Það hefur vonandi ekki farið framhjá neinum að Veiðikortið 2021 er komið út og ég er kominn með mitt eintak í veskið og þar verður það út næsta ár. Þau eru orðin nokkur kortin sem ég hef safnað saman. Á meðan maður klippir öll önnur kort um leið og þau renna út og er bara guðs lifandi feginn að það safni ekki kostnaði, þá held ég í fast í Veiðikortin mín og geymi þau á vísum stað.
Hverju einasta af kortunum mínum fylgja minningar úr vötnunum, af fiskinum og sumrinu sem gott er að ilja sér við á meðan beðið er eftir næsta sumri. Næsta sumar er næstum því handan við hornið og þangað til blaða ég í gegnum bæklinginn sem fylgir kortinu.
Tökum okkur nokkrar sekúndur í að virða fyrir okkur góðan kastara. Það sem fyrir augu ber er veiðimaður sem hefur fullt vald á stönginni og línunni, kastar með tignarlegum hreyfingum og afraksturinn er lína sem rennur eftir ímynduðu kasthjólinu í fallegum boga, réttir þannig úr sér og leggst þráðbeint fram. Góður kastar hefur ánægju af því að kasta, einfaldlega vegna þess að hann kann það og þessi ánægja, alveg hverju menn halda fram, sést á kastaranum. Þetta er ekki ofsafengin gleði, hún kemur aðeins hjá mönnum eins og mér sem slysast til að eiga eitt og eitt gott kast, þetta er innri ánægja sem felur í sér rósemd.
Ég þekki nokkra veiðimenn sem trúa því statt og stöðugt að þeir verði betri veiðimenn með því að kasta betur. Ekki dettur mér í hug að efast um gildi þess að kasta vel fyrir veiðimenn, en það eitt gerir engan að betri veiðimanni. Góður kastari ræður yfir ákveðinni nákvæmni í kastinu, hann hefur meiri möguleika á að setja fluguna niður þar sem hann vill og þannig aukið möguleika sína sem veiðimanns, eða hvað?
Í mörgum ám tíðkast það að veiðimenn verða að kaupa sér veiðileiðsögn og veiðileyfi. Hlutverk veiðileiðsögumannsins er að fræða veiðimanninn um ánna, benda á bestu veiðistaðina hverju sinni og hvar eigi að setja fluguna niður þannig að fiskurinn láti glepjast og taki hana. Svo þekki ég líka nokkra sem eru snillingar í framreiðslu og kaffiuppáhellingum á bakkanum, sannkallaðir veislukokkar undir berum himni, en það er allt önnur saga. Og þó? Ef veiðimaðurinn nær nú ekki með nokkru móti að setja fluguna niður á tilgreindan stað og fær engin viðbrögð, þá hefur gædinn um tvennt að velja; kasta fyrir viðkomandi veiðimann (þeir eru flestir mjög lunknir kastarar) eða hella upp á gott kaffi á bakkanum, flauta veiðimanninn uppúr og hleypa öðrum að staðnum. Ef veiðimaðurinn er aftur á móti barasta ágætur kastari og fer eftir leiðbeiningum og setur fluguna niður á hárréttum stað, þá gæti nú ýmislegt skemmtilegt gerst.
Þetta var e.t.v. ekki góð dæmisaga en inntakið í þessum pælingum mínum er einfaldlega að ef einhver ætlar að verða góður veiðimaður, þá þarf hann að innihalda dágóðan skammt af kastara og annað eins af leiðsögumanni. Mér liggur meira að segja við að segja að góður veiðimaður kemst upp með að vera heldur lélegur kastari ef hann veit í það minnsta hvar hann á að reyna að setja fluguna niður. Hæfileg blanda er best, þannig fær maður ekki óbragð í munninn eins og þegar maður húkkar fisk.
Veður hefur töluverð áhrif á allar skepnur, bein og óbein. Þegar það er rigningarsuddi og vindur, kalsi eins og það heitir, þá hefur það áhrif á veiðimenn ekkert síður en fiska og í einfeldni minni þá á ég það til að heimfæra mína upplifun beint á fiskinn; Æ, hann er ekkert að hreyfa sig í þessu roki eða Hann er ekkert á ferðinni í þessum kulda.
Stærsti munurinn á okkur, þ.e. mannskepnunni og fiskunum, er að við erum með heitt blóð en þeir kalt þannig að við bregðumst að öllu jöfnu fyrr við sveiflum í hita heldur en þeir. Og viðbragðið okkar er allt annað en þeirra, við höfum þann möguleika að fækka fötum í hita eða klæða okkur betur í kulda en þau úrræði hefur fiskurinn ekki. Ef hitastigið í vatninu verður eitthvað of hátt, þá leitar hann í kaldara vatn. Ef hitastigið í vatninu er of lágt, þá leitar hann í heitara vatn eða hægir á líkamsstarfseminni ef það finnst ekki. Kjörhitastig bleikju er nokkuð lægra heldur en urriða, 5 -12°C á móti 10 – 18°C hjá urriðanum. Ekki rugla þessum tölum saman við það hitastig eða öllu heldur þann lága hita sem þarf til að fiskurinn dragi verulega úr líkamsstarfsemi sinni og leggist í dvala. Eins má ekki gleyma því að kjörhitastig, þ.e. hvenær bleikja er hve virkust er afar mismunandi eftir stofnum hennar þannig að þessar tölur eru ekki heilagar.
Loftþrýsting þekkja fiskar ágætlega án þess að hafa endilega útbúið sér einhver hugtök yfir mismunandi þrýsting eins og við mennirnir. Hæð yfir Grænalandi og lægð við Færeyja er eitthvað sem maður tók inn með móðurmjólkinni og fagnaði því lengra í burti sem lægðin færði sig, svo lengi sem hæð var í grennd. Í stuttu máli þá er hæð einfaldlega svæði með hærri loftþrýsting heldur umhverfið og hérna megin á kúlunni blæs vindurinn um þær réttsælis Lægð er aftur á móti svæði með lægri loftþrýsting heldur en svæðið umhverfis og vindur gengur rangsælis um þær. Lægðum fylgir gjarnan óstöðugt veður, hvassir vindar, skýjað og úrkoma. Hæðir bera með sér stöðugra veður og oft heiðríkju. En hvað hefur þetta með fiskinn að gera?
Breytingar á loftþrýstingi hefur meiri áhrif á fiska með tiltölulega stóran sundmaga heldur lítinn. Laxfiskar (urriði, bleikja og lax) eru einmitt þannig og það sem meira er, þeir eru með lokað kerfi sundmaga. Fiskar leitast við að halda jafnvægi eðlisþyngdar, þ.e. þyngd vs. ummál. Ef þrýstingur lækkar, þá þenst gasið í sundmaganum út og eðlisþyngd hans minnkar. Fiskurinn bregst yfirleitt við þessu með því að eyða orku í að færa sig niður á meira dýpi, ummál sundmagans minnkar og eðlisþyngdin réttist af. Það tekur smá tíma fyrir fiskinn að færa gas úr sundmaganum yfir í blóðrásina en þegar það hefur gerst, þá getur hann fært sig til í vatnsbolnum að vild. Eftir stendur að orkan sem hann notaði í að færa sig niður í vatnsbolinn er glötuð og eðlileg viðbrögð fiskins eru að afla sér fæðu, vinna upp tapið. Meðal annars þess vegna er oft töluverður hasar í fiski eftir að loftþrýstingur hefur lækkað skyndilega og fiskurinn hefur jafnað sig og hann leitar þá gjarnan upp í vatnsbolinn, eltir það sem lægðarvindurinn nær að draga saman og róta upp.
Trúlega hressileg lægð
Ef loftþrýstingur hækkar skyndilega, þá dregst sundamaginn saman, ummál fisksins minnkar og þar með eykst eðlisþyngd hans og hann í raun sekkur á meira dýpi án þess að hafa nokkuð fyrir því. Fiskurinn tapar engri orku við þetta og getur fært gasið úr blóðrásinni yfir í sundmagann í rólegheitunum ef honum sýnist svo og fært sig áreynslulaust aftur upp að yfirborðinu. Ef svo ber undir, þá virðist fiskurinn yfir höfuð vera heldur rólegri í háum loftþrýstingin. Í mörgum tilfellum hefur fiskurinn ekki einu sinni fyrir því að færa sig upp að yfirborðinu, með hæðinni kemur jú oft heiðskýrt veður og sól sem hann hefur engan áhuga á, leggst því við botn og hreyfir sig lítið sem ekkert.
Óumdeilanleg hæð yfir landinu
Vitaskuld er ekki öll veðurfarssagan sögð með þessum orðum, en í grunninn snýst þetta um að halda eðlisþyngd í breytilegum loftþrýstingi. Hvað breyttur loftþrýstingur hefur í för með sér hvað varðar fæðu, er allt annað mál. Þegar fæðan fer á stjá þegar vatnið hefur hitnað í heiðríkjunni eða súrefnisinnihaldið aukist skyndilega í lægðarrigningunni, þá hefur fiskurinn þegar náð jafnvægi og þarf ekkert að fórna miklu til að geta farið á stjá. Fylgjumst vel með fallandi loftþrýstingi, hann getur verið ávísun á fjör.
FOS 