Spennan var gífurlega, ég varð ær, sungu þeir Halli og Laddi um árið og það var alveg eins og þeir væru forspáir um urriðaviðureign mína síðast liðið sumar að Fjallabaki. Ég breyttist að vísu ekki í kind, en ég missti mig alveg og kúlið fauk út í veður og vind.
Ég hafði alveg tekið þetta eftir kúnstarinnar reglum frá töku og vel fram yfir miðja viðureign, þegar spennan bar mig ofuliði og ég fór að beyta allt of miklu afli á fiskinn sem var augljóslega sá stærsti sem ég hafði sett í yfir daginn. Ég man bara ekki alveg hvað það var sem gaf sig, annað en langlundargeð mitt, en það var annað hvort taumurinn eða krókurinn á flugunni. Hvort heldur sem var, þá fór fiskurinn eftir að ég hafði tekið of mikið á honum.
Þetta er svo sem ekkert óvanlegt þegar maður á í baráttu við urriða, það er eins og þeir viti að þeir hafi lotið í lægra haldi nema þeim takist að láta reyna á veiðimanninn með því að draga viðureigninga á langinn með því að þumbast við. Sumir taka upp á því að fara til vinstri, þá til hægri, út og að landi, allt í kross til að tefja tímann. Aðrir taka upp á því að þyngjast skyndilega um nokkur kíló (örlítið ýkt) og sökkva til botns og skjóta þar rótum.
Þegar þeir láta svona, ekki gefa kúlið eftir og ætla þér að taka fiskinn að landi á aflsmunum, það er allt eins líklegt að eitthvað annað gefi þá eftir sem var í góðu lagi þangað til. Andaðu með nefninu, haltu þínu striki og sýndu að þú ert meiri maður en fiskurinn.
Ég heyrði það út undan mér að Veðurstofa Íslands telur september til sumarmánaða og ég sé ekkert sem réttlætir það að hirða einhverja bandbreidd af internetinu til að fá þetta staðfest. Ástæðan er afar einföld, ég er hjartanlega sammála VÍ.
Sá september sem kvaddi okkur í ár var reyndar með afbrigðum mildur, víðast hvar, framan af, svona að mestu leiti. Hann kvaddi okkur reyndar með hvelli, en heilt yfir var hann hlýr og mildur, víða mun betri heldur en aðrir mánuðir sumars. Þrátt fyrir milt veðurfar, þá eiga ákveðnar breytingar sér stað í náttúrunni í september sem veiðimenn verða að taka mark á. Líftími gróðurs fer þverrandi þegar líður á mánuðinn og þar með lífríkis í heild sinni og þessu verða veiðimenn að taka mark á.
Sá september sem blasti við okkur á láglendinu var reyndar örlítið fyrr á ferðinni en dagatalið sagði til um uppi á hálendi, ætli hann hafi ekki byrjað í síðustu viku ágúst þegar ég skrapp dagsferð inn að Framvötnum á Landmannaafrétti. Þó það stæði ágúst á almanakinu og sól skein í heiði, hitastigið vel yfir 10°C og logn að mestu, þá var kominn september í lífríkið. Næturnar hafa væntanlega verið orðið töluvert svalari og það tók lengri tíma fyrir vatnið að vakna. Flugurnar fóru ekki á stjá fyrr en vel upp úr hádegi, stöldruðu stutt við, kláruðu sitt og fóru væntanlega inn á veiðilendurnar miklu skömmu síðar.
Ef ég hefði verið á ferðinni í, segjum júlí eða byrjun ágúst, þá hefði fiskur verið að vaka um allt vatn að grípa ný klakið æti með látum. Varla nokkur uppitaka, ekkert líf að sjá, en þekkjandi vatnið sem ég stóð við var ég alveg öruggur á því að þarna var fiskur og sá fiskur var að borða. Í eðlilegu ári eru aðeins tvö tímabil sem fiskur étur nær ekkert; þegar hægist á meltingunni yfir köldustu mánuðina og þegar hann vinnur í fjölgun stofnsins. Allan annan tíma er hann á sífeldu narti, étur allt sem fyrir hann kemur eða hann finnur á rápi. En hvar var hann þá að éta og hvað?
Þar sem umrætt vatn var setið urriða voru ákveðnar líkur á að hann væri einhvers staðar við yfirborðið eða ekki langt þar frá. Stundum er talað um að fengsælustu svæði hvers vatns séu við botninn og á efstu 50 sm vatnsbolsins. Það er mín reynsla að svæðið við yfirborðið dýpkar nokkuð síðla sumars, seinnipart ágúst og í september og nær þá allt að 1 metra niður í vatnið og að þessari breytingu hef ég aðlagað mig. Aðlögunin þarf alls ekki að fara fram með breyttu flugnavali, mögulega stærð flugna, en heilt yfir er það mín upplifun að þær flugur sem hafa gefið á miðju sumri, þær virka alveg eins vel að hausti. Það er óþarfi að fara í einhverjar stórkostlegar sviptingar í flugnavali, sköpulag ætis er nær alltaf það sama, ef það er á annað borð til staðar. Hér set ég strax smá hnykk á yfirlýsingar um flugnaval; hafðu reynslubolta í farteskinu sem er með lengra skotti sem dillar sér meira eða með örlítið meira bling í væng eða á búk. Að öðru leiti má flugan vera þekkt og alveg eins og sú sem veiddi fisk á miðju sumri.
En aftur að þessari veiðiferð. Ég veiði gjarnan á intermediate línu, hún hentar mér vel og þeirri veiði sem ég stunda óháð tíma árs og því sá ég enga ástæðu til að breyta út af vananum. Ég aftur á móti leyfði línunni að sökkva nær 1 metra í vatnið heldur en 50 sm áður en ég hóf inndrátt, einfaldlega vegna þess að ég sá ekkert líf rétt undir yfirborðinu þó það væru langlappa hrossaflugur að koma upp, taka flugið í skamma stund, hitta aðra flugu og dýfa síðan afturendanum örstutt í vatnsborðið. Þetta var mér vísbending um að fiskurinn væri ekki á eftir flugunni, sem reyndar kemur ekkert á óvart þegar litið er til stærðar fullvaxta flugu m.v. lirfu hennar. Þegar á boðstólum er bústinn vel innpökkuð lirfa eða langlappa mjóna, þá er valið ekki erfitt.
Flugurnar sem ég valdi voru áberandi og í björtum lit þar sem sól skein í heiði. Hvað þær hétu er reyndar aukaatriði, það var sköpulag þeirra og litasamsetning sem skiptir mestu máli. Í þessari veiðiferð voru það þrjár flugur sem stóðu upp úr, allar með svipuðu litarhafti og sumir kunna að segja að þær séu sömu ættar; Gullbrá, Gullið og persónuleg samsuða mín sem er lítið annað en krókur, gult craftfur og slatti af gylltu gliti. Umfram allt voru þessar flugur ekki þyngdar því ég vildi ekki leyfa þeim að ráð dýptinni og þær urðu að geta dillað sér óhindrað í vatninu og sem fyrst því þær höfðu ekki nema þennan eina metra til að leika sér á. Stærð flugnanna var í meðallagi, hefðbundinn votflugukrókur #10 lýsir stærðinni e.t.v. best.
Inndrátturinn var margbreytilegur og hann skipti mögulega mestu máli. Þar sem ég var tiltölulega snemma á ferðinni miðað við hitastig, þá byrjaði ég frekar rólega á minn mælikvarða og var strax í fiski. Um leið og sólin náði að hita yfirborð vatnsins að einhverju marki tóku lirfurnar við sér og það dró úr nartinu. Skipta um flugu? Nei, skerpa aðeins á inndrættinum, meiri hraða með stuttum pásum á milli og ég komst aftur í fisk. Drægi ský fyrir sólu, hægði ég aftur á inndrættinum en hélt mig við einhverja þessara þriggja flugna sem áður eru taldar. Ég sá ekki nokkra ástæðu til að breyta um flugufjölskyldu, þessar höfðu gefið og gáfu ef ég hafði vit á að færa fluguna til innan 1 metra frá yfirborðinu með því að hefja inndrátt fyrr eða bíða aðeins lengur og breyta um inndrátt.
Veiðifélagi minn þennan dag var heldur seinni til að ná fyrsta fiski heldur en ég og þar skipti staðarval ekki máli að mínu viti, því um leið og hann skipti í yfir í sömu flugufjölskyldu og ég hafði valið, þá fóru þeir líka að taka á þeim bænum. Á þeim tíma sem við eyddum við vatnið settum við samtals í 25 fiska sem sumir hverjir fengu að koma með okkur til byggða á meðan aðrir héldu áfram að njóta þess að gúffa í sig fyrir veturinn, fita sig því það er jú það sem fiskurinn gerir síðla sumars. Lærdómur sem ég þykist hafa haft út úr þessari ferð eins og fleiri síðsumarsferðum er einfaldlega sá að það þarf ekki að hoppa öfganna á milli í flugnavali þó sumri sé farið að halla, breyttu úr af eigin vana og stilltu þig inn á lífríkið og hvar fiskurinn heldur sig, þá ertu í ágætis málum.
Sumir veiðimenn eru ofurmenni, það er ekki nokkur spurning. Eitt einkenna ofurmenna er að þeir öðlast ofurkrafta og það þarf ákveðið margar mínútur í hverri bíómynd áður en þeir læra að beita þessum ofurkröftum sínum á skynsamlegan hátt. Það eru nefnilega bara vondu karlarnir sem hamast endalaust við að brjóta allt og bramla með ofurkröftunum sínum í heilar 90 mínútur og öll vitum við hvernig fer fyrir vonda karlinum í lok myndarinnar.
Þegar fiskur hefur tekið og viðureignin stendur sem hæst þá getur hann tekið upp á því að velta sér og þá er nú eins gott að ofurmennið á bakkanum hafi lært að hemja kraftana sína. Ég veit ekki til þess að þetta háttarlag eigi sér ákveðið heiti á íslensku, en enskumælandi hafa nefnt þetta Deathrole sem RÚV mundi væntanlega þýða sem Dauðarullan eða eitthvað ennþá verra ef um væri að ræða ofurhetjumynd, bara svo við höldum okkur við myndlíkinguna.
Þegar fiskurinn tekur upp á þessum skolla, þá er eins gott að vera ekkert að taka of mikið á honum, gefðu honum frekar lausan tauminn heldur en hitt. Segjum sem svo að þú hefur tryggt fluguna í munnviki fiskins, heldur nokkur þétt við og þreytir hann og allt lítur ljómandi vel út, en þá … tekur hann upp á því að velta sér og í miðri veltunni (þegar hann snýr í raun á hvolf) er átakið allt í einu þannig að þú ert í raun að draga fluguna úr út munnvikinu á honum.
Þegar þannig ber undir þarf ofurmennið á bakkanum að geta gefið eftir, leyft fiskinum að klára veltuna og taka þá á móti, ekki fyrr. Oftar en ekki hættir fiskurinn þá við að velta sér aftur og veiðimaðurinn getur haldið áfram að þreyta hann að landi.
Ég hef í gegnum tíðina séð ýmsar aðferðir veiðimanna við að tengja línu við undirlínu. Sumir hverjir nota einhverja samsuðu af hnútum, ég notaði alltaf Albright hnútinn og var alveg sáttur, þangað til eitthvað fór úrskeiðis sem ég raunar skrifað á minn reikning. Þannig er að ef Albright er ekki rétt gerður og vandað til verksins, þá getur hann auðveldlega sært línuna þannig að hann strippar kápuna af og skilur kjarna línunnar eftir berann. Í verstu tilfellunum getur hann tekið upp á því að renna niður af línunni þannig að allt leiki laust þegar á reynir.
Eftir eigin aulaskap minn fór ég að útbúa fasta lykkju á undirlínuna sem var nægjanlega stór þannig að ég gæti smeygt henni yfir fluguhjólið. Að sama skapi setti ég lykkju, mun nettari, á flugulínuna ef hún var þá ekki soðinn á frá framleiðanda. Þegar lína og undirlína eru tengdar saman með þessum hætti, þá er auðvelt að skipta um línu eða undirlínu þegar önnur hvort hefur runnið sitt skeið. Sumir hverjir húkka línunni meira að segja af undirlínunni þegar þeir baða hana í volgu vatni áður en þeir ganga frá í lok tímabilsins, sem er einmitt núna um þessar mundir. Það er e.t.v. góður tími núna til að gera hvort tveggja; þrífa línuna og tengja hana með lykkju í lykkju við undirlínuna?
Hugrenningartengsl er merkilegt fyrirbæri, eitt leiðir að öðru og áður en varir er maður kominn órafjarri því sem kveikti hugrenningar. Ég hlustaði nýlega á umfjöllun um sölu veiðileyfa á Íslandi í sumar sem leið. Gott sumar, erlendir veiðimenn og traustir íslenskir aðilar var svolítið viðkvæðið hjá þeim sem ræddi við fréttamanninn, ekki eitt orð um íslenska veiðimenn. Þegar ég heyrði þetta, rifjuðust upp fyrir mér orð sem kunningi minn lét falla í vor sem leið þegar honum hafði verið boðið í veiði af fyrirtæki sem hann átti í smávægilegum viðskiptum við.
Þaðan skaust hausinn á mér til bankanna sem áttu sínar vikur í ákveðnum ám hér um árið og hefur að sögn verið að lifna við eftir nokkur ár í dvala. Frá þessu leitaði hugurinn aftur til þess dags er ég lagði smájeppanum mínum á milli u.þ.b. 10 sérútbúinna jeppa á hlaðinu við ákveðið veiðihús hér um árið. Raunar bar hlaðið meiri keim að sumarhátíð ákveðins bílaumboðs heldur en veiðihúss austur á landi, stífbónaðir stálfákar skreyttir veiðistöngum með plastinu enn á korkinum. Hva, ertu ekki á Cruiser? var ég spurður og ég hafði rænu á að segja sem minnst, þarna var ég greinilega kominn töluvert langt út fyrir mína kreðsu. Sjálfan tel ég mig vera hálfgerðan sveitastrák í stangveiði þó að ég hafi með tíð og tíma eignast vandaðar veiðigræjur og þykir gaman að aka um á góðum bíl. Ég fer í veiði, veiðinnar vegna og þá skipti mig ekki máli hvort það er margréttað í matinn eða bara lifrarpylsa og rúgbrauð.
Síðustu tengslin sem kviknuðu vegna þessarar fréttar voru við æviágrip Alexanders nokkurs Wanless sem ég las fyrir nokkrum árum og hafa oft verið mér hugleikinn.
Þó ég geti samsvarað mig töluvert með Wanless, þá er langt því frá að ég nái að narta í hæla hans enda hafa mér aldrei dottið önnur eins snjallræði í hug og hann lét sér til hugar koma löngu fyrir miðja síðustu öld. Honum datt til að mynda í hug, mitt í Mekka fluguveiðinnar á Bretlandseyjum, að nota létt kasthjól og nælon línu í fluguveiði í stað hefðbundinna flugustanga og flugulínu. Fyrir þetta var hann umsvifalaust stimplaður villutrúarmaður og útskúfað úr nærsamfélagi veiðimanna á heimaslóð. Það hefur nokkrum sinnum komið fyrir að mér hefur orðið hugsað til Wanless í gegnum tíðina, sérstaklega þegar þeir sem vit hafa á taka sig til og fordæma ákveðnar flugur eða veiðiaðferðir, minnugur fordæmingu Squirmito af sömu mönnum sem kepptust við að hlaða gúmmílöppum á Nobbler.
Alexander Wanless gekk gott eitt til með þessum hugmyndum sínum um fluguveiði með kaststöng, nettu hjóli og línu. Á þeim tíma sem hann var einna atkvæðamestur var það ekki á hvers manns færi að fjárfesta í flugustöng og tilheyrandi til að stunda lax- eða silungsveiði. Sem innfæddum Skota rann honum það til rifja að innfædda veiðimenn var nánast ekki að finna við skoskar ár á árunum 1920 – 1950. Bæði var það að ‚eigendur‘ ánna voru aðkomupakk sem vildu ekkert með sveitalubba hafa og svo var það þessi óheyrilega dýra umgjörð sem hafði skapast um veiðina.
Það er hægt að segja ýmislegt um Wanless, en villutrúarmaður var hann ekki. Kannski uppreisnargjarn, en að sama skapi sanngjarn, því honum datt aldrei í hug að snúast gegn hefðbundinni fluguveiði. Hann vildi aftur á móti gera fleirum kleift að njóta hennar án tillits til stöðu, uppruna eða efna. Hann var einlægur and-elítusinni í eðli sínu og varð þar af leiðandi fyrir miklu aðkasti þurrfluguelítunnar bresku sem réð lögum og lofun í stangveiðinni. Guð forði okkur frá þungum flugum var boðorð þeirra og því var fylgt hart eftir, sem og öllum afbrigðum frá hefðbundum fluguveiðigræjum.
Eftir stendur nú samt að rannsóknir og prófanir Wanless höfðu meiri áhrif á þróun fluguveiðinnar heldur en margir vilja viðurkenna enn þann dag í dag. Í sífelldri leit sinni að hentugu efni í stangir og línur, kom Wanless sér upp stöðluðum prófunum til að meta sveigju og brotstyrk stanga, slitstyrk lína og kynnti til sögunnar þetta dásamlega samspili á milli sverleika línu, þyngdar agns og þess sem veitt er.
Grundvallarkenningar hans og eðlislægur skilningur á eðli góðra veiðistanga varð til þess að þekktir framleiðendur eins og t.d. Hardy tóku til við að hanna sveigjanlegri stangir sem gátu tekið við og temprað snöggt átak og viðbragð fisks þannig að veiðimenn slitu síður línur og tauma, sem aftur hafði það í för með sér að unnt var að nota grennri og léttari línur. Þeir sem hafa prófað stangir frá fyrri hluta 20. aldar vita hvað við er átt því kústasköft svignuðu trúlega betur en stóru laxaprikinn, styrkur þeirra var fyrst og fremst metinn af sver- og stífleika þeirra.
Sem veiðimaður var Wanless athugull og eftirtektarsamur. Hann þreyttist seint á því að leiða mönnum fyrir sjónir að laxfiskar bregðast við átaki með krafti í gagnstæða átt. Til þess að landa fiski þarf stöðugt en létt átak án þess að fá fiskinn upp á móti sér í reiptog. Laxfiskur sem dreginn er inn á aflinu einu saman veitir miklu meira viðnám en sá sem þreyttur er hæfilega. Það liðu reyndar áratugir þar til vísindamönnum tókst að sanna þessa eðlislægu athugun Wanless með gríðarlega kostnaðarsamri atferlisathugun, sem þegar var viðurkennd og þekkt af fjölda veiðimanna.
Wanless skrifaði fjölda bóka og var meðal þeirra fyrstu sem skrifaði um stangveiði á mannamáli fyrir almenning. Bækur hans nutu mikillar hylli þar sem þær báru með sér að þar færu saman orð og athafnir manns sem þekkti efnið af eigin raun og hafði getu til að draga skynsamlegar ályktanir út frá eigin reynslu. Hans verður þó fyrst og fremst minnst sem málssvara þeirra sem ekki hafa kost á að taka þátt í elítuveiði þröngs hóps þeirra sem ráða för.
Og þar með er ég kominn að því sem kveikti þessar hugrenningar, afkomu stangveiðinnar eftir sumarið. Það skyldi þó aldrei vera að tími nýs málssvara Meðal Veiði-Jóns sé runninn upp á Íslandi? Í gegnum árin hefur Meðal Jón verið akkeri stangveiðinnar svo fremi hann hefur haft efni á að kaupa sér veiðileyfi, ekki uppábúið með egypskri bómull og fimm rétta kvöldverði í sprænu sem varla gefur fisk á dagsstöngina.
Það er farið að kólna á norðurhveli jarðar og erlendir veiðimenn verða nú að punga út nokkrum aukakrónum í orkureikninga ef þeir ætla ekki að krókna í vetur. Það er alls óvíst að þeir hafi efni á að standa við sínar pantanir næsta sumar, kannski þurfa þeir bara að gera sér heimaveiði að góðu og þá væri nú gott að hafa íslenska veiðimenn í bakhöndinni eða eru þeir búnir að fá nóg af því að kaupa forfallastangir á uppsprengdu verði?
Ég veit ekki hvort allir þekkja hugtakið dálkasentímetrar úr heimi blaðamanna en það er það pláss sem fylla þarf á blaðsíðu í tímariti eða dagblaði þannig að úr verði samfella. Oft vilja ónýttir dálkasentímetrar safnast saman á síðustu blaðsíðum tímarita eða blaða og þá er gott að eiga nokkrar minna mikilvægar greinar, myndir eða auglýsingar til að grípa í.
Hjá þeim sem halda úti veiðibloggi eða fréttasíðum verður þrettándinn stundum þunnur þegar líða fer að lokum tímabils og ónýttir dálkasentímetrar fara að dúkka upp. Þetta er ekki eins áberandi á vefjum eins og á pappír, en þegar aðilar hafa skuldbundið sig til birta ákveðin fjölda greina á viku eða mánuði en hafa úr litlu að moða, þá sér maður uppfyllingaefnið koma fyrir.
Þegar ég renndi yfir ólesnar greinar í lok sumars, þá datt ég um nokkrar sem voru augljóslega uppfyllingarefni í lok veiðitímabils hérna megin á hnettinum eða í upphafi tímabils hinu megin á kúlunni. Toppurinn á þessu uppfyllingarefni sem ég rakst á var listi yfir 10 bestu listana yfir 10 bestu listana … um eitt og annað.
Ein útgáfa vakti sérstaka athygli mína því hún innihélt lista yfir samtals nærri 100 bestu flugurnar í urriða að hausti. Listarnir áttu allir ættir að rekja vestan Atlantshafs þannig að ég átti von á að finna sömu fluguna á nokkrum listum og renndi því í gegnum þessa lista til að finna hina einu sönnu bestu flugu. Mér til furðu reyndust sömu flugurnar teljandi á fingrum annarrar handar. Ein og ein tískufluga skaut upp kollinum á nokkrum listum og klassískar, þrautreyndar og þekktar flugur komu líka fyrir á fleiri en einum lista, en flest fluguheiti voru einstök og gáfu til kynna sérstaka flugu.
Þarna datt ég til að byrja með í gryfju afbrigða sem hinir og þessir aðilar gáfu ný nöfn án þess að vísa til fyrirmyndarinnar. Fjálgleg heiti eða vísan til nafns hnýtara voru afar algengar, en þegar betur var að gáð, þá voru afbrigðin oft aðeins lítillega frábrugðin áberandi fyrirmynd. Flestar þessara fyrirmynda voru oftar en ekki þekktar flugur með góðu og gildu nafni, sem hefði að ósekju mátt tilgreina. Ég var svo sem ekkert að láta þetta fara í taugarnar á mér, en eftir á að hyggja, þá þóttu mér þessar nafnabreytingar óþarfur dónaskapur við fyrirmyndina og höfund hennar.
Á móti kemur að sumum hnýturum er ekkert um það gefið að afbrigði flugna þeirra sé teflt fram með vísan til fyrirmyndarinnar og vilja lítið sem ekkert af þessum afbrigðum vita. Það getur því verið tvíbent að setja sig í dómarasætið um nafnagiftir flugna og mögulega á maður ekkert að vera skipta sér af eða agnúast út í öll þessi heiti flugna sem í raun eru beinir afkomendur flugu eins og Damsel sem áttu ótrúlega marga afkomendur á þessum listum. Það sem yfirferð þessara lista vakti þó helst hjá mér var uggur yfir því hve margir veiðimenn og hnýtarar mundu mögulega rjúka upp til handa og fóta, kaupa sér efni og hnýta flugur sem væru nákvæmlega eins og einhverjar þessara nærri 100 bestu flugna, jafnvel þótt þeir eigi nú þegar í boxum sínum flugur sem væru 99% eins en hétu einhverjum öðrum eða þá upprunalegum heitum. Ætla nú samt að viðurkenna að ég tók niður nokkrar flugur (afbrigði) sem ég mun trúlega hnýta í vetur, bara svona til vonar og vara ef þær verða nú einfaldlega miklu betri en þær sem ég á þegar í boxunum mínum.
FOS 