Grúsk – Síða 14

Halda

8. nóvember 2022

Græjur

Upp

Forsíða

Hvað á barnið eiginlega að heita? Keflishalda, þráðarhalda, bobbin eða bara eitthvað allt annað. FOS.IS hefur haldið sig við keflishalda og heldur sig við það áfram.

Næsta spurning; hvað á barnið að verða þegar það verður fulltíða? Byrjendahöldur eru yfirleitt afar einfaldar; stífir leggir með smá hnúð á sitthvorum endanum sem stingst inn í tvinnakeflið. Þar sem leggirnir mætast er, með einum eða öðrum hætti fest stálrör sem þráðurinn er þræddur í. Byrjendahalda er mögulega ekki réttnefni því margir reyndir hnýtarar halda tryggð við þessar einföldu allan sinn feril og una sáttir við. Þeir sem ég hef heyrt í segjast einfaldlega vera komnir upp á svo gott lag með að stilla átakið á þráðinn í lófanum að þeir vilji engar aðrar.

Einföld með stálröri

En rekjum okkur aðeins áfram og tölum um næsta skref sem sú einfalda getur tekið í þroskaferlinu. Í sinni einföldustu mynd, þá er rörið sem þráðurinn er þræddur í gegnum út stáli með örlítið rúnuðum brúnum eða jafnvel ávölum flans á endunum. Sum þessara stálröra eru fóðruð með keramík, hertu gleri eða títaníum þannig að þráðurinn renni ljúflega fram úr höldunni þegar hnýtt er. Sumir hnýtarar velja þessar höldur þegar þeir hnýta með koparþræði, aðrir kjósa einfaldlega stálrör í meiri sverleika. Sjálfur hef ég eignast nokkrar svona fóðraðar höldur, en í fullri hreinskilni þá hef ég sjaldnast kunnað fyllilega við þær, ég kýs næstu kynslóð.

Einföld með keramík röri

Sú kerflishalda sem ég hef mest notað er kerfishalda með röri úr keramík. Já, hún er viðkvæmari heldur en þær sem eru úr heilsteyptu stáli og ég hef þurft að endurnýja þær nokkrum sinnum ef ég er svo óheppinn að missa þær í gólfið eða reka utan í eitthvað hart eins og t.d. þvinguna mína. Það sem sagt flísast frekar auðveldlega úr þessum rörur og þá er voðinn vís fyrir hnýtingarþráðinn.

Einföld, stillanleg keflishalda með keramíkröri

Næstu kynslóðir, sem margir segja vera fullþroska keflishöldur, eru þær sem hægt er að stilla tregðuna á hnýtingarþráðinn, þ.e. hve fast keflishaldan heldur við þráðinn þegar hnýtt er. Ég ætla ekki að hætta mér út í þau fræði sem liggja á bak við alla þá hönnun sem liggur að baki þeim allra bestu í þessum flokki, gæti best trúað að ef verkfræðingarnir á bak við sumar þessara halda hefðu gert mun betur heldur en þeir sem hönnuðu vatnsþéttu skilrúmin í Titanic eða eldflaugar sem tókust aldrei á loft eða skiluðu sér óvænt til baka. Þess í stað ætla ég að láta nægja að nefna að verð og gæði fara stundum hreint ekki saman í keflishöldum, þó vissulega sé vandað til efnisvals og hönnuna þeirra sem eru í verði yfir meðaltali. Hvaða útfærslu af og efnisval í keflishöldu menn kunna við, verður hver og einn að finna hjá sjálfum sér. Ég veit hvar ég á heima og legg eiginlega mest upp úr að öll meðhöndlun höldunnar sé einföld, auðvelt að stilla tregðuna og hún fari vel með þráðinn.

Eitt smáræði til að nefna að lokum. Flestar keflishöldur eru hannaðar miðað við algengustu stærðina á tvinnakeflum sem eru 31 mm á hæð. Hafið þetta í huga ef þið eruð að nota tvinna sem er á stærri eða minni keflum því sumar höldur ráða hreint ekki við breytilega stærð kefla.

Höfundur:

Kristján Friðriksson
Dauðahald

1. nóvember 2022

Veiðitækni

Upp

Forsíða

Það er alls ekki það sama að vera með dauðahald á línunni og geta haldið dauðahaldi í fiskinn. Dauðahald getur verið ákaflega dýrkeypt ef verðmæti er talið í fiskum.

Þegar ég heyrði fyrst þennan frasa, þá var ég hreint ekki viss um hvað um væri verið að ræða. Hélt helst að einhver hefði dottið útí og hefði haldið dauðahaldi í línuna á meðan hann flaut niður einhverjar ógnvekjandi flúðir stórfljóts í gruggugu vatni. Þegar frásögninni vatt fram, þá varð mér ljóst að það var verið að tala um öruggt grip veiðimanns á línu, mjög öruggt grip.

Dauðahaldið skiptist, að því er mér skilst, í tvær mismunandi syndir veiðimanns, þannig var frásögnin í það minnsta. Fyrst er að telja þá dauðsynd að veiðimaður bregði línunni um fingur sér á meðan hann rennir flugunni fyrir fisk. Mér hefur, satt best að segja aldrei dottið þetta í hug. Kannast að vísu við að halda nokkuð þétt við línuna, en aldrei hef ég brugðið henni um fingur eða hendina alla til að vera öruggur um að missa ekki af töku. Það þarf víst ekki að fara mörgum orðum um ókosti þessa, en ég ætla samt að gera það. Ef fiskur tekur þegar línan er föst fyrir, þá verður höggið væntanlega það sterkt að ekki verður fyrir neitt ráðið, ekkert svigrúm fyrir tilslakanir sem eru oftar en ekki nauðsynlegar þegar fiskur tekur.

Síðari syndin snýst víst um eitthvað sem ég þekki alveg í æsingi augnabliksins þegar stærsti fiskur dagsins hefur tekið fluguna. Þá á ég það alveg til að setja fast í bremsu eða því sem næst þannig að bremsudiskurinn fer að hitna allverulega, ég segi ekki að hann verði rauðglóandi, en hann getur hitað samt verulega og þegar ákveðnu hitastigi er náð, þá situr allt fast og fiskurinn skyndilega farinn eftir einn hnykk.

Höfundur:

Kristján Friðriksson
Stutt í hann

30. október 2022

Þankar

Upp

Forsíða

Það kemur að vísu ekki oft fyrir að fiskurinn tekur svo á rás meðfram bakkanum að ég verð að færa mig hratt eða töluvert úr stað til að elta hann, en það hefur þó komið fyrir. Trúlega er þetta algengara vandamál þar sem er straumur, enda hef ég séð nokkra veiðimenn taka á ótrúlega spretti undan straumi, yfir holt og hæði, sandfláka og drullufen til að elta fisk sem ekki vill koma alveg strax að landi.

Það skiptir víst töluverðu máli að vera rétt staðsettur miðað við fiskinn þegar hann tekur, sem aftur á móti getur verið hægara sagt en gert þegar maður hefur þanið köstin eitthvað langt út í buskann og fiskurinn tekið fluguna þarna einhversstaðar úti.

Eitt sinn átti ég spjall við veiðimann sem var öllum hnútum kunnugur, hefur eflaust fundið upp nokkra hnúta sjálfur og eyðir mörgum, mörgum dögum við ár og læki á hverju sumri. Það er ekkert leyndarmál að þessi veiðimaður gerir ekkert mikinn greinamun á 50° og 50%, fimmtíu eitthvað segir hann gjarnan og hlær þegar maður hváir. Þessar fimmtíu eitthvað er stefnan sem hann veiðir í út frá bakkanum, sagði hann mér þegar ég leitaði ráða í straumvatni.

Það var sem sagt ekki bara ruglingur á gráðum og prósentum hjá þessum góða manni, því í hans huga er 100% bein lína, 50% hornrétt.

Þegar ég hafði loksins náð áttum á þessari prósentu hornafræði viðkomandi, þá fékkst botn í veiðiaðferðina. Fram að þessu hefur hún einfaldlega kallast að þverkasta, þ.e. að kasta beint út frá bakkanum og flestir leyfa flugunni að fljóta með straumnum í einhverjar gráður (eða prósentur) þar til dregið er inn.

Það gerði þessi góði maður aftur á móti ekki, hann kastaði þvert á strauminn og tók síðan skref til hliðar með strauminum eftir því hvar flugan var staðsett. Þetta þótti mér merkilegt og spurði um ástæðuna. Jú, ofur einfalt, með þessu móti var alltaf stutt í fiskinn til að draga hann að landi. Ég vogaði mér ekki að nefna þá staðreynd að við inndrátt styttist í línunni og þá skiptir engu máli undir hvaða horni dregið er inn, en þessa aðferð hafði hann vanið sig á og ég voga mér ekki að efast um gildi hennar því á hverju sumri liggja hundruðir fiska eftir í hans dagbók. Hann hafði rekist á þetta í góðri bók fyrir áratugum síðan og þótt merkilegt, tekið mark á og stundað síðan.

Hvort einhver hafi lært eitthvað af því að lesa þessa greinar, það er óvíst enda ekki allt sem maður les á sunnudagsmorgni á netinu fallið til þess að læra af.

Höfundur:

Kristján Friðriksson
Kortin

25. október 2022

Greinaskrif

Upp

Forsíða

Það er kominn sá tími ársins þegar ég sest niður og fer að velta fyrir mér efnistökum í nær árlegan pistil í bækling Veiðikortsins. Stundum fæ ég ‘skúbb’ um efnistök, en þetta árið, þ.e. fyrir Veiðikortið 2023 get ég ekki lekið neinu sem er á döfinni. Það þýðir þó ekki að það sé einhvern lágdeyða í kortunum, öðru nær. Það er alltaf eitthvað spennandi og nýtt að gerast á kortinu og árið 2023 verður engin undantekning.

Fyrir árið 2022 voru mér hugleikin ýmis kort og félagsstarf að vetri eins og sjá má hér að neðan.

Það eru mestar líkur á að þú, lesandi góður, sért handhafi Veiðikortsins fyrst þú ert að lesa þennan stúf og því er tilefni til að óska þér til hamingju með kortið.

Á þeim tæplega 20 árum sem Veiðikortið hefur glatt okkur hefur orðið til ákveðið, þó óformlegt, veiðisamfélag meðal handhafa þess. Hver sá sem hampar kortinu gengur að vísum veiðisystkinum á öllum aldri, hringinn í kringum landið sem framvísa því með meiri gleði og ánægju heldur en flestum öðrum kortum.

En með Veiðikortinu fylgja líka önnur kort, því að í þessum bæklingi er að finna veiðistaðakort með skýrum mörkum veiðisvæða, leiðbeiningar um aðkomu að vötnunum og fleira nytsamlegt. Á veraldarvefnum má síðan finna enn önnur kort af sömu vötnum þar sem fengsælla veiðistaða er getið í bland við annan fróðleik.

Með öll þessi kort upp á vasann ætti sumrinu 2022 að vera nokkuð vel borgið en þá er bara spurningin hvað Veiðikortshafar ætli að gera í vetur? Þar gætu einhver önnur kort komið að góðum notum, t.d. aðildarkort að einhverju þeirra fjölmörgu stangveiðifélaga sem eru á landinu og má þar nefna Stangaveiðifélag Reykjavíkur, Ármenn, Stangaveiðifélag Hafnarfjarðar, Stangaveiðifélag Akureyrar o.fl.

Öll þessi félög bjóða upp á starfsemi yfir vetrartímann sem vert er að kynna sér. Margt af því sem þessi félög bjóða upp á er opið almenningi og um að gera að nýta sér öll slík boðskort. Allt sem styttir biðina eftir næsta sumri er af hinu góða og ekki verra ef það tengist veiði og veiðimennsku.

Sjálfur hnýti ég veiðitímabilin saman, sem er hin besta skemmtun. Þá er ég einn sér eða í smærri, jafnvel stærri hópum veiðifélaga og vina. Þar sem ég veiði eingöngu á flugu liggur beinast við að ég hnýti mínar flugur sjálfur en því er alls ekki þannig farið um alla veiðimenn. Sumir veiða nær ekkert á flugu en hnýta samt, ánægjunnar vegna. Þessi nytsamlega fingraleikfimi hefur laðað ýmsa að sér og veturnir eru einmitt tíminn til iðka þessa leikfimi.

Þau ykkar sem ekki hnýta þurfið ekki að örvænta. Vetrarstarf stangaveiðifélaganna er fjölbreyttara en svo að aðeins fluguhnýtingar séu á dagskrá og þar kemur Veiðikortið líka sterkt inn. Veiðistaðakynningar, fiskirannsóknir, veiðisögur og almennt sprell verður örugglega að finna á dagskrá félaganna og því um að gera að kynna sér starf þeirra. Það er fátt skemmtilegra fyrir unga sem aldna að hittast, skeggræða veiði og veiðimennsku eða bara njóta þess sem á borð er borið.

Eftir stendur að Veiðikortið límir allt þetta saman, veiðitímabil við vetur, vetur við veiðitímabil og þannig koll af kolli eins og kortið hefur nú gert í nær tvo áratugi.

Ég ætla í það minnsta að gera mitt besta til að stytta biðina eftir næsta veiðitímabili, hnýta mínar flugur og heimsækja viðburði veiðifélaganna í vetur.

Veiðikveðja, Kristján Friðriksson

Höfundur:

Kristján Friðriksson
Forsaga flugulínunnar

23. október 2022

Línur og taumar

Upp

Forsíða

Mismunandi útgáfur og gerðir flugulína hefur oft borið á góma á FOS.IS þannig að lesendum verður gefið frí frá þeim hluta þroskaferils hennar að þessu sinni. Þess í stað langar mig að endurvinna og stytta texta sem ég setti saman fyrir annan vettvang og birta hér. Viðfangsefnið er forsaga nútíma flugulínunnar, úr hverju spratt hún og hvenær urðu helstu framfarir í þróunar hennar.

Það eru í raun hundruðir ára síðan fyrsta eiginlega flugulínan leit dagsins ljós og það var ekki hér á vesturlöndum heldur í Japan og hún var notuð á Tenkara stangir og er enn notuð. Svipaðar eða sambærilega línur komu fram á Bretlandseyjum árið sautjánhundruðogsúrkál, m.ö.o. á 18. öldinni. Rétt eins og í Tenkara línurnar var notað hrosshár í þessar línur. Línurnar voru ekkert ósvipaðar þeim sem við þekkjum í dag sem ofurlínur fyrir kaststangir en til að byrja með voru þær ofnar úr tiltölulega fáum taglhárum, oftast ekki nema þremur eða fimm í einu. Þessar línur voru að vísu lítið notaðar til að kasta flugunni út á vatnið, meira til að sveifla stöng með áfastri línu og flugu út yfir lækjarsprænu þannig að flugan kæmist í færi við fiskinn, eða öfugt, rétt eins og Tenkara austur í Japan.

Flugulínur á fæti

Það var ekki fyrr en áratugum síðar að menn tóku til við að vefa fíngerðari línur úr fleiri hárum að unnt var að kasta línunni að einhverju viti og leggja fluguna niður á mun fleiri staði á vatnsborðinu heldur en áður. Þessar flugukastlínurnar voru taperaðar frá enda og fram að flugu, byrjuðu í 18 hárum og enduðu í þessum þremur hárum sem fæst gera orðið í ofinni línu.

Helsti ókostur þessara fyrstu flugukastlína var ending þeirra. Hrosshárið var fljótt að trosna og ekki þurfti mikið til þess að þær beinlínis tættust niður þannig að menn fóru fljótlega að fikra sig áfram með annað efni í línurnar. Það voru gerðar ýmsar tilraunir með jurtir og aðrar tegundir af hári en það var ekki fyrr en vesturlandaþjóðir komust yfir leyndarmál Kínverja varðandi eldi silkiorma að einhverjar verulega framfarir urðu. Fyrst var silkiþræði bætt við hrossháralínuna og smátt og smátt var hlutfall silkis aukið þannig að á endanum hvarf hrosshárið alveg. Þessar línur gerðu töluverðar kröfur til umhirðu og gera enn í dag að einhverju leiti, þó ekkert miðað við það sem fyrst var.

Silkilína

Meirihluta nítjándu aldar og vel fram á þá tuttugustu (1800-1937) var lítið um framþróun í gerð flugulína. Að vísu spruttu upp nokkrir þekktir framleiðendur ofinna flugulína upp úr aldamótunum, flestir tengdir eða afsprengi fataiðnaðarins, m.a. Cortland árið 1915. Það var ekki fyrr en árið 1927 að rannsóknir DuPont á fjölliðaþráðum hófust og árið 1935 kynnti Wallace Carothers nýtt hráefni sem átti eftir að umbylta þróun flugulína, nylon. Fyrsta ofna flugukastlínan úr þessu nýja hráefni var framleidd árið 1937 og upp úr 1940 hóf Leon P. Martuch hjá Dow Cemicals tilraunir með að hjúpa þennan ofna kjarna með plastefni til að auka enn frekar endingu línunnar. Fimm árum síðar stofnaði Martuch fyrirtæki sem fékk nafnið Scientific Anglers sem var í raun fyrsta fyrirtækið sem einbeitti sér að þróun og framleiðslu þeirra flugulína sem við þekkjum í dag. Raunar er það svo að bæði Cortland og Scientific Anglers gera tilkall til þess að hafa komið fyrstir fram með fullskapaða og nothæfa flugulínu með kápu utan um ofinn kjarna, rétt eins og þær sem við þekkjum í dag.

Höfundur:

Kristján Friðriksson
Fagnaður verður að flasi

20. október 2022

Veiðitækni

Upp

Forsíða

Stundum er fögnuðurinn svo mikill hjá manni að hann verður til þess að maður fær hann beint í flasið á sjálfum sér. Jú, enn einn orðaleikurinn og í þetta skiptið upp úr tveimur orðasamböndum; Ekki er flas til fagnaðar og Ganga beint í flasið á honum.

Það er svo sem umdeilt hvort urriði sé í eðli sínu árásargjarn en eitt er víst, hann er óðalsfiskur og verndar sitt svæði með því að ráðast að aðsteðjandi ógn. Hitt er svo ekki alveg eins víst hvers vegna urriðinn á það til að synda í áttina að þér þegar hann hefur tekið fluguna þína, sem er víst raunin í meira en helmingi tilfella og þá getur fögnuður yfir töku snúist upp í flas á veiðimanni.

Þegar svona ber undir, þá eru viðbrögð veiðimanna ekki öll á sama veg. Sumir keppast við að draga línuna inn þannig að ekki myndist of mikill slaki á henni, nokkuð sem reyndir urriðar hafa lært að er góð leið til að losa um fluguna, hrækja henni út úr sér og synda burt með sporðinn hálfann upp úr í líki ónefnds putta. Aðrir veiðimenn taka upp á því að vinda upp á sig, snúa stönginni aftur fyrir hnakka og reyna þannig að taka slakann af línunni. Þegar ég sá slíkar aðfarðir eitt sinn heyrðist afskaplega þurrt (svo þurrt að þerripappír hefði molnað) Good luck frá félaga hans á bakkanum.

Af þessum tveimur kostum, þá er væntanlega farsælla að temja sér að draga línuna inn í snarhasti og halda þannig við fiskinn sem í ólund sinni stefnir beint á þig.

Höfundur:

Kristján Friðriksson