Hausaveiðar

Hver kannast ekki við eftir nokkur köst með nýrri flugu að hausinn á henni fer að láta á sjá, jafnvel rakna upp? Í verstu tilfellunum var eins og kötturinn hefði gripið fluguna og tætta af henni vængi og kinnar. Þannig var því nokkuð farið með mig í það minnsta þegar ég var að byrja fluguveiði. Fyrst í stað fannst mér líklegast að ég væri að ofbjóða flugunum, sérstaklega þeim ódýrari sem ég keypti, en síðar fór ég aðeins að skoða betur hvernig fráganginum á hausnum á þeim væri háttað.
Oftar en ekki var lakkið sparað og jafnvel stóðu endar lélegra hnúta út úr. Þegar ég svo fór að hnýta sjálfur, var kominn upp á lagið með alvöru endahnút, staðsetti hann rétt á hausnum (aftast) og lakkaði gaumgæfilega yfir, þá fóru flugurnar mínar að endast betur. Með tíð og tíma náði ég síðan lagi með fínni hnýtingarþráð og þá smækkuðu hausarnir enn meira og auðveldara var að ná þéttu yfirborði á þá með færri umferðum lakks.

Lögun og litur

„Match the Hatch“ er enskur frasi sem hefur öðlast nokkuð víðtæka merkingu hjá veiðimönnum með tíð og tíma. Upphaflega var átt við þegar veiðimaður samsvaraði flugnaval sitt við yfirstandandi klak skordýra. Í seinni tíð hefur þessi frasi einnig og þá jafnvel heldur verið notaður yfir úttekt á allri mögulegri fæðu fisksins á hverjum tíma, alveg óháð því hvort eitthvert klak er í gangi eða ekki.

Í dag gefa menn gaum að lífríkinu, hitastigi vatnsins, árstíð og jafnvel tíma dags þegar flugan er valin. En oft dugir ekkert af þessu til, því fiskurinn getur skipt um æti eins snögglega og hendi er veifað. Í miðju klaki getur silungurinn skyndilega tekið upp á því að hætta að eltast við æti á yfirborðinu, leitað til botns og úðað í sig lirfum. Þá reynir á eftirtekt og úrræði veiðimannsins.

Lögun skordýra er auðvitað mismunandi á lirfu-, púpu- og fullvaxtastigi, en með því að velja flugu sem kemst nógu nálægt lögun þess skordýrs sem fiskurinn er að éta í það og það skiptið, getum við stórlega aukið möguleika okkar á töku.

Lögunin er eitt, stærðin er annað. Þegar löguninni er náð getur stærðin beinlínis þvælst fyrir fiskinum. Ef við yfirskjótum stærðina þá eru minni vonir til að fiskurinn taki heldur en ef við undirskjótum. Hjá silunginum er ekkert til sem heitir Stækkaðu skammtinn þinn eins og hjá okkur. Hann álítur sig ekkert sérstaklega heppinn þegar Pheasant Tail nr.8 skoppar framhjá honum þegar allar hinar sem hann var að enda við að éta voru í stærð 12 eða 14, hann einfaldlega lítur ekki við henni.

Litur flugunnar er síðan enn eitt atriðið sem getur, takið eftir getur skipt máli. Að mínu mati þurfum við ekki að ná nákvæmlega sama lit. Svipaður tónn, jafnvel aðeins líkindi duga oft til. Ég hengi mig svolítið á það að silungur skynjar sömu grunnlitina og við, en aðeins 1/8 af þeim litatónum sem við greinum. Þessu til viðbótar hefur birtustig í vatni mikil áhrif á litaskyn fiskjar, litir dofna í minni birtu, verða nánast brún- eða grátónar.

Og til að byggja valið okkar á flugu á einhverju áþreyfanlegu getum við velt við steinum, gaumgæft vatnsflötinn eða jafnvel rótað í botninum og veitt smádýr í flugnanetið okkar. En öruggasta leiðin til að sjá hvað fiskurinn er að éta er auðvitað að ná einum og skoða í kok hans og maga. Munið bara að bíða ekki of lengi með að ná sýnishorni, meltingarvökvi og súrefni geta verið mjög fljót að breyta ásýnd fæðunnar. Það er frægt kommentið Mývetningsins; Silungur étur ekki blóðorm, en mikið af svartri kássu. Því er nú þannig farið að skordýr sem innihalda hátt hlutfall blóðrauða til að lifa af kaldan veturinn eru mjög fljót að dökkna fyrir áhrif súrefnis og því finnum við sjaldnar rauðan blóðorm í koki eða maga silungs.

Týpur og aðferðir

Í grunninn erum við alltaf að tala um fjórar tegundir flugna; púpur, votflugur, þurrflugur og straumflugur þó skilin á milli þeirra séu nokkuð föl á köflum. Þegar ég var að byrja fluguveiðar vöfðust svolítið fyrir mér allir frasarnir og týpurnar sem var að finna í bókum, á netinu og manna í millum. Til að einfalda mér málið tók ég þann pól í hæðina að horfa á flóruna í fjórum flokkum eftir því hvernig við veiðum fluguna. Svei mér ef ég heyri ekki strax einhver fussa og sveia mér fyrir einfeldnina, en svona lít ég á dæmið:

  • Púpuveiðar snúast um að veiða við botninn með flugum sem eiga að líkja eftir skordýrum á púpu- og lirfustigi. Oftar en ekki er um þyngdar flugur að ræða eða léttari sem veiddar eru með eða án sökktaums.
  • Veiðar með votflugu hafa látið töluvert undan síga í samkeppninni við púpurnar hvað vinsældir varðar, en virðast þær þó vera að sækja í sig veðrið eftir nokkur mögur ár. Votfluga á að líkja eftir skordýri sem hefur eða er við það að klekjast út rétt undir eða við yfirborð vatnsins.
  • Að veiða með þurrflugu heldur ennþá velli sem vinsælasta aðferðin við fluguveiðar ef eitthvað er að marka svo kölluð gentleman’s flugublogg. Ég verð nú samt að viðurkenna að ég verð meira var við púpu- og straumfluguveiðar heldur en þurrflugurnar sem eiga að líkja eftir fullvaxta skordýrum á yfirborði vatnsins.
  • Straumflugur eru afskaplega víðfeðmur flokkur sem í flestum tilfellum líkir eftir syndandi fæðu fisksins eða akkúrat engu sem finnst í náttúrunni og er eingöngu hannað til að vekja forvitni fisksins. Léttar, þungar, daufar og litríkar sem eru veiddar á öllu dýpi, allt frá botni og upp að yfirborði vatnsins.

Skrautflugur í silunginn

Einhverra hluta vegna komu mér alltaf stórar, vel skreyttar laxaflugur frá Skotlandi í hug þegar minnst var á skrautflugur. En skrautflugur (enska: attractors) ná til fleiri flugna og fiska. Allar flugur sem hnýttar eru í björtum litum; þurrflugur, púpur og straumflugur sem ekki líkja eftir neinu því sem finnst í lífríkinu geta strangt til tekið talist til skrautflugna. En ekki gengur allt glysið jafn vel í fiskinn, nokkrir litir og litasamsetningar hafa reynst betur en aðrar í gegnum tíðina, mismunandi þó eftir tegundum fiska.

Svo virðist vera sem silungurinn látið helst glepjast af rauðum, gulum og grænum flugum, auk samsetninga þessara lita með hvítu. Flugurnar í heild sinni virðast ekki þurfa að höfða til silungsins, meiru virðist skipta að einstakir hlutar hennar kveiki í silunginum, litaskil umfram samsetningar.

Vinstri græn - original

Sjálfur á ég mér skrautflugu sem ég hef verið að prófa mig áfram með, kannski meira af forvitni heldur en frumleika. Upprunalega voru litirnir og efnið valið skv. bókinni, rautt og grænt, áberandi og glitrandi. Þessi útfærsla hefur vissulega gefið mér nokkra silunga og ekkert undan henni að kvarta sem slíkri, en eitthvað var það þó sem ég var ekki ánægður með og nú hefur hún þróast aðeins.

Grænt marabou skott með Peacock Kristall Flash hefur leyst af hólmi tinselið og búkurinn er núna úr Peacock Ice Dub, vafinn með rauðum vír til þyngingar.

Vinstri græn - wired

Ekki alveg eins glannaleg í útliti en litirnir eru eftir sem áður skv. bókinni og skilinn á milli efri- og neðri hluta hennar nokkuð áberandi. Sumarið og silungurinn kveða svo upp úr um hvort tilfinning mín um veiðihæfni hennar séu réttar.

Þegar ekkert klak er í gangi og lítið líf er að sjá í vötnum, grípa veiðimenn gjarnar til skrautflugna af einhverju tagi til að kveikja í fiskinum. Hvort sem menn reyna fyrir sér með þurrflugu, straumflugu eða púpu er oftar en ekki hægt að ná fram einhverri hreyfingu í vatninu með skrautflugu sem lögð er út á líklegan veiðistað.

Royal Wulff

Það er ógrynni þurrflugna sem teljast til skrautflugna en einhver þekktust þeirra er kannski afbrigði Lee Wulff af Royal Coachman, Royal Wulff. Flugan í sjálfri sér líkir ekki eftir neinu ákveðnu skordýri, en hefur virkilega sannað sig, ekki síður en aðrar úr smiðju þeirra Wulff hjóna; Gray Wulff, White Wulff og Grizzly Wulff.

Úrval straumflugna er nánast ótæmandi, nokkrar sem gefið hafa ágætlega í gegnum tíðina eru Mickey Finn, Royal Coachman og ‚okkar eigin‘ Dýrbítur.

En það eru fleiri flugur en þurr- og straumflugur sem geta sært silunginn til töku, bjartar púpur með glitrandi kúluhausum verkja alveg eins mikla forvitni silungsins og vel þess vert að gefa þeim gaum.

Copper John

Hvaða litasamsetningu, áferð eða uppbyggingu menn velja skiptir kannski ekki mestu, heldur það að menn finni sína eigin flugu, verði öruggir með hana og deili áhuga sínum á henni með silunginum. Prófið ykkur endilega áfram með bjartar og litskrúðugar flugur, hvort heldur í hnýtingum eða aðeins við veiðarnar í sumar.

Hlutföll votflugu

Hlutföll í klassískri, vængjaðri votflugu verður nánast ekki lýst með öðru en að birta mynd af einni slíkri. Hvort sem þær heita Dunkeld, Blae and Black, Butcher eða Peter Ross, þá eru þær upphaflega allar í sömu hlutföllum og eins byggðar. Eitthvað sem hefur alltaf virkað og engin ástæða til að breyta. Þetta er einmitt það sem gerir þær að klassískum flugum.

Hlutföll flóar / rækju

Rækjur og vatnaflær fylgja stíft hlutföllunum 2/3 + 1/3. Þeir sem eru að huga að veiðum á sjógöngufiski ættu að huga að kvikindum sem þessum, nýgenginn fiskur er vanur fæðu sem þessari og lætur oft glepjast þótt genginn sé upp í ár. Ágætt að vera með nokkrar svona til mótvægis við Hvítan Nobbler eða Sílið.

E.S. Geir Birgir Guðmundsson benti mér á að álíka flugu hefði hann notað töluvert á Þingvöllum, sjá nánar á gbg.is Takk fyrir innleggið Geir.

Hlutföll púpu

Fullkomin púpa lítur ákveðnum lögmálum. Hlutföllin eru nokkuð ákveðin frá náttúrunnar hendi. Takist okkur í besta falli að apa eftir náttúrunni þá erum við í góðum málum eins og Frank Sawyer með Pheasant Tail. Hlutföllin eru nánast 2/3 búkur, 1/3 thorax, hausinn nettur og skottið jafn langt búkinum. Ef við bregðum langt frá þessu, þá er nánast öruggt að við endum með óraunverulega púpu í höndunum.

Púpur í silunginn

Prince Nymph, Héraeyra, Zug Bug, Copper John, Pheasant Tail

Púpur eru væntanlega besta agn sem veiðimaður getur notað þegar fiskurinn er ekki að leita fæðu við yfirborðið. Bestu púpurnar eru einfaldar og líkja eftir fæðu silungsins hverju sinni, hér er engin sýndarmennska í gangi.

Margir telja The Prince Nymph einhverja bestu púpu sem fram hefur komið í silunginn. Nú geta lesendur verið alveg rólegir, ég á eftir að nefna uppáhaldið mitt, Pheasant Tail. Prince á að líkja eftir gyðlu dægurflugunnar og tekst það alveg ágætlega. Eins má nota Prinsinn þar sem steinflugan gerir vart við sig snemma vors. Kúluhaus á Prinsinn kemur sér vel þar sem veitt er í straum eða á miklu dýpi. Uppskriftina má sjá hér.

Héraeyrað er ótvírætt ein af klassísku silungapúpunum. Líkir eftir púpu vorflugunnar og má einnig nota þar sem dægurflugur göslast í vatninu eða krabbadýr eru á ferðinni. Úfið yfirborð Héraeyrans gerir hana einhvern veginn eðlilega í útliti og sumir vilja meina að því úfnari, því betri. Þessi fluga er hnýtt á langan öngul, alveg frá 8 og niður í 22. Uppskriftina má nálgast hér.

Zug Bug er enn ein klassísk silungapúpa, ekki ólík Prince, enda á hún að einnig að líkja eftir dægurflugunni. Líkt og með Prince er hún tilvalin í dautt rek eða með kúluhaus á meira dýpi. Auðvitað fylgir svo uppskriftin hérna.

Copper John, sem heitir í höfuðið á höfundi sínum, John Barr verður einnig að teljast til klassískra silungapúpa. Þyngd hennar gerir það að verkum að hana er tilvalið að nota þar sem gyðlur dægurflugunnar liggja við botninn eða sem afleggjara aftan við stóra þurrflugu. Því minni, því betri. Sumir segja að hún virki best á öngli 14 eða 16. Skemmtileg fluga að hnýta eins og sjá má hérna.

Engin fluga hefur komist í hálfkvisti við uppáhaldið mitt; Pheasant Tail. Hún er fyrst allra þyngdra flugna og best þeirra allra í einfaldleik sínum. Hún líkir nánast fullkomlega eftir grönnum gyðlum dægurflugunnar sem eru ein vinsælasta fæða silungsins. Þessa flugu má einfaldlega aldrei vanta í boxið hjá neinum veiðimanni og allir verða að prófa að hnýta nokkur eintök. Kíktu á uppskriftina hérna.

Half Hitch ‘áhald’

Það kemur stundum fyrir að maður hefur verið svolítið grófur á fremstu fjöðrunum á flugu og lendir því í vandræðum með að koma loka hnútinum fyrir, t.d. half hitch. Þá getur verið gott að hafa fremsta hluta venjulegs kúlupenna við hendina, bregða hnút yfir hann, renna honum upp á augað og herða hnútinn niður á öngulinn. Með þessu móti er maður ekkert að flækja puttum, þræði og fjöðrum í eina bendu.

Að festa öngul

Það getur skipt verulegu máli hvernig öngull er festur í klemmuna (vise) þegar við byrjum á nýrri flugu. Rangt festur öngull getur skemmst ef við erum of tæp á festingunni, hann marist eða jafnvel brotnað. Eins er önnur hætta því samfara að festa hann of tæpt í gripið, hann getur skotist upp og jafnvel í andlit þess sem hnýtir.

Röng staðsetning
Rétt staðsetning
Röng staðsetning

Mistök í hnýtingum – Hausinn

Of stór haus
Nettur haus

Hún verður bara öruggari ef ég vef aðeins meira í hausinn á henni, eða hvað?  Ef þú þú vilt vera viss um að hausinn á flugunni sé nægjanlega sterkur, þá skaltu frekar nota fínni hnýtingarþráð heldur en grófari.  Þú getur frekar leyft þér að bæta við hnútum (Whip finish) ef þú ert með fínan þráð heldur en grófan. Að öðrum kosti áttu á hættu að hausinn verði of stór og í engu samræmi við aðra hluta flugunnar. Auðvitað skiljum við síðan aldrei við hausinn án þess að lakka hann vel og vandlega.

Mistök í hnýtingum – Vængurinn

Ofhnýttur vængur
Hæfilega hnýttur

Þegar við byggjum væng úr fjöðrum notum við í langflestum tilfellum fanir úr gagnstæðum hlutum fjaðrar og leggjum þær þannig saman að þær myndi () mynstur séð ofan frá. Fjaðurvæng er best að festa beint á öngulinn, það hjálpar flugunni að synda á réttum kili og umfram allt, ekki festa fjöðrina niður með of mörgum vafningum aftur eftir önglinum. Undantekningar eru auðvitað til eins og t.d. Matuka flugur þar sem vængurinn er oftar en ekki festur niður með vafningum aftur eftir öllum öngulleggnum.

Mistök í hnýtingum – Búkurinn

Of langur búkur
Hæfilegur búkur

Fallegur búkur er vistaskuld í fullu samræmi við aðra hluta flugunnar og umfram allt áferðarfallegur, sléttur og nær ekki of langt fram eftir önglinum. Hvort heldur við erum að byggja straumflugu eða púpu þá á búkurinn ekki að ná lengra heldur en fram að skegg- eða vængstæðinu á flugunni.

Of langur búkur skilur of lítið svæði eftir til að festa niður væng eða byggja vængstæði púpu. Eins er hættara við að hausinn á flugunni verður of stór groddi sem er í engu samræmi við aðra hluta flugunnar ef við neyðumst til að byggja hann ofan á hluta búksins.

Mistök í hnýtingum – Skottið

Langt og niðursveigt
Uppsveigt og bústið

Þegar við hnýtum skottið á fluguna okkar verðum við að hafa nokkra hluti í huga áður en lagt er af stað. Fyrst af öllu verður lengd þess að vera í samræmi við aðra hluta flugunnar, þ.e.a.s. ef við erum að hnýta hefðbundna flugu, ekki ‘long tail’ eða langhala. Heppilegt viðmið er að skottið sé eilítið styttra heldur en vængurinn. Efnið í skottinu, hvort heldur það er hár eða fjaðrir, skal vera jafnt í endana og liggja samsíða. Annars er hætta á að við endum með grisjótt og úfið skott.  Ef það er sveigja í efninu skal umfram allt láta sveigjuna vísa upp, ekki niður. Niðurdregnar flugur er síst til þess fallnar að glepja fisk. Þegar við festum skottið niður er rétt að gæta þess að ekki snúist upp á það eða lognist útaf til hliðanna.  Best er að halda við efnið með því að klemma það ofan á öngulinn á milli þumals og vísifingurs, læsa efninu niður með þremur vafningum og jafnvel nota einn half-hitch til öryggis.

Mistök í hnýtingum – Önglar

Það virðist oft vefjast fyrir byrjendum, og kannski lengra komnum að velja rétta stærð öngla fyrir flugur. Þumalputtareglur fyrir val á önglum eru nokkrar, mér hefur reynst ágætlega að hafa eftirfarandi í huga:

  • Votflugur í vatnaveiði: hefðbundin öngull í stærðum 8-16
  • Votflugur í straumvatn: hefðbundin í stærðum 14-22
  • Púpur og lirfur í vatnaveiði: legglangur 8-14
  • Púpur og lirfum í straumvatni: 16-22
  • Buzzer í vatnaveiði: hefðbundin eða grubber 10-14

Hlutar önguls

  1. auga
  2. höfuðstæði
  3. öngulbrík
  4. skeggstæði
  5. leggur
  6. öngulbeygja
  7. agnhald
  8. öngulbil
  9. öngulbroddur
  10. öngullengd

 

Mýflugur – lirfur og púpur

Mýflugur eru mikilvæg fæða silungs á öllum stigum, þ.e. sem lirfur, púpur og flugur. Sem lirfur halda þær sig mest á botni vatnsins, en leita gjarnan frá botninum þegar þær komast á púpustigið. Þegar þær síðan komast á klakstigið og umbreytast í flugur gerist það í og við vatnsborðið.

Mýlirfur – Flugur sem líkja eiga eftir þessu stigi mýflugunnar eru m.a.:

San Juan Worm
Blóðormur
Super Floss Bloodw.

Allar eru þessar flugur áberandi rauðar til að líkja eftir blóðrauð- anum sem lirfurnar safna til að halda lífi í köldu vatninu. Bestu skilyrðin til að veiða á þessa tegund flugna er í lítilli eða dvínandi birtu, á eða sem næst botninu með eins litlum inndrætti og unnt er.

Púpur – Flugur sem líkja eiga eftir mýpúpum eru m.a.:

Chromie
Gyllt Héraeyra
Zug Bug

Veiðiaðferðin með þessum flugum er fyrst og fremst; hægt. Inndrátturinn helst með rólegum fingurvafningum og góðum hléum á milli. Fyrirmyndirnar eru frekar hægfara og því um að gera að apa sem mest eftir þeim.

Það er kannski ekki úr vegi að hafa þessar í huga þegar maður situr við hnýtingarnar þessa dagana.

Að verka væng – lokahnykkur

Síðasta hálfa mánuðinn hef ég rakið í nokkrum færslum ganginn í því að verka væng af rjúpu. Í síðustu færslu (á fimmta degi) var svo komið að ég hreinsaði vængina, skipti út grófu salti fyrir fínt og einsetti mér að leyfa þeim að þorna eins vel og mér var unnt. Kannski var ég bara heppinn eða íslenska rjúpan er svona þrifaleg, en ég varð á þessum hálfa mánuði ekki var við neina óværu í fiðrinu en til vonar og vara hef ég nú sett vængina í frystinn, ef ske kynni. Eftir einhverja daga í frystinum kem ég síðan til með að taka einn úr pokanum og hafa hjá mér við hnýtingarnar. Vel að merkja, ég rakst á ágætt ráð til að fyrirbyggja rakamyndun í þurrkuðum vængjum. Laumið eins og einum poka af rakakúlunum sem oft fylgja með raftækjum í pokann með fjöðrunum. Kannski einhver lumi á slíku núna eftir pakkaflóðið?

Niðurstaða: ég þori alveg að mæla með þessu fyrir þá sem tök hafa á. Það sem kom mér mest á óvart var hvað þetta tók stuttan tíma og hve einfalt mál þetta er. Næst væri ég alveg vís með að prófa eitthvað aðeins flóknara, t.d. að þurrka hnakka sem kallar á fláningu og aðeins meiri verkun á skinninu sjálfu.

Að verka væng – dagur fimm

Smellið á myndina fyrir stærri útgáfu

Á fimmta degi fannst mér tími til kominn að skoða aðeins betur undir saltið á vængjunum. Og viti menn, allir vöðvar voru svo þurrir að þau bein sem eftir voru stóðu vel út úr og auðvelt að fjarlægja þau. Eftir að þau voru farinn skóf ég afganginn af kjötinu burt og saltaði aftur í húðina með fínu salti í þetta skiptið. Þetta lofar virkilega góðu. Ætli ég láti þetta ekki vera svona í eina 4-5 daga í viðbót til að vera alveg öruggur um að fullri þurrkun sé náð.