Grúsk – Síða 18

Taka sjóbbar ekki þurrflugu?

12. apríl 2022

Veiðitækni

Upp

Forsíða

Hin síðari ár hef ég lítið farið í sjóbirting nema þá helst til að prófa einn og einn veiðistað og athuga hvort ég hafi eitthvað skipt um skoðun á því að láta niðurgöngufisk í friði. En á árum áður þótti það sjálfsögð björg að hausti að veiða spikfeitan urriða, hvort heldur staðbundinn fisk eða þann sem var að skila sér upp í árnar eftir sumardvöl í saltinu. Áður en einhver fer að missa sig, fussa og sveia og predika um veiða og sleppa, vernda birtinginn o.s.frv. þá skulum við hafa það á hreinu að á þessum tíma dagaði fiskur ekki uppi í frystikistum þorpsbúa og það var sá fiskur í ánni sem hún bar og það var nóg handa öllum. Veiðimenn þá, rétt eins og obbi veiðimanna í dag, voru ábyrgir og veiddu það eitt til matar sem fjölskyldan gat torgað. Veiða og sleppa var óþekkt, menn einfaldlega slepptu því að veiða ef fiskurinn var of smár eða lítið af honum.

Fyrir einhverjum árum síðan varð mér hugsað til þessa tíma og orðað það í framhjá hlaupi við ágætan veiðimann hvaða flugur hann notaði í sjóbirtinginn. Jú, ég fékk greið svör um lit og lögun ýmissa straumflugna en svo gerði ég mig sekan um eitt allsherjar bull sem setti allt samtalið í hnút. Bullið kom fram í spurningunni um það hvort birtingurinn tæki ekki þurrflugu rétt eins og annar urriði. Ég sleppi því alveg að lýsa viðbrögðum viðmælanda míns, en það var nokkuð ljóst að ég var á einhverjum stórkostlegum villigötum, ef ekki hraðbraut til helvítis; Sjóbirtingur tekur ekki þurrflugu!

Seinna komast ég að því að þessi álitsgjafi minn hafði hreint ekki rétt fyrir sér, sjóbirtingur tekur þurrflugu ef hún er í boði. Það eru nokkrar kenningar uppi um það hvers vegna sjóbirtingur tekur þurrflugu rétt eftir að hann er kominn úr saltinu. Ein þeirra snýr að því að á meðan birtingurinn er í útvötnun, þ.e. að aðlaga sig ferskvatninu, þá sé fluga auðmelt miðað við margt annað æti og því sækir fiskurinn í hana. Önnur kenning sem ég heyrði snýr einfaldlega að því að ferskvatnið kveikir ákveðnar æskuminningar sjóbirtingsins þegar hann kemur til baka úr sjó. Sjóbirtingur er jú einfaldlega urriði sem eytt hefur fyrstu tveimur til fimm árum ævi sinnar í ferskvatni og þar étur hann jú flugu þegar hún er á boðstólum.

Því miður virðist það vera sem svo að veiðimenn setji þurrfluguna allt of sjaldan undir þegar þeir eru í birtingi. Helst gerist þetta þegar ekkert hefur gefið, öll boxin prófuð og aðeins þurrfluguboxið eftir. Þær eru nokkrar sögurnar sem ég hef heyrt af slíkum tilfellum og margur maðurinn hefur gert glimrandi góða veiði í birtingi á þurrflugu, jafnvel í köldu veðri eða skoluðu vatni.

Eins og annað flugnaval veiðimanna, þá eru þurrflugurnar misjafnar sem veiðimenn mæla með. Sumir telja klassískar flugur úr ranni Wulff vera þær bestu á meðan aðrir leita í framandi froðuflugur með lappir í allar áttir. Aðrir hafa nefnt til sögunnar klassískar þurrflugur eins og Muddler, en væntanlega snýst þetta töluvert um tilfinningu veiðimanna fyrir því sem gefur, trú þeirra á flugunni.

Höfundur:

Kristján Friðriksson
Skemmtileg spurning

5. apríl 2022

Hnýtingar

Upp

Forsíða

Fyrir mörgum er það að tala um hnýtingarþvingur svipað og að tala um barnið sitt eða bílinn, svo ég tali nú ekki um veiðistangir. Það er fátt betra í heiminum og sumir hverjir skilja bara alls ekki hvers vegna allir eiga ekki jafn dásamlegt barn, pottþéttan bíl eða frábæra hnýtingarþvingu eins og þeir sjálfir.

Um daginn fékk ég mjög skemmtilega spurningu frá fluguhnýtara sem var að spá í að endurnýja hnýtingarþvinguna sína. Mér skildist að hann hefði um árabil notað sömu þvinguna og verið afar sáttur, en nú langaði hann í eða þyrfti nýja þvingu og hafði augastað á eins þvingu og ég nota lang oftast. Spurninginn byrjaði á orðunum; getur þú sagt mér gallana við þvinguna þína? Mér fannst þetta frábær byrjun og sagði honum hreinskilningslega af þeim eina galla sem ég varð var við í upphafi, sem ég reyndar lagfærði með einni skinnu undir skrúfu og málið var dautt.

Hefði hann byrjað á að spyrja mig um alla kosti þvingunnar, þá hefði ég trúlega fallið í sömu gryfju og margir aðrir sem spurðir eru álits á dótinu sínu. Þess í stað naut ég þess að standa með báða fæturna á barmi gryfjunnar sem svo margir hafa fallið í sem eiga bestu og flottustu þvingu sem framleidd hefur verið og þóttist geta svarað af fullri hreinskilni.

Þvingan hans Lefty

En það hafa ekki allir verið jafn ánægðir með sínar þvingur. Einhverju sinni varð Lefty Kreh svo pirraður á lélegum kjöftum hnýtingarþvinga, að hann beinlínis sauð saman sína eigin þvingu til að geta hnýtt stærri flugur en einhverjar títlur á krók #14. Ég hef stundum sagt að það séu forréttindi að hafa greinst jákvæður af veiði- og flugubakteríunni því það er svo margt misjafnt sem er fullkomlega rétt og eiginlega ekkert rangt í þessari dellu. Veiðimenn njóta þess að þurfa ekki að vera sammála um allt milli himins og jarðar, síst af öllu það sem á við veiði og flugur. Ég vona að umsögn mín um daginn standist og eigi jafn vel við kunningja minn eins og þvingan á við mig, allt snýst þetta jú um að finna það sem manni hentar best.

Höfundur:

Kristján Friðriksson
Að velja sér hár

29. mars 2022

Hnýtingarefni

Upp

Forsíða

Eins og gengur þá getur hárum fækkað. Það geta verið náttúrulegar ástæður fyrir þessari fækkun en svo geta veiðimenn einnig reitt hár sitt í bræði, af örvinglan eða klórað sér svo í kollinum yfir efnisvali flugna að á hárvexti sér. Í viðleitni til að koma í veg fyrir hið síðastnefnda, þá er hér stutt samantekt og ráð við val á hárum og feldi fyrir fluguhnýtingar.

Tegundir náttúrulegs hárs sem hægt er að nota til fluguhnýtinga eru nær ótakmarkaðar og síðan bætast við öll þau gerviefni sem framleidd hafa verið og heita ýmsum nöfnum. Náttúruleg hár eru flest öll fest á skinn sem annað hvort hefur verið verkað með þurrkun eða sútuð. Sem dæmi um þurrkuð skinn má nefna hala ýmissa dýra, grímur eða skott. Þurrkað skinn er nær ógjörningur að nota í flugur og klippa þarf hárin af skinninu áður en þau eru notuð í flugur. Sútað skinn er allt annar handleggur, það er mjúkt og meðfærilegt og má því nota með hárum í flugur. Þannig skinn með áföstum hárunum eru t.d. notuð í zonker flugur en stök hár af slíkum skinnum eru einnig notuð í flugur. Þau eru þá annað hvort skorin (rökuð) eða klippt af skinninu og eftir stendur skinnið berrassað. Hér langar mig að benda hnýturum á að halda nöktu skinninu til haga, það eru nefnilega til þær flugur sem hnýttar eru úr skinninu einu saman, án hára.

Þegar maður kaupir sútað skinn með hárum, þá er ágæt regla að skoða bæði fram og bakhlið skinnsins. Það sem þú ættir að leita að eru rifur á bakhliðinni, skallablettir í feldinum og það hvort skinnið allt sé þokkalega jafn þykkt. Það getur verið skollanum erfiðara að sneiða ræmur af rifnu eða misþykku skinni. Þar við bætist að misþykkt skinn leggst illa á flugu og í hnýtara, sérstaklega ef það eru hnúðar eða nabbar á því. Um skallabletti á skinni þarf ekkert að ræða, þeir eru að sama skapi til óþurftar. Það er líka ágætt að hafa almenna þykkt skinns í huga þegar það er keypt. Of þykkt skinn getur verið mjög erfitt að skera og nota í flugur, of þunnt skinn getur auðveldlega rifnað við hnýtingu eða þegar fluga er veidd.

Þurrkað skinn, sem yfirleitt er skott eða hali af dýri, jafnvel gríma af héra eða kanínu, ætti líka að skoða áður en keypt er. Þótt skallablettir séu ekki til eins mikilla trafala á þurrkuðu skinni þar sem maður klippir yfirleitt vöndul hárs af því eða rakar, þá geta áberandi skallablettir verið vísbending um að skinnið hafi ekki verið verkað nægjanlega vel. Þá kemur að nefinu; þefið af skinninu. Það er ekkert óeðlilegt að það sé létt lykt af þurrkuðu skinni en sterk lykt, jafnvel hreinn og beinn óþefur er nær öruggt merki um lélega verkun og það er fátt óskemmtilegra heldur en fá heimsókn framandi skordýra á hnýtingarborðið. Jafnvel vel verkuð og lyktarlaus skinn geta borið með sér egg eða lirfur skordýra sem geta vaknað þegar pokinn er opnaður þegar heim er komið. Aðeins smávægileg breyting á rakastigi getur kveikt líf og því er ágætt að renna í gegnum hársræturnar og kanna hvort þar leynist einhver ófögnuður. Sumir hnýtarar ganga svo langt að vera með lúsakamb á sér og renna honum í gegnum hárin til að leita að eggjum eða lirfum. Þar fyrir utan, þá getur það verið snjallt að eiga slíkan kamb á hnýtingarborðinu. Sjaldnast eru hnýtarar að leita að s.k. undirhárum í skinni, nema þá til að fjarlægja þau úr vöndlinum áður en hann er hnýttur á flugu. Þá getur lúsakamburinn komið sér vel. Rétt eins og að henda ekki sútaða skinninu, þá ættu hnýtarar ekki að henda undirhárunum. Þessi fíngerðu hár eru tilvalið efni í döbb, eins sér eða í bland við annað efni og í sumar flugur eru þau notuð eins og þau koma af skinninu og löngu hárunum hent, eða ekki.

Höfundur:

Kristján Friðriksson
Nýta, gefa, geyma?

17. mars 2022

Hnýtingar

Upp

Forsíða

Það er kunnara en frá því þurfi að segja að veiðimenn eru (flestir) græjufíklar. Reglan um æskilegan fjölda af hinu eða þessu er núverandi fjöldi + 1 og virðist eiga alveg glettilega vel við flesta. Nýjar græjur eru auðvitað betri, nákvæmari, öflugri og allt það sem veiðimenn telja upp sem réttlætir kaup á einhverju nýju. En þessi grein fjallar ekki um nýjungagirni veiðimanna og þá einna helst fluguhnýtara, heldur hvað hægt er að gera við gamla dótið og þá helst hnýtingarþvinguna.

Oftast er það svo að þegar hnýtarar kaupa sér nýja þvingu, þá er hún af annarri gerð, með annarri virkni eða einfaldlega úr betra hráefni heldur en sú gamla. Sú gamla fellur þá af vinsældalistanum og er aldrei tekin fram aftur. Án þess að upplýsa of mikið um fjölda þvinga sem ég á í mínum fórum, þá held ég að þær spanni ágætlega þróunarsögu hnýtara til nokkurra ára. Sú fyrsta var þvinga með kjálka með föstum halla og virkni hennar var einfaldlega sú að kjafturinn var annað hvort opinn eða lokaður. Kjálkinn er trúlega úr einhverju skriðdrekastáli frá Þýskalandi og enn þann dag í dag sér ekki á honum. Síðar kom svo ein sem var örlítið meiri um sig og ég gat (með sexkannt að vopni) breytt halla kjálkans eins og mig listi og kjaftinum gat ég snúið í 360° til að kíkja upp undir fluguna. Að vísu hoppaði flugan svolítið fyrir augunum á mér því snúningurinn var ekki það sem kallað er true rotation þ.e. eftir beinni línu, en þessa þvingu notaði ég í mjög mörg ár.

Eftir þó nokkrum tíma og einhverjum þvingum síðar eignaðist ég netta og mjög ódýra 360° true rotation þvingu sem ég nota enn þann dag í dag þegar ég bregð mér af bæ, jafnvel í veiðitúra. Með árunum hef ég gert smá breytingar á henni, skipt föstum skrúfum út fyrir bolta með vængjaró þannig að ég get auðveldlega fellt hana saman og breytt hæð og halla eftir þörfum.

Aðal tækið mitt í dag er ættað frá Ítalíu, lífstíðareign sem kostaði sitt, er ekki til sölu og verður ekki ánafnan neinum fyrr en að mér látnum og er því ekki til umfjöllunar í þessari grein.

Að staðaldri nota ég, rétt eins og flestir aðrir, aðeins eina þvingu í einu en það getur verið gott að smella upp einni eða tveimur þvingum til viðbótar, því þegar maður hnýtir nokkur eintök af sömu flugunni getur það hentað ágætlega að festa krók í 3 – 4 þvingur og forvinna hnýtingu jafn margra flugna í röð. Flugur eins og t.d. Dog Nobbler og Mýslu er ágætt að taka í bulki til undirbúnings, þ.e. að festa niður vaskakeðjuna og lakka/líma yfir. Þetta er undirbúningsvinna sem gerir ekki miklar kröfur til þvingunnar, það er nóg að hún haldi króki og það stendur yfirleitt á endum að þegar maður klárar síðasta krókinn, þá getur maður tekið þann fyrsta úr og endurtekið leikinn eða farið að hnýta fluguna til enda.

Önnur not fyrir gömlu þvinguna er einfaldlega að gefa hana einhverjum byrjanda í sportinu. Margir sem eru að byrja og vilja prófa að hnýta eigin flugur, veigra sér aðeins við því að fjárfesta í nauðsynlegum áhöldum, þ.á.m. þvingu. Vert er þó að geta þess að oft fylgir böggull skammrifi, því það vill stundum brenna við að gefnar þvingur eru orðnar svo slitnar að nýliðinn er í tómu basli með að festa krókinn í kjaftinum eða þvingan jagast öll til þegar hnýtt er. Slíkar græjur eru ekki sem best til þess fallnar að kynda undir áhuga á fluguhnýtingum og ætti bara að nota í varahluti.

Hvað sem þú gerir við gömlu þvinguna þína, komdu henni í einhver not frekar en láta hana liggja óhreyfða í einhverjum kassa.

Höfundur:

Kristján Friðriksson
Salsa, nan og kebari

8. mars 2022

Þankar

Upp

Forsíða

Hver þekkir ekki salsa sósu, nan brauð og hotsauce sósu? Öll eru þetta erlend orð sem hafa fengið óþarfa íslenskt viðskeyti því salsa þýðir einfaldlega sósa, nan þýðir brauð og hotsauce er náttúrulega bara sterk sósa. Sahara eyðimörkin er trúlega þurrasti partur eyðimerkurinnar fyrst við þurfum að tvítaka orðið eyðimörk og á hinum endanum er Avon áin trúlega blautasti partur Avon sem er velska sem þýðir einfaldlega á. Það gæti verið skemmtilegt að velta öllum þessum óþarfa viðskeytum fyrir sér með bolla af hinu Indverska Chai tei í hönd.

Auðvitað er þetta allt eitthvað bull í byrjun greinar, en kveikjan að þessu var ákveðin vandi með þýðingu á japönskum orðum sem ég upplifði í vetur. Ég var sem sagt að fara yfir nokkrar greinar um garnflugur og þar rakst ég á lýsingu á japanskri flugu sem mér þótti áhugaverð. Ég lagðist í smá gúggl og þær niðurstöður voru svolítið á ská og skjön miðað við það sem ég lagði upp með. Vestur í Ameríku hafa áhugamenn um japanskar veiðiaðferðir farið nokkuð frjálslega með þýðingar og mögulega ekki gert sér grein fyrir uppruna og merkingu þeirra orða sem notuðu. Ástæða þess að ég set þetta hér í orð er einfaldlega fyrir þá nörda sem mögulega eru haldnir sóttinni á jafn háu stigi og ég og vilja kynna sér gamlar japanskar veiðiflugur eða síðari tíma útfærslur.

Ég hef það eftir áreiðanlegum heimildum að japanska orðið ke þýði hár og japanska orðið bari þýði öngull. Samsett myndar þetta orð það sem við köllum veiðifluga (jp: kebari) sem eitt og sér er mjög áhugavert að setja inn í Google.

Sakasa Kebari er fluga sem er eins og margar aðrar japanskar flugur skrýdd hringvafi. Japanska orðið sakasa þýðir á hvolfi eða öfugt. Þetta vita hreint ekki allir sem nefna flugurnar sínar eitthvað sakasa, sama hvort hringvafið vísi fram eins og japanskri flugu eða aftur eins og á votflugu.

Sekasa Kebari er að öllum líkindum ekki upprunalegt japanskt heiti á ákveðinni gerð flugna, en nær samt skemmtilega byggingu hennar; mjóslegin fluga sem sekkur hratt því japanska orðið sekasa útleggst víst sem; drífðu þig á íslensku.

Svona rétt í lokinn; varst þú búinn að fatta þetta með teið? Chai er hindí og þýðir einfaldlega te.

Höfundur:

Kristján Friðriksson
Vanmetið hnýtingarefni

1. mars 2022

Hnýtingarefni

Upp

Forsíða

Það þarf ef til vill ekki að fara mörgum orðum um garn sem hnýtingarefni, en það læðist nú samt að mér sá grunur að garnflugur og þá gjarnan einfaldar flugur séu örlítið á undanhaldi hin síðari ár. Ein þekktasta garnfluga allra tíma er nær jafn gömul Pheasant Tail enda eru þær samfeðra, eingetnar systur. Hér er ég að vísa til Killer Bug sem Frank Sawyer opinberaði upp úr 1930 og ótrúlega margir hafa reynt að betrumbæta í áranna rás. Upprunalegur einfaldleiki flugunnar er viðlíka og Pheasant Tail, hráefni í hana aðeins tvö; Chadwick’s 477 ullargarn og rauðleitur koparvír og þessi fluga veiðir enn.

Hér heima á Íslandi eigum við þó nokkrar flugur úr garni sem státa af viðlíka einfaldleika, margar þeirra eru í raun bústnar Killer Bug eða svipar töluvert til Pheasant Tail. Allt eru þetta flugur sem gefið hafa vel í gegnum árin en hafa vikið svolítið fyrir ítarlegri útfærslum af ýmsum pöddum, yfirleitt meira skreyttum og glimrandi.

Eins og gefur að skilja er ekki allt garn eins. Hráefnið getur verið náttúruleg ull, bómull eða gerviefni, en sameiginlegt á nær allt garn það að vera ódýrt og drjúgt hráefni. Ætli það liggi ekki nokkuð nærri að í nokkuð venjulega púpu fari 4 – 6 sm af garni. Á venjulegri dokku af góðu ullargarni séu á bilinu 120 – 200 metrar sem kosta þetta frá 900 – 1.500 kr sem er þá hráefni í 2.000 – 5.000 flugur. Það er trúlega fátt hnýtingarefni sem toppar þetta og þar að auki má auðveldlega kljúfa flest allt garn í fleiri þræði og fjölga þá flugunum um nokkur þúsund. En það er vitaskuld óþarfi að fjárfesta í heilli hespu af garni því víða má finna garn í smærri einingum, jafnvel einn og einn hnykil á vergangi í einhverri prjónakörfu.

Auk þess að garn er af ýmsum gerðum, þá eru litir og afbrigði þess nær óendanlegir og flugurnar geta því verið mjög mismunandi, jafnvel þótt þeim svipi ef til vill alltaf svolítið saman að sköpulagi.

Garn er almennt mjög auðvelt í meðförum og það þarf ekki margar flugur til að komast upp á lagið með að hnýta úr því. Í flestum tilfellum nægir einfaldlega að vefja því um öngulinn, mynda búk og frambúk með sama efninu, hnýta það niður við hausinn og málið er dautt. Náttúruleg áferð ullargarns er þannig að það trosnar lítillega þegar því er vafið um krókinn, hinir og þessir stubbar af hárum standa út í loftið. Með öðrum orðum, þá er ullargarn afar lifandi efni og ef hnýtaranum þykir það ekki nógu úfið, þá má alltaf bregða bursta á fluguna til að ýfa það enn frekar upp.

Spunnið ullargarn er mjög sterkt efni, margfalt sterkara efni heldur en t.d. peacock fjaðrir sem þarf að styrkja með hnýtingarþræði eða vöfum þannig að þær trosni ekki strax í sundur. Í flestum tilfellum er óþarfi að styrkja garnflugur með vöfum, vír eða tinsel, því garnið sjálft er nægjanlega sterkt eitt og sér. Flestar garnflugur sem eru vafðar vír hafa verið vafðar til að auka þyngd þeirra, ekki endilega til að styrkja þær. Raunar er það þannig að ef notuð er náttúruleg ull, þá þarf lítið að þyngja fluguna með vír því ullin tekur alltaf í sig nokkuð af vatni og flugan þyngist þannig sjálfkrafa þegar í vatn er komin.

Þegar ég var að týna þessi orða saman í grein, þá var ég ósjálfrátt með ákveðnar flugur í kollinum. Ég hef þegar talið upp þær Sawyer‘s systur Killer Bug og Pheasant Tail, en það má alls ekki gleyma öllum þeim vot- og straumflugum sem við þekkjum þar sem garn er oft aðal hráefnið í búk þeirra. Það er nú reyndar þannig farið um garnflugur, rétt eins og flestar aðrar flugur nútímans að þeim svipar í megin atriðum til þeirra systra, í það minnsta í sköpulagi. Prófíll flugna er jú oftast sóttur til sömu fyrirmynda, skordýra.

Höfundur:

Kristján Friðriksson