það var trúlega bara fyrir einu til tveimur árum, fann ég það út eða var bent að á nota hvítan tökuvara vegna þess að ég átti afar erfitt með að sjá aðra töluvara. Síðan þá hef ég alltaf gengið úr skugga um að eiga slíkan tökuvara og hef sett í nokkrar þurrflugur með hvítum toppi til svipaðra nota og þetta hefur bara virkað mjög vel, yfirleitt.

Það koma samt upp þær aðstæður að hvítur tökuvari eða þurrfluga með hvítum toppi sést bara ekkert sérstaklega vel og þá er ég alveg jafn blindur og áður á staðsetningu flugunnar eða tökur fisksins. Mér, rétt eins og öðrum mannskeppnum, hættir til að sveiflast öfganna á milli og því prófaði ég einlita svarta þurrflugu þegar sú með hvíta toppinum hvarf mér sjónum (ekki í kjaft fisksins). Og viti menn, þessi einlita svarta sást alveg ágætlega á meðan sú ljósa með hvíta toppinum hvarf mér sjónum.

Ég fór því á stúfana og fann túss eða öllu heldur tússpenna og dundaði mér við að lita hvítan tökuvara svartan og undir þessum kringumstæðum sá ég þann svarta álíka vel og ég hafði áður séð þann hvíta. Þessar umræddu kringumstæður eru þegar sólin er lágt á lofti og beint á móti kaststefnunni hjá þér, glæran (spegillinn á vatninu) getur einfaldlega drepið ljósan lit á flugu, frá þér séð, og það sama á við um ljósa töluvara.

Höfundur:

Kristján Friðriksson
Hvaða taum ertu með?

26. janúar 2023

Línur og taumar

Upp

Forsíða

Nei, nú er ég ekki að spyrja lesendur, heldur vísa til þess þegar maður situr í mestu makindum heima við og einhver hringir, hendir á mann skilaboðum eða sendir tölvupóst og spyr hvaða taum maður notar. Úff, að fá svona spurningu er eins og flétta fjölþátta reipi, það eru svo margar breytur sem geta haft áhrif á svarið að maður eiginlega verður bara að svara einhverju almennu um sver- og stífleika miðað við flugu og lengd miðað við á hvaða dýpi viðkomandi ætlar að veiða. Þá hefur maður ekki tekið hitastig vatns, efni í taum eða mögulega stærð fisks með í reikninginn og þá getur voðinn verið vís fyrir þann sem spyr.

Kannski bara einfaldast að nota spún?

Auðvitað er hægt að víkja sér pent undan svari og vísa á einhverja af ‘standard’ formúlum fyrir taum eins og t.d. Taumalengd en þá er samt sem áður horft framhjá afar stuttum taumum og afar löngum taumum, mismunandi hráefni og umfram allt því sem skiptir verulegu máli; aðlögunarhæfni og reynslu veiðimanns. Það er nefnilega mikill munur á hæfum veiðimanni og reynslubolta. Ég hef nefnilega fengið það á tilfinninguna að reynsluboltarnir spá afskaplega lítið í mismunandi tauma, eru ekkert að velta sér upp úr samsetningu eða efnisvali, það er eins og mismunandi aðstæður, fiskur eða hvað eina sem getur haft áhrif á taumavalið sé orðið innbyggt í atferli þeirra og þeir þurfa ekkert að spá og spekúlera. Mér skilst að þetta sé fylgifiskur þess að vera reynslubolti umfram þá sem ‘bara’ brenna af áhuga.

Höfundur:

Kristján Friðriksson
Það má skipta um skoðun

24. janúar 2023

Kast

Upp

Forsíða

Eitt af undrum fluguveiðinnar, sem margir að vísu gleyma, er að flugulínan ferðast sömu slóð og toppur stangarinnar. Þetta getur vissulega orðið til vandræða, eins og til dæmis þegar maður ‘óvart’ sveigir stangartoppinn í síðasta framkastinu, línan skýst fram en tekur allt í einu upp á því að beygja af leið og lenda á allt öðrum stað en maður ætlaði henni.

Til að halda umræðunni á jákvæðu nótunum, þá er rétt að nefna hér stóra kost þessarar hegðunar. Segjum sem svo að við séum búin að leggja línuna niður, snúum nefinu vitaskuld í átt að skurðpunkti línunnar við vatnið og erum byrjuð að draga inn, þegar …. við verðum vör við að fiskurinn er að gúffa í sig æti hægra megin við okkur, vel innan kastfæris. Hvað er til ráða? Draga inn með hraði, lyfta línunni upp úr vatninu, snúa okkur í 90° og leggja af stað í ótilgreindan fjölda falskasta til að koma flugunni niður fyrir framan fiskinn? Vissulega hægt, en það er líka til auðveldari leið sem nýtir sér tregðu vatnsins og fylgni línunnar við feril stangartopps.

Leyfðu línunni að liggja í vatninu, haltu stangartoppinum alveg niðri við vatnsborðið og teiknaðu 90° (+/-) horn með með auknum hraða þar til toppurinn vísar í þá átt sem þú vilt kasta. Án þess að stoppa, lyftu stönginni upp með sama hætti og gert er í veltikasti og kastaðu beint út. Vatnið hjálpar þér að hlaða stöngina og því er engin þörf á falskasti.

Ef rétt er gert, þá mun línan fylgja boganum sem þú teiknaðir með stangartoppinum, lyftast upp úr vatninu og fara beint fram á nýja staðsetningu. Auðvitað er þetta bara veltikast, eini munurinn er upphafið þegar þú teiknaðir þennan huggulegan boga á vatnið sem línan fylgdi síðan.

Höfundur:

Kristján Friðriksson
Eigðu þér markmið

19. janúar 2023

Veiðitækni

Upp

Forsíða

Að skjóta í mark, hvort sem það er með byssu eða bolta í skemmtigarði er alveg ágæt skemmtun. Það er ákveðin leikni sem felst í þessari afþreyingu og auðvitað keppni, gera betur heldur maður sjálfur hefur gert eða einfaldlega betur heldur en næsti maður. Svo er það þetta með verðlaunin, þau freista flestra.

Til að fá verðlaunin þarf maður að skjóta í markið, eiga sér markmið. Auðvitað er hægt að taka alla körfuna af boltunum og sturta úr henni í átt að markinu í þeirri von að einhver bolti nái því, en árangurinn er sjaldnast fyrirhafnarinnar virði. Ef maður velur sér einn bolta og leggur alúð í kastið og gerir það markvisst, þá aukast líkurnar verulega.

Minnugur þess að lesandi hafði samband og tjáði mér að hann hefði fengið alveg nóg af orðaleikjum sem birtust, þá ætla ég að sleppa frekari myndlíkingum og orða þetta hreint og beint; Ef þú ert ekki að leita að fiski, þá er óþarfi að kasta flugunni út og suður í sífellu, hættu að spreða köstum á fisk ef þú þykist sjá eða vita hvar hann liggur. Notaðu færri og vandaðri köst þannig að þú náir að leggja agnið niður á þann stað sem líklegast er að fiskurinn nái að festa augu á því. Fleiri ónákvæm köst með tilheyrandi truflun í vatninu gera lítið annað en eyða eigin orku og umburðarlyndi fisksins, hvoru tveggja á sér takmörk og það er bara tímaspursmál hvort klárast fyrst.

Höfundur:

Kristján Friðriksson
Er klukkan þín rétt?

17. janúar 2023

Kast

Upp

Forsíða

Þegar ég er í veiði þá gleymi ég reyndar oftast hvað tímanum líður og mér er alveg sama. Stundum ranka ég við mér þegar innbyggð klukka mín er kominn að þolmörkum og garnagaulið er orðið svo hátt að allur fiskur fælist, en stundum finnst mér ég vera búinn að vera að svo tímunum skiptir sem var svo bara korter. Það síðara á helst við þegar ekkert er að gerast eða allt gengur á afturfótunum hjá mér.

Einu sinni var sagt við mig að ég ætti aðeins að kasta flugu á milli kl.10 og 14 Svo var því viðmiði breytt í að kasta aðeins á milli kl.11 og 13. Hverjum datt þetta í hug veit ég ekki, en svo getur líka verið að einhver hafi horft á mig og hugsað með sér; Fyrst hann getur ekki stoppað kl.10 og kl.14, þá segi ég honum bara að stoppa kl.11 og 13.

En, vitið þið hvað? Ég er bara oft að veiða á allt öðru tímabili heldur en þessar staðsetningar á kastklukkunni segja til um og það er hreint ekkert að stoppunum mínum, hvorki í fram- eða bakkastinu. Hvernig í ósköpunum má það vera að köstin virki þrátt fyrir að ég sé með svona ranga kastklukku? Svarið við þessari spurningu getur verið margþætt. Heimilisfastur vinur okkar hér á Íslandi, vindurinn getur t.d. haft töluvert um það að segja að ég verð að stoppa 11:15 og 12:45 ef ég þarf að búa til sérstaklega þröngan bug á línuna til að koma henni fram hjá eða í gegnum vindinn. Að sama skapi getur langt kast beinlínis kallað á að stoppa 10:45 (eða 10:30) og 13:15 því þá er ég með meiri línu á lofti og veitir ekkert af þessu tíma á milli stoppa. Neibb, kastklukkan er hreint ekki heilög á milli kl.11 og 13.

Höfundur:

Kristján Friðriksson