FOS barst nýlega fyrirspurn hvers vegna tunglstaða væri höfð með í flóðatöflunni á FOS. Við þessari spurningu er stutta svarið: Tunglið hefur töluverð áhrif á möguleika okkar til að veiða fisk. Aðeins ítarlegra svarið er eitthvað í átt við eftirfarandi.
Þegar tunglið, sólin og jörðin raða sér í beina línu, þá er stórstreymt á jörðu. Það gerist þegar tungl er nýtt og þegar það er fullt . Aðdráttarafl tungls og sólar er sterkast á þessum tíma og því rís yfirborð sjávar sjáanlega. Þessarar breytingar verður einnig vart í ferskvatni þó við sjáum þær ekki eins áberandi eins og í sjávarföllum. Fiskurinn aftur á móti finnur sannanlega fyrir þeim, leitar upp í vatnsbolinn og verður virkari í fæðuöflun. Það er þessi aukna virkni í fæðuöflun sem veiðimenn sækjast eftir og hún nær hámarki í þrjá til fjóra daga sem falla saman við fullt tungl og nýtt tungl.
Að sama skapi er aðdráttarafl sólar og tungl minnst þegar tungl er hálft í kringum fyrra kvartil og síðara kvartil Á þeim tíma er fiskurinn ekki eins léttur á sér og því daufari í fæðuöflun sem minnkar líkur okkar á veiði.
Einu atriði sleppti ég hér og það er endurkast ljóss frá fullu tungli. Það er trú manna að fiskur leiti upp í birtuna frá fullu tungli, en það hefur væntanlega lítil áhrif á björtum sumrum þegar við erum helst í veiði, þá ræður aðdráttaraflið eitt og sér trúlega meiru.
Veiðisagnahöfundar hafa tilhneigingu til að einblína á velgengni í veiði og vel heppnaðar flugur, það þekkjum við öll því endalausar harmsögur um áhugaleysi fiska eða mislukkað flugnaval eru ekki meðal vinsælasta lesefnis veiðimanna, það þekki ég af eigin raun og hef tölulegar upplýsingar því til staðfestingar. En það breytir því ekki að það geta legið ýmsar ástæður að baki þess að við lendum í því að baða flugurnar, viðra græjurnar, berja vatnið eða hvað það heitir sem við köllum það þegar fiskurinn sýnir því engan áhuga sem við bjóðum honum.
Eitt af því sem er stundum að hrjá mig í veiði er skilningsleysi á aðstæðum og endalaus framsetning flugu sem lendir í þessum 60% tilfella þar sem fiskurinn einfaldlega sér hana ekki. Ég verð að viðurkenna að ég man ekki hvar ég las að í 60% tilfella þegar við verðum ekki vör við áhuga, þá er það einfaldlega vegna þess að fiskurinn sér ekki fluguna, sorrý. Í mínu tilfelli og væntanlega einhverra fleiri, felst áskorunin í að koma flugunni inn í sjónsvið fisksins.
Bleikja og urriði sjá tiltölulega vel upp fyrir sig sem er einmitt ástæða fyrir því hve mikilvægt það er að útlínur (skuggamynd) flugunnar sé eitthvað sem kveikir matarást fisksins, árásargirnd hans. Fluguna ber jú við yfirborð vatnsins, ljósari bakgrunn þess glugga sem fiskurinn sér upp fyrir sig. Það er hægt að áætla stærð þessa glugga með því að draga ca. 10% frá áætluðu dýpi niður á fiskinn, sjá myndina hér að ofan. Við þetta verður þó að hafa í huga að glugginn er ekki hringlaga keila, hún er frekar dropalaga séð að ofan, breiðust í þá stefnu sem fiskurinn snýr sem helgast af því að fiskurinn sér ekki eins vel aftur fyrir sig eins og fram.
Þetta er allt ákveðin líkindareikningur, rétt eins og veðurspáin, það er bara spurningin hvort maður áætlar dýpið rétt og veit í hvaða átt fiskurinn snýr sér. Það síðastnefnda er yfirleitt auðvelt í rennandi vatni, hann snýr sér oftast upp í strauminn þannig að hann taki á móti fæðunni sem straumurinn ber með sér. Það er aðeins (mikið) erfiðara að segja til um hvernig fiskurinn snýr sér í kyrrstæðu vatni, ekki nema vindurinn blási hressilega, þá má ætla að hann snúi sé á móti því sem aldan ber með sér.
Sumarið 2024 sýndi ég erlendum veiðimanni í boxin mín af silungaflugum og rak hann þá augun í votflugur sem ég hafði týnt saman í stakt box til að hafa í vasanum. Það gladdi mitt litla hjarta sem alltaf hefur verið svolítið veikt fyrir klassískum votflugum að hann þekkti þær vel flestar með nafni. Þegar kom að mjög einfaldri svartri flugu sem ég nota gjarnan, þá kvað við; Nei, sko. Þarna ertu með Black Palmer eins og á að hnýta hana. Ég varð eitt spurningamerki í framan, því ég hafði nú bara hnýtt þessa flugu þegar mig langaði í einlita, palmeraða votflugu og hafði ekki hugmynd um að hún héti eitthvað. Líklegast hef ég einhvern tímann rekið augu í mynd af þessari flugu, þótt hún álitleg og hnýtt hana eftir minni þegar þannig stóð á, án þess að muna eftir nafni eða mynd.
Um síðustu áramót lagðist ég í smá grúsk, fann myndina sem væntanlega gróf um sig í kollinum á mér á síðunni hans Håvard Eide, flyfisher.org þar sem hann getur þess að fluguna megi finna í bók William Blacker, Art of Angling.
Ég leitaði í safninu mínu og viti menn, ég átti þessa bók og þar var flugunni lýst og teiknuð. Mig rak eiginlega í rogastans þegar ég sá uppskriftina í bókinni:
No. 9. The Black Palmer, or Hackle.—The body is made of yellow floss silk, ribbed with silver tinsel, and two short fibred black hackles struck on from the tail to the shoulder. Hook No. 8.—Vary the body of this fly with peacock harl without the silver, and it will be a capital one for light clear water on No. 12 hook. Use the cow-dung fly on windy days, with the above-named one.
Þar sem þessi uppskrift kom engan veginn heim og saman við fluguna eins og Håvard Eide hafði hnýtt hana, fletti ég í ofboði upp á teikningu flugunnar. Flugan er nr. 9 á myndinni hægra megin hér að neðan og ég þóttist vera nokkuð viss um að búkur flugunnar væri ekki gulur og ekki vafinn með silfur tinsel.
Sú bók sem ég átti rafrænt í mínum fórum var gefin út litprentuð árið 1855 og ég fór því á stúfana og leitaði að eldri útgáfum hennar. Það er nefnilega reynsla mín af þessum gömlu bókum að ef þær voru endurútgefnar, þá var oft aukið við uppskriftir en sömu prentplötur notaðar af teikningum þannig að númer flugna stemmdu ekki endilega við númerin á myndunum.
Ég fann eldri útgáfu þessarar bókar frá árinu 1842 og þar er sama prentplatan notuð fyrir myndirnar, sjá hægra megin á myndinni hér að ofan. Í þeirri bók var uppskrift Black Palmer eftirfarandi og athugið að númer flugunnar er hið sama og í bókinni frá 1855:
Nr. 9. The Black Palmer (May.)
Hook flf. —Body, Black mohair or silk, gold tip. Legs, Two black hackles, rolled on from the tail.
Það er greinilegt að William Blacker hefur skipt um skoðun á flugunni, því hér er alls ekki sama flugan á ferðinni og vitaskuld hnýtti Håvard Eide hana eftir frumútgáfunni. Þetta vakti samt forvitni mína og ég leitaði því að Black Palmer í öllum þeim 100 gömlu hnýtinga- og veiðibókum sem ég á í fórum mínum. Flugu með þessu heiti fann ég í nokkrum bókum:
John Turton Angler’s Manual (1836)
58. HACKLE. Black Palmer Fly. July to September : made with dark orange silk ; wing, black hen’s hackle feather ; body, copper-coloured peacock’s feather ; after rains, ribbed with silver twist.
Alfred Ronalds The Fly-Fisher’s Entomology (1836)
No. 47. BLACK PALMER. This is tlie caterpillar of the Laciocampa ruloi,or Fox Moth.
It is used at the same times as the BrownPalmer. IMITATION.
Black ostrich herl ribbed with gold twist, anda red cock’s hackle wrapped over it.
Edward Fitzgibbon Handbook of Angling (1847)
Black palmer-hackle. Body, black ostrich harl, ribbed with gold twist. Black cock’s hackle wound over the whole. Hook, No. 4, 5, 6, or 7. When palmers are dressed large they may betied on two hooks whipped lengthways on the gut.
John Jackson The Practical Fly Fisher (1853)
NO. 64. BLACK PALMER
Body. Dark Peacock’s, or Ostrich’s herl, ribbed with gold tinsel, green silk.
Black, brown, or dark red Cock’s hackle over all.
This is an excellent bait when the water is clearing off after a flood; especially in warm weather.
It may be made on a large hook, but two smaller ones as in the pattern are preferable.
A good Palmer for Spring is made-body, green herl of Peacock, gold tinsel, green silk, with a greenish stained or grizzled Cook’s hackle over all. It may be made about the size of No. 68.
A good general fly is a mottled hackle, from a Hen Grouse’s neck, wrapped on a body of brown Peacock’s herl and yellow silk.
N.B. Our local Anglers use a Golden Plover’s hackle, and Tom Tit’s tail for the same purpose.
Ef einhver hefur áhuga á að sjá hvernig mín útgáfa er og hefur verið í gegnum árin, lengst af nafnlaus, þá má skoða uppskriftina að henni hér á síðunni eða smella á myndina hér að neðan.
Í gegnum tíðina hafa lesendur FOS verið duglegir að skjóta fyrirspurnum og beiðnum um ákveðið efni á undirritaðann sem reynt hefur verið að verða við. Í skilaboðum hefur tvær flugur borið nokkuð oft á góma og hér verður, þó seint sé, orðið við uppskrift að annarri þeirra; Teppahreinsarinn eftir Örn Hjálmarsson.
Smelltu hér eða á myndina að neðan til að skoða uppskriftina að flugunni eins og Örn lét FOS í té ásamt eintökum flugunnar til myndatöku.
Já, þetta er ljómandi gott rauðvín og hæfir öllum aldurshópum silungsveiðimanna. Þó silungsveiðin sé komin vel af stað í þessu ljómandi góða árferði sem verið hefur síðustu vikur og vel flestir silungsveiðimenn búnir að fylla í boxin sín, þá má alltaf bæta í þau. Hér er á ferðinni fluga sem vakti töluverða athygli í Febrúarflugum 2025 og hefur reynst vel í urriða og bleikju, bæði staðbundnum og göngufiski.
Sökum mikillar eftirspurnar hefur flugunni Rauð-Vín verið bætt inn á FOS og það þótti tilvalið að fá nokkur eintök frá höfundi flugunnar, Jóhanni Ólafi Björnssyni til að sitja fyrir á mynd fyrir FOS. Þú getur smellt hér eða á myndina að neðan til að skoða uppskriftina að þessari flugu.
Ég sá einhverja frétt um daginn að matseðlar á einhverjum hluta veitingahúsa hér á landi væru aðeins á ensku og fengu veitingahúsin bágt fyrir. Matseðlar eru mikilvægir, þeir segja manni hvað er á boðstólum og (oftast) hvað máltíðin heggur stórt skarð í heimilisbókhaldið. Í lauslegri könnun sem ég gerði, þá kom í ljós að matseðlar eru misvel úr garði gerðir, óháð tungumáli:
Steiktur fiskur í raspi með lauk, smjöri og remúlaði
Ég veit alveg hvað laukur er, smjör og remúlaði, en fiskur segir mér lítið sem ekkert hvers er að vænta. Ef ég væri togaraskipstjóri, þá væri ég að renna blint í sjóinn að henda út trollinu, ég gæti allt eins veitt fisk sem ég ætti engan kvóta fyrir og fengi þar af leiðandi á mig sekt.
Fiorentina steak, kemur með með steiktum kartöflum, bernaise eða piparsósu
Óveraldarvanur einstaklingurinn sem ég er, veit ekkert hvað Firorentina steak er og það þýðir ekkert fyrir mig að nota Google translate því þýðingin er Firorentina steik. Google sýndi mér myndir af einhverju kjöti á beini og sagði réttin ættaðan frá Toscana á Ítalíu, oftast úr steer eða heifer. Google translate vildi meina að þetta væri stýri eða kvíga. Ég hefði pantað kvígu, stýri er allt of hart undir tönn.
Ef þú hefur nennt að lesa þetta, þá er alveg eins líklegt að orð myndi setningar í hausnum á þér; Þetta er búið – Nú er hann búinn að tapa sér endanlega.
Það er eldgömul saga, en virðist alltaf vera ný af nálinni þegar maður vekur máls á henni við bakkann, að veiðimenn ættu að gefa sér smá tíma til að lesa matseðil fiskanna. Sem betur fer er sá matseðill settur fram í myndum og því þarf engar áhyggjur að hafa þó veiðimaðurinn þekki ekki latnesk tegundarheiti vorflugu, mýflugu eða toppflugu. Það nægir alveg að opna augun, skima umhverfið og velja agn í samræmi við það sem fyrir augu ber. Auðvitað er alltaf eitthvað sem ekki sést, eins og t.d. vatnabobbar og hornsíli, en með því að skima vatnsbakkana má alltaf sjá einhverjar vísbendingar um það sem vatnið geymir. Lestu matseðilinn með augunum, það gerir fiskurinn áður en hann fær sér bita.
og þegar það er fullt 
. Aðdráttarafl tungls og sólar er sterkast á þessum tíma og því rís yfirborð sjávar sjáanlega. Þessarar breytingar verður einnig vart í ferskvatni þó við sjáum þær ekki eins áberandi eins og í sjávarföllum. Fiskurinn aftur á móti finnur sannanlega fyrir þeim, leitar upp í vatnsbolinn og verður virkari í fæðuöflun. Það er þessi aukna virkni í fæðuöflun sem veiðimenn sækjast eftir og hún nær hámarki í þrjá til fjóra daga sem falla saman við fullt tungl og nýtt tungl.
og síðara kvartil 
Á þeim tíma er fiskurinn ekki eins léttur á sér og því daufari í fæðuöflun sem minnkar líkur okkar á veiði.
FOS 