Við erum flest komin með heiminn í hendurnar. Það er alveg sama hverju við leitum að eða hvað við viljum nálgast, næstum allt er tiltækt undir einum fingri. Þessi litlu kríli sem við köllum farsíma geyma orðið næstum allt sem hugurinn girnist, eða er það svo? Nei, ekki alveg. Það er langt því frá að símarnir okkar geymi allt það sem þeir geta sýnt okkur þegar við erum í sambandi við móðurskipið (veraldarvefinn).
Sumt getur þó verið tiltækt í símanum okkar, jafnvel þótt hann sé utan þjónustusvæðis og nú er okkar ástkæra Veiðikort komið í hóp þess sem við getum skotið skjólshúsi yfir og haft alltaf til reiðu og klárt þegar haldið er í veiði.
Núna er hægt að kaupa Veiðikortið á rafrænu formi og vista það í veskinu í símanum, SmartWallet fyrir Android eða Apple Wallet fyrir iPhone. Þannig er kortið komið í hóp annarra skilríkja sem bjóðast rafræn og þarf því ekki að prenta á plast.
Ég er einlægur stuðningsmaður þess að halda plastnotkun í skefjum. Fögur fyrirheit um endurvinnslu plasts ná aðeins til örlítils hluta þess sem við handfjötlum dags, daglega. Flest leikur það lausum hala í náttúrunni eða er urðað með ómældu magni annars úrgangs. Til að gera langa sögu mjög stutta, því það tekur mjög langan tíma fyrir plast að brotna niður, þá endar plastið í einni eða annarri mynd í vatninu okkar og þaðan kemst það aftur inn í hringrásina og endar nær örugglega í mat og drykk sem við leggjum okkur til munns.
Að skjóta í mark, hvort sem það er með byssu eða bolta í skemmtigarði er alveg ágæt skemmtun. Það er ákveðin leikni sem felst í þessari afþreyingu og auðvitað keppni, gera betur heldur maður sjálfur hefur gert eða einfaldlega betur heldur en næsti maður. Svo er það þetta með verðlaunin, þau freista flestra.
Til að fá verðlaunin þarf maður að skjóta í markið, eiga sér markmið. Auðvitað er hægt að taka alla körfuna af boltunum og sturta úr henni í átt að markinu í þeirri von að einhver bolti nái því, en árangurinn er sjaldnast fyrirhafnarinnar virði. Ef maður velur sér einn bolta og leggur alúð í kastið og gerir það markvisst, þá aukast líkurnar verulega.
Minnugur þess að lesandi hafði samband og tjáði mér að hann hefði fengið alveg nóg af orðaleikjum sem birtust, þá ætla ég að sleppa frekari myndlíkingum og orða þetta hreint og beint; Ef þú ert ekki að leita að fiski, þá er óþarfi að kasta flugunni út og suður í sífellu, hættu að spreða köstum á fisk ef þú þykist sjá eða vita hvar hann liggur. Notaðu færri og vandaðri köst þannig að þú náir að leggja agnið niður á þann stað sem líklegast er að fiskurinn nái að festa augu á því. Fleiri ónákvæm köst með tilheyrandi truflun í vatninu gera lítið annað en eyða eigin orku og umburðarlyndi fisksins, hvoru tveggja á sér takmörk og það er bara tímaspursmál hvort klárast fyrst.
Þegar ég er í veiði þá gleymi ég reyndar oftast hvað tímanum líður og mér er alveg sama. Stundum ranka ég við mér þegar innbyggð klukka mín er kominn að þolmörkum og garnagaulið er orðið svo hátt að allur fiskur fælist, en stundum finnst mér ég vera búinn að vera að svo tímunum skiptir sem var svo bara korter. Það síðara á helst við þegar ekkert er að gerast eða allt gengur á afturfótunum hjá mér.
Einu sinni var sagt við mig að ég ætti aðeins að kasta flugu á milli kl.10 og 14 Svo var því viðmiði breytt í að kasta aðeins á milli kl.11 og 13. Hverjum datt þetta í hug veit ég ekki, en svo getur líka verið að einhver hafi horft á mig og hugsað með sér; Fyrst hann getur ekki stoppað kl.10 og kl.14, þá segi ég honum bara að stoppa kl.11 og 13.
En, vitið þið hvað? Ég er bara oft að veiða á allt öðru tímabili heldur en þessar staðsetningar á kastklukkunni segja til um og það er hreint ekkert að stoppunum mínum, hvorki í fram- eða bakkastinu. Hvernig í ósköpunum má það vera að köstin virki þrátt fyrir að ég sé með svona ranga kastklukku? Svarið við þessari spurningu getur verið margþætt. Heimilisfastur vinur okkar hér á Íslandi, vindurinn getur t.d. haft töluvert um það að segja að ég verð að stoppa 11:15 og 12:45 ef ég þarf að búa til sérstaklega þröngan bug á línuna til að koma henni fram hjá eða í gegnum vindinn. Að sama skapi getur langt kast beinlínis kallað á að stoppa 10:45 (eða 10:30) og 13:15 því þá er ég með meiri línu á lofti og veitir ekkert af þessu tíma á milli stoppa. Neibb, kastklukkan er hreint ekki heilög á milli kl.11 og 13.
Mér skilst á öllu að ég sé gamaldags áhugamaður um stangveiði og útivist. Þetta kemur mér svo sem ekkert á óvart, það hefur verið ýjað að þessu í nokkur skipti en nýlega varð ég fyrir því að áheyrandi að samtali mínu við þriðja mann hló háðslega inn í samtal okkar þegar ég sagði að ég hefði lesið mér til um ákveðið atriði í nokkrum bókum.
Fyrst hélt ég að viðkomandi væri svona hjartanlega ósammála mér að hann sæi sig knúinn til að hæðast að áliti mínu, en þegar ég útskýrði mál mitt kom í ljós að viðkomandi hafði ekkert út á röksemdir mínar að setja, var raunar fullkomlega sammála mér. Honum fannst það bara svo stórkostlega fáránlegt að ég hafi verið að lesa á bók. Það les enginn bækur lengur, það hlusta bara allir á Podcast eða hljóðbækur, tjáði hann mér og bætti síðan við eftir augnablik; Þú ert bara gamaldags. Það eina sem ég gat stunið upp var; Takk, tek þessu sem hrósi.
Ég viðurkenni fúsleg að mér brá, ekki vegna þess að ég var orðinn gamaldags heldur vegna þess að viðkomandi virtist á engan hátt gera sér grein fyrir eðlismun þess að lesa á bók (hvort sem hún er á pappír eða rafræn) eða hlusta á upplestur. Ég kaupi það alveg að samræður tveggja eða fleiri í hlaðvarpi geta verið afar fræðandi, en að hlusta á upplestur er einfaldlega ekki hið sama og að geta sett fingur við texta, hinkrað við, hugsað og jafnvel lesa málsgrein aftur og aftur, þar til skilningi eða inntaki er náð að fullu.
Hér ætla ég að skjóta inn í þessa þanka mína að ég skil fullkomlega ágæti hljóðbóka fyrir þá sem haldnir eru lesblindu, eru sjónskertir eða lögblindir. Þetta er frábær tækni sem er raunar ekkert ný af nálinni en með tilkomu hljóðbókasafna á netinu hefur aðgengi að hljóðbókum tekið risavaxið stökk á síðustu árum.
Þekkjandi þennan aðila sem helst hefði viljað setja mig á safn með merkimiðanum Gamaldags áhugamaður, þá reyndi ég að draga upp úr honum hvar hann næði sér helst í hljóðbækur. Hann benti mér á nokkrar vefsíður þar væri allt sem hefði verið gefið út og skipti máli væri að finna. Ég þakkaði fyrir mig og spurði hvort ég mætti nota samtal okkar í þanka á síðunni; Alveg sjálfsagt, svaraði hann, Ertu ekki með upplestrarhnapp á FOS? Bara þannig að því sé haldið til haga, þá er FOS.IS ekki útbúinn upplestrarþjónustu, þannig að þið farið ekki að leita að slíkum hnappi á síðunni. Aftur á móti eru sumir netvafrar þegar útbúnir svo kallaðri Text2Speech virkni og geta lesið íslenskan texta nokkuð skiljanlega.
En áfram með þanka mína um hljóðbækur umfram aðrar bækur, eða öfugt. Þetta samtal okkar vakti forvitni mína og þegar heim var komið, þá settist ég niður og leitaði í nokkrum þeirra hljóðbókasafna sem mér var bent á. Urmull er orðið sem kom helst upp í huga mér þegar ég sá allt það sem þarna var að finna. Ótrúlegt úrval á fjölda tungumála, upplestur frægra leikara af stórvirkjum bókmenntanna og upplestur óþekktra höfunda á eigin verkum. Einn galli var þó á gjöf Njarðar, þarna voru afar fáar bækur um stangveiði og veiðitækni ef undan eru taldar frásagnir upphafinna veiðimanna af eigin lífi og afrekum á vatnsbakkanum, með takmörkuðu fræðilegu gildi.
Það er deginum ljósara, miðað við fullyrðingu hljóðbókaunnandans, að útgefnar stangaveiðibækur skipta engu máli þar sem þær er nánast ekki að finna á þeim hljóðbókaveitum sem ég prófaði. Þetta er vitaskuld háðsglósa hjá mér, en það hljómar vitaskuld ekki þannig ef ég læt vefþulu lesa þennan texta:
Það eru raunar fá áhugamál sem hefur verið skrifað jafn mikið um í gegnum tíðina eins og stangveiði og þrátt fyrir allt, þá virðist eftirspurn eftir veiðitengdum bókum alltaf halda sér. Já, nú ætla ég að nota einn af mínum uppáhalds frösum; ég las um daginn að stangveiði á þann heiður að vera það áhugamál sem hefur nýtt sér tölvutæknina einna mest án þess að það væri á kostnað bókarinnar. Blogg, upplýsingaveitur, rafbækur og tímarit hafa blómstrað á vefnum á sama tíma og bókin hefur haldið stöðu sinni þegar kemur að stangveiðinni. Veiðimenn hafa einfaldlega aukið sýnileika sinn síðustu ár m.a. á samfélagsmiðlum eins og Facebook, Instagram og fleiri. Að vísu er þessi þróun tvíbent að því leiti að blogg birta yfirleitt aðeins tilvitnanir eða smá brot úr bókum, gjarnan aðeins það sem viðkomandi hentar að tengja sínu umfjöllunarefni eða áliti. Ef lesandinn vill ná aðeins meiri dýpt í efnið, þá þarf stundum að taka fram bókina, á pappír eða tölvu, og lesa sér betur til um það sem kom fram sem tilvitnun.
Vægi mynda og örtexta er sífellt að aukast í nútímanum og þetta er skemmtileg viðbót við aðra miðlun. Allir hafa nóg að gera og flæði upplýsinga er orðið slíkt að margir kjósa myndir, meme eða einfaldlega að lesa fyrirsagnir í stað þess að lesa frásögn eða skýringar. Ein mynd segir meira en þúsund orð, en samhengi orða segir sögu og ef þú ert í svona mikilli tímaþröng, hafðu þá í huga að meðal maðurinn les um að bil 230 orð á mínútu á meðan sami aðili talar aðeins 150 – 160 orð á mínútu. Það er því tímasparnaður að lesa í stað þess að hlusta.
En til að lesa sér til gagns þarf skilning. Ég er ekki málvísindamaður, en mig grunar að ör-skimun lesenda eigi sinn þátt í hnignun lesskilnings á síðustu árum. Það er ekki endalaust hægt að benda á mislukkaðar kennsluaðferðir, einstaklingar og samfélagið sjálft ber einhverja ábyrgð á því hvernig komið er fyrir lesskilningi í dag. Í ljósi þess að ég er gamaldags þá er allt fólk undir fimmtugu yngra, sama fólkið og er að undirbúa og leiðbeina framtíð mannkyns í fyrstu skrefum sínum inn í lífið. Það gera börnin sem fyrir þeim er haft, lestu og börnin þín lesa sér til gagns og gleypa bara ekki það litla sem fyrir þau er sett.
Nú er þessi texti orðinn tæp 1.500 orð og alls óvíst hve margir hafa haft nennu til að lesa alla leið hingað þannig að ég læt þetta gott heita sem smá ábendingu; Ekki henda bókum, það gæti orðið rafmagnslaust og þá er nú alltaf gott að geta gripið í góða (veiði) bók.
Það þarf víst ekki að taka það fram að stangir eru mismunandi, þetta vitum við og flest tökum við mark á þessu þegar við veljum stöng þegar komið er á veiðistað. Nú er ég ekki að tala um mismunandi framleiðendur eða tegundir stanga, heldur styrkleika þeirra eftir þyngd og lengd. Síðustu ár hef ég verið gjarn á að lengja aðeins í vali stanga, hvort sem það er nú alltaf rétt eða ekki en á sama tíma hef ég haldið mig (að mestu) við ákveðna þyngd þeirra, þ.e. skv. AFTM skalanum.
Þó nýtísku stangir séu margar hverjar seldar með hástemmdum yfirlýsingum um aukna nákvæmni án þess að rýra notagildi þeirra til lengri kasta og viðureignar við stórfiska, þá er gamla góða skilgreiningin á hæfni stanga til nákvæmni, lengdarkasta og viðureignar alltaf svolítið umlykjandi.
Stangir #2 til #5 hafa lengi verið taldar heppilegar til nákvæmniskasta og ljúfari framlagningar á meðan stangir #6 til #9 eru taldar heppilegri fyrir lengri köst og #10 og upp úr fyrir viðureign við stórhveli. Að þessu sögðu, þá búa allar stangir yfir einhverri hæfni úr þessum þremur flokkum, mismunandi mikið en allar eitthvað. Það er kannski helst hæfni stanga til að eiga við stórhveli sem erfist illa niður í léttari stangir.
Svo er það þetta með lengdina, þar hafa menn lagt óljósa línu sem eins og margar aðrar línur getur sveigst og bognað eftir tegundum stanga og hefur vissulega gert það síðustu árin. Stuttar stangir (7 til 9 fet) er almennt talið henta betur í kröftugan fisk á meðan lengri stangir (9,5 fet og lengri) fyrir nákvæmi og léttleika í viðureign við smærri fisk.
Eins og ég nefndi, þá hafa stangir hin síðari ár verið að sveigja þessi lengdarviðmið töluvert. Nýjar framleiðsluaðferðir hafa aukið styrkleika lengri stanga þannig að margar þeirra henta ágætlega í viðureign við stærri fisk og því vel þess virði að skoða lengri stangir. Mín reynsla er að lengri stöng hentar mér betur heldur en stutt og þá er það ótvíræður kostur að geta, með skynsamlegum hætti, átt við fisk sem óvænt er í stærri kantinum á minn mælikvarða.
Mér hefur stundum fundist eins og flugulínur hafi sjálfstæðan vilja. Það er jú gott að leyfa stöng og línu að njóta sín, vinna saman og vera ekkert að ofgera þessu viðkvæma ástarsambandi handar og tvíeykisins, en stundum er hegðun línunnar eitthvað sem mér finnst vera óásættanlegt. Eitt af því sem ég leyfi mér að láta fara í taugarnar á mér, er þegar hún snýr upp á sig þegar ég sleppi henni í framkastinu.
Eftir nokkur köst, falsköst eða hrein og klár köst, þá er eins og hún snúi sig upp úr vatninu við fætur mér, velti sér út í gegnum neðstu lykkju á stönginni og jafnvel alla leið út um topplykkjuna. Nú er ég ekki að tala um eitthvað krulluband eða sveigju í framlagningu línunnar, öllu heldur einhvern stífleiki í línunni sem fær hana til að fara út úr topplykkjunni í boga eða á ská m.v. kaststefnu. Þetta er ekkert bundið við það að ég standi úti í vatni, þetta kemur alveg eins fyrir þegar ég stend með báða fætur á þurru landi, þannig að vatnið er ekki vandamálið.
Við getum hugsað okkur línuna eins og listflugvél sem flýgur í beinni línu en tekur svo hliðarveltu, eina eða fleiri. Nákvæmlega þetta getur línan gert ef hún hefur undið upp á sig, sem er reyndar eðlilegur fylgifiskur fluguveiðinnar. Til að ráð bót á þessu er einfaldast að sleppa línunni alveg þegar hún rennur fram í neðstu lykkju eða leyfa henni að leika lausri á milli þumals og vísifingurs og renna þar í gegn í stað þess að halda við hana á milli tveggja fingra. Smávægilegur núningur fingra við línuna þegar veiðimaður lengir í eða leyfir línunni að fljóta fram úr topplykkjunni getur orðið til þess að línan sveigi aðeins út frá beinni línu. Þetta er aðeins smávægilegur annmarki sem auðvelt er að forðast með því að halda minna eða ekkert við hana þegar hún rennur inn í neðstu lykkju.
FOS 