Grúsk – Síða 17

Lengd og þyngd

10. maí 2022

Ef ég veiði urriða sem er 45 sm að lengd og eðlilegur í holdafari, hvað ætli hann sé þá gamall og þungur? Ef urriðinn hefur veiðst í Stóra Fossvatni í Veiðivötnum, þá getur hann verið á bilinu 7 til 9 ára, nákvæmar er nú ekki sem hægt er að skjóta á aldur hans. Að sama skapi getur þyngd hans getur verið frá 800 og upp 1.100 gr. eða jafnvel meiri ef hann er sérlega vænn.

Aldursgreining hreisturs og kvarna úr frænda Veiðivatnaurriðans, þ.e. þess sem gotið var á Þingvöllum, sýna ágætlega vaxtarhraða eftir árum en gefa því miður litlar upplýsingar um þyngd hans:

Aldur (ár)	Meðallengd (sm)	Lenging á milli ára (sm)	Vaxtarstuðull á milli ára
1	4,2		1,00
2	9,6	5,4	1,29
3	17,3	7,7	0,80
4	25,3	8	0,46
5	35,9	10,6	0,42
6	47,4	11,5	0,32
7	59,9	12,5	0,26
8	70,8	10,9	0,18
9	73,6	2,8	0,04
10	76,1	2,5	0,03

Heimild: Aldursrannsóknir á urriða úr Öxará 1999 – VMST-S/00006X

Skyndilegur samdráttur í vexti 8 – 9 ára urriða skýrist væntanlega af því að þegar urriðinn verður kynþroska, þá dregur verulega úr vexti hans.

Afkomendur Þingvallaurriða sem sleppt var í Skorradalsvatn á áttunda áratug síðustu aldar víkur í nokkrum atriðum frá rannsóknum á Þingvöllum:

Aldur (ár)	Meðallengd (sm)	Meðalþyngd (gr)	Lenging á milli ára (sm)	Þynging á milli ára (gr)
3	19	80	–	–
4	31	397	12	317
5	33,5	455	2,5	58
6	41,3	867	7,8	412
7	51,8	1615	10,5	748

Heimild: Fiskirannsóknir í Skorradalsvatni 2008-2009 – Jón Kristjánsson 2010

Verulegt frávik er í vexti 4 til 5 ára urriða í þessari rannsókn, snögglega dregur úr vexti sem tekur þó aftur við sér þegar fiskurinn nær 6 ára aldri. Þess ber að geta að fjöldi fiska í hverjum árgangi var ekki mjög mikill og um meðaltal er að ræða þar sem eitt sýni getur aflagað niðurstöður.

Það eru til ýmsar góðar töflur um þyngd urriða út frá lengd hans, en það er líka til ágæt formúla Fulton’s (1911) sem gefur þokkalega nálgun á þyngd fiska m.v. lengd. Formúlan styðst við ákveðin stuðul ástands (holdafars) þannig að hana má auðveldlega aðlaga mismunandi tegundum að undangengnum nokkrum mælingum og vigtun. Þumalputtaregla fræðinga hefur verið að urriði í venjulegum holdum sé með stuðul 1.0, sá magri 0.8 og sá væni 1.2

Lengd (sm)	Magur (gr) stuðull 0.8	Eðlilegur (gr) stuðull 1.0	Vænn (gr) stuðull 1.2
15,0	27	34	41
17,5	39	49	59
20,0	64	80	96
22,5	91	106	128
25,0	125	156	188
27,5	166	208	250
30,0	216	270	324
32,5	275	343	412
35,0	343	429	515
37,5	422	527	633
40,0	512	640	768
42,5	614	768	921
45,0	729	911	1.090
47,5	857	1.070	1.290
50,0	1.000	1.250	1.500
52,5	1.160	1.450	1.740
55,0	1.330	1.660	2.000
57,5	1.520	1.900	2.300
60,0	1.730	2.200	2.600
62,5	1.950	2.400	2.900
65,0	2.200	2.700	3.300
67,5	2.500	3.100	3.700
70,0	2.700	3.400	4.100
72,5	3.000	3.800	4.600
75,0	3.400	4.200	5.100
77,5	3.700	4.700	5.600
80,0	4.100	5.100	6.100
82,5	4.500	5.600	6.700
85,0	4.900	6.100	7.400
87,5	5.400	6.700	8.000
90,0	5.800	7.300	8.700
92,5	6.300	7.900	9.500
95,0	6.900	8.600	10.300
97,5	7.400	9.300	11.100
100,0	8.000	10.000	12.000
102,5	8.600	10.800	12.900
105,0	9.300	11.600	13.900
107,5	9.900	12.400	14.900
110,0	10.648	13.310	15.972

Útreikningar skv. Fulton (1911)

Höfundur:

Kristján Friðriksson

Hausverkur af hnýtingum

5. maí 2022

Hnýtingar

Upp

Forsíða

Það flokkast undir almenna skynsemi að sitja rétt við hnýtingarnar, vera á góðum stól og sitja beinn í baki, þetta segir sig sjálft og þarf ekki að tyggja aftur og aftur, eða hvað?

Þeir heyra til undantekninga, hnýtararnir sem ég sé á vetrum sem sitja rétt. Jú, flestir þeirra sitja beinir í baki og passa upp á líkamsstöðuna, alveg upp í háls. Þá tekur annað við, því eftir smá stund sér maður þegar höfuðið fer að síga fram á við og það er ekki vegna þess að það er fullt af hugmyndum að flottum flugum.

Ef hnýtingarþvingan er ekki nægjanlega hátt staðsett fyrir framan þig, þá er ekki von á öðru en höfuðið á þér fari að halla fram á við eftir smá tíma. Það er misjafnt hvað hverjum og einum þykir heppileg hæð á þvingunni, en sjálfur er ég kominn með þvinguna undir handarkrikana í hæð og finn mikinn mun á úthaldinu og er alls ekki eins stífur í hnakkanum og áður.

Höfundur:

Kristján Friðriksson
Hefur þú hnýtt upp úr ruslinu?

3. maí 2022

Hnýtingar

Upp

Forsíða

Eftir nokkur skipti af góðum dögum við hnýtingarþvinguna er ýmislegt sem fellur til af afklippum, hálfnýttu hráefni og fleiru. Það eru mörg ár síðan ég kom mér upp ruslafötu við hnýtingarborðið og sú góða fata hefur gengið í gegnum einhverja endurnýjun (stækkun) á þeim árum sem liðið hafa síðan. Það var svo fljótlega að ég tók upp á því að hafa box á borðinu hjá mér fyrir það sem ég mögulega gæti notað síðar.

Ekki alls fyrir löngu rakst ég á einhverjar pappaöskjur undir borðinu mínu og viti menn, þetta voru þessi box sem ég hef alltaf ætlað að mögulega nota síðar. Það hljóp í mig einhver kergja og ég ákvað að hnýta upp úr þessum boxum, bætti aðeins við þráð og krók eftir því sem passaði.

Upphaflega ráðgerði ég að hnýta þekktar flugur, þ.e. einhverjar með nafni og eftir uppskrift, en fljótlega varð ljóst að ég yrði annað hvort að laumast í nýtt efni eða bregða verulega út frá uppskriftinni, þannig að ég hnýtti bara eitthvað.

Það verður að viðurkennast að þær flugur sem ég hnýtti úr þessum afgöngum voru ekkert ósvipaðar þeim sem ég er vísvitandi hnýtti úr nýju hráefni með það eitt fyrir augum að fá útrás fyrir nýjungagirnina eða sköpunargáfuna. Hver um sig verður bara að dæma hvernig tókst til hjá mér, en það leynist ýmislegt nothæft í ruslinu og kannski rétt að kíkja oftar í það.

Höfundur:

Kristján Friðriksson
Þungar púpur eða þyngri taum?

28. apríl 2022

Veiðitækni

Upp

Forsíða

Allt frá því kúluhausar í yfirþyngd komu fram á sjónarsviðið, þá hefur maður ekkert endilega viljað snerta mikið á þungum taumum, kúlurnar hafa eiginlega séð um að koma flugunni niður fyrir mann. En með tíð og tíma hafa farið að renna á mann tvær, ef ekki þrjár grímur og maður fer að velta fyrir sér hvort þungar púpur séu endilega rétta svarið. Ég hef ekkert endilega komist að ákveðinni niðurstöðu um þetta, en það er ýmislegt sem ég hef velt fyrir mér um kosti og galla þyngri flugna.

Eigum við ekki að byrja á því augljósa; þungar flugur eiga stundum erfitt með að hefja sig til flugs. Þó randaflugan sé sögð brjóta öll lögmál loftfræðinnar, á hreint og beint ekki að gera flogið með þennan bústna, loðna búk og litlu vængi, þá ná önnur lögmál yfir þungar flugur sem við framleiðum. Við beitum tækjum og tólum til að láta fluguna fljúga, hnýtum hana á taum sem tengdur er línu sem fær afl sitt úr stönginni sem við höldum á. Þannig komum við, með mis miklu átaki, þungum flugum út á vatnið þar sem þær sökkva. Auðvitað er þetta svolítið ýkt, það þarf sjaldnast mjög mikið afl til að koma þyngdri púpu út á vatnið. En þegar í vatnið er komið, þá tekur annað lögmál við. Hreyfing þungrar flugu er stirðbusalegri heldur en léttrar flugu, það gefur augaleið. Jafnvel þótt flugan sé tengd við flotlínu, þá er eigin þyngd hennar alltaf sú sama og sú þyngd dregur úr hreyfanleika hennar.

Ef við setjum okkur í spor fisksins, þá horfir hann á skordýr sem svamlar um eða rís upp að yfirborðinu nokkuð átakalaust, svona yfirleitt. Mikið af þessum skordýrum sem hann á að venjast að séu á ferðinni, hafa safnað í smá loftbólu til að hjálpa sér við að rísa upp að yfirborðinu og þar af leiðandi er hreyfing dýrsins létt og leikandi, ekki þung og silaleg. Einfaldasta lausnin á þessum stirðbusahætti þungu flugunnar er að hafa hana léttari og hnýta hana á léttan taumaenda sem festur er á þungan eða þyngdan taum. Þetta er í raun þrautreynd aðferð sem fluguveiðimenn masteruðu hér á árum áður, áður en ofurþyngdar púpur tóku völdin, þ.e. að veiða með þungum taum eða taum sem hefur verið þyngdur með s.k. höglum til að koma honum niður. 10 – 20 sm taumaendi á slíkum taum nægir oftast til að leyfa flugunni að líða fram og til baka, upp og niður, létt og áreynslulaust.

Þessar vangaveltur mínar eiga kannski helst við í vatnaveiði þar sem straumur er hvorki til trafala eða aðstoðar við hreyfingu púpunnar. Eftir sem áður eru þyngdar púpur eflaust besti kosturinn til að koma flugunni niður, fljótt og örugglega fyrir fiskinn í rennandi vatni.

Höfundur:

Kristján Friðriksson
Litlir eða stórir

26. apríl 2022

Þankar

Upp

Forsíða

Eins og gjarnan var sagt í útvarpinu hér í (eld) gamladaga; Kannast hlustendur við … að myndir af stórum fiskum laði frekar að heldur en myndir af litlum fiskum? Því hefur verið haldið fram að það sé eðlishvöt að sækjast í að ná stærri fisk heldur en lítinn. Jú, trúlega er ennþá grunnt á eðlishvötinni sem árhundruð eða þúsundir mótuðu meðal veiðimanna. Stærri fiskur er jú meiri matur heldur en lítill og því eftirsóttari.

Þessi frumkvöt hefur aðeins þynnst út, því nú þarf fiskunnandi ekki lengur að veiða sér til matar, hann getur farið út í næstu búð og keypt snyrtilegt flak, roðflett og jafnvel beinlaust og smellt því á pönnuna. Að vísu veit viðkomandi ekkert endilega alla söguna á bak við flakið, hvaðan það kemur eða hvernig og á hverju fiskurinn var alinn. Umbúðirnar geta meira að segja verið villandi og á þær prentað Viltur urriði úr Fáránleikafirði – framleiðandi Langt nef ehf. Bæði Fáránleikafjörður og Langt nef ehf ættu að vekja einhverjar efasemdir, er það ekki? Mestar líkur eru á að þetta fyrirtæki sé að gefa kaupandanum og náttúrunni langt nef og sjálfur mundi ég seint trúa því að viltur urriði veiðist í Fáranleikafirði. En nú er ég kominn langt út fyrir efnið.

Hin síðari ár hafa samfélagsmiðlar orðið til þess að fleiri og fleiri veiðimenn kvitta fyrir frábærum degi í veiði með mynd af einum, helst mörgum, stórum fiskum í fallegu umhverfi. Það hefur meira að segja gengið svo langt að áheyrendur íkjukenndra veiðisagna krefjast sönnunargagna í formi mynda í miðri frásögn og skemma þannig góða veiðisögu og vilja tengja hana sannleikanum. Þetta er dapurleg þróun á sagnahefð veiðimanna, sjálfur vil ég frekar heyra góða veiðisögu einu sinni heldur en sjá sama fiskinn á mörgum myndum, í margra manna höndum, jafnvel ár eftir ár. Jú, samfélagsmiðlar eru ákveðinn hvati að myndatökum veiðimanna, ekki nokkur vafi.

Svo er það metnaðurinn, hann dregur veiðimenn oft á stórfiskaslóðir. Ég held að hann blundi nú alltaf einhvers staðar, metnaðurinn til að gera betur. Ekkert endilega í keppni við næsta mann, heldur fremur að gera betur en maður sjálfur, bæta metið og þá kemur stærð fiska sterk inn. Að ná stærri fisk á land krefst yfirleitt meiri reynslu og færni. Að ná sífellt stærri og stærri fiski er þá nokkurs konar próf í hvoru tveggja, kvittun fyrir því að þú hefur æft þig nóg og ert veiðimaður með veiðimönnum.

Neikvæður fylgifiskur allra stóru fiskanna er að þeir sem aldrei ná stórum fiskum eða verða ekki varir við fisk þar sem skrímslið kom á land í síðustu viku, brotna smátt og smátt niður ef þeir eru í einhverjum vafa um eigin færni. Það er öllum holt að efast, en það má ekki verða að einhverjum kvíðahnút sem hamlar veiðiferðum að fá aldrei stóran fisk. Þá er gott að hafa það á bak við eyrað að fyrir hvern einn stóran fisk á samfélagsmiðli, þá hafa veiðst hundruðir titta, þeir eru bara sjaldnast myndefni, jafnvel þótt þeir hafi fært veiðimönnum ánægju og umbun.

Höfundur:

Kristján Friðriksson
Er ódýrara að hnýta sjálfur?

19. apríl 2022

Þankar

Upp

Forsíða

Þetta er spurning sem ég hef fengið í nokkur skipti, sérstaklega eftir að einhver hefur fengið að gægjast í fluguboxin mín. Tvímælalaust getur það verið ódýrara að hnýta sínar flugur sjálfur. Hérna er lykilorðið getur því þegar allt er talið og áhuginn á fluguhnýtingum kominn á fullt, þá er örugglega ódýrara að kaupa flugurnar sínar úti í næstu búð eða taka sjensinn og panta þær á netinu frá einhverju fjarlægu heimshorni.

Flestir byrja sínar fluguhnýtingar til að spara aurinn og það er alveg hægt ef þú notar tiltölulega fáar tegundir flugna sem kalla ekki á mikið úrval hnýtingarefnis. Ég þekki marga slíka veiðimenn og þeir hafa masterað fáar og pottþéttar flugur sem þeir hnýta og nýta. Ef þá langar að prófa einhverja nýja flugu, þá kaupa þeir nokkur eintök og sjá svo til hvor þeir bæti því hnýtingarefni við í safnið ef það er þá ekki þegar til.

En hjá þeim sem hnýtingarnar eru komnar út í hreint og beint áhugamál og afþreyingu, þá getur kostnaðurinn á hverja flugu orðið verulegur, ef kaupa þarf sérstakt efni í hverja eina og einustu sem mönnum dettur í hug að prófa. Þegar allt kemur þó til alls, þá stendur það eftir að áhugamálið fluguhnýtingar er langt því frá að vera dýrt áhugamál, því með tímanum eignast menn efni í nær allar flugur sem hugsast getur. Verst er þetta framboð af nýju hnýtingarefni sem er alltaf hreint að koma fram.

Sem áhugamál eru fluguhnýtingar náttúrulega bara hrein og bein skemmtun sem nær langt út fyrir hnýtingarþvinguna, fljótlega eru hnýtarar orðnir meðlimir í hinum og þessum hópum á samfélagsmiðlum, lagstir í Pinterest vafr í tíma og ótíma og þar fram eftir götunum. Það er náttúrulega þekkt að forfallnir veiðimenn eyði töluverðum tíma utan hefðbundins veiðitíma í að hnýta flugur, æsa þannig sjálfa sig upp í eftirvæntingu og margir hverjir standa upp frá hnýtingum að vori með fullt, fullt af flugum sem á að prófa yfir sumarið. Þessi frómu áform eiga ekkert endilega eitthvað sammerkt með efndum, því margar þessara flugna týnast í glatkistu fluguboxanna og eru aldrei prófaðar.

Hnýtarar geta þó í það minnsta huggað sig við einn stærsta ávinning eigin hnýtinga, þeir eiga flugu sem er nákvæmlega eins og þá langaði í, svona yfirleitt.

Höfundur:

Kristján Friðriksson