Ferðabakgrunnur

Fyrir einhverjum árum síðan benti ég hér á kosti þess að vera með ljósan, helst mattan bakgrunn þegar maður situr við fluguhnýtingar. Það kemur víst fyrir að hnýtingaraðstaðan sé ekki alveg eins snyrtileg og efni standa til, ýmislegt efni liggur á víð og dreif fyrir aftan þvinguna þannig að bakgrunnur flugunnar sem maður er að hnýta er oft svolítið óreiðukenndur.

Nú er það svo að margur hnýtarinn flakkar með græjurnar sínar, skreppur á hnýtingakvöld annað slagið eða grípur græjurnar með sér upp í bústað og þá er ekki gott að taka með sér of mikið af dóti.

Með því að líma smá segul á bakið á möttu pappaspjaldi, t.d. baksíðu úr minnisblokk eða sambærilegu, þá má smella þessum bakgrunni á svo til allt í grennd við þvinguna ef hún er ekki útbúinn pinna eins og mín þannig að ég læt mér nægja að vera með litla klemmu í hnýtingartöskunni. Franskur rennilás sem límdur er á pappaspjald kemur að svipuðu gagni þannig að það má tylla spjaldinu þar sem hentar.

Stórar flugur, stórir …

Hver hefur ekki heyrt Stórar flugur, stórir fiskar? Ég í það minnsta fæ að heyra þetta reglulega frá góðum vini mínum þegar hann virðist hafa misst alla trú á litlum flugum eða langar orðið í fisk, helst stóran. Svo eru þeir til sem segja þetta reglulega án sérstaks tilefnis, einfaldlega vegna þess að hér um árið hafði viðkomandi reynt við þann stóra með öllum flugum í boxinu og ekkert orðið ágengt. Það var ekki fyrr en stærsta flugan fór undir að fiskurinn brást við og tók.

Alveg burtséð frá því hvort stórar flugur veiði stóra fiska eða ekki, þá eru nokkur atriði sem eru oft fylgja þessum stóru flugum sem vert er að gefa gaum. Eitt af því er þyngd þeirra flugna sem hnýtarar setja saman og efnisvalið í flugurnar. Ég er svolítið með ákveðna tegund flugna í huga þegar ég velti þessu fyrir mér og reyni að koma í orð; flugur sem innihalda náttúrulegt hár eins og t.d. zonker flugur. Eins og nærri má geta þá er þurr zonker í þvingu ekkert sérstaklega þungur og því sér maður oftar en ekki að lokahnykkur flugunnar er ekki endahnúturinn heldur málm hjálmur sem er vel við vöxt. Hugsunin á bak við þetta er vitaskuld að koma flugunni niður í vatnið og það er vert að hafa í huga ef veiða skal straumharða á þar sem sá stóri liggur á botninum.

En það læðist stundum að manni sá grunur að þegar flugan er kominn niður í vatnið og skinnið hefur náð að blotna í gegn, þá verði flugna eitthvað aðeins þyngri en til stóð og þegar fyrsta inndrætti er lokið, þá vandast málið. Ég las það einhvers staðar (finn því miður ekki viðkomandi grein til að vísa í hana) að góður zonker sem hnýttur er úr kanínu eða minkaskinni geti auðveldlega tvöfaldað þyngd sína þegar skinnið hefur blotnað. Ef sú þyngdaraukning bætist við níðþungann skullhead sem prýðir fluguna, þá getur heildarþyngdin beinlínis orðið lífhættulegt fyrir nærstadda þegar lagt er af stað í næsta kast, sérstaklega stöngina sem á að geyma aflið sem þessi þyngd felur í sér.

Til að ráða bót á þessu er þrennt í stöðunni. Fyrir það fyrsta, þá er hægt að velja stærri (þyngri) stöng sem ræður örugglega við þessa þyngd. Í annan stað er hægt að nota gerviefni í fluguna í stað náttúrulegs hárs, gerviefni hrindir frekar frá sér vatni, en síðast en ekki síst er hægt að nota léttan hjálm úr sílikon í stað skullhead úr málmi til að ganga frá flugunni ef þú vilt endilega hafa á henni kjaft og glyrnur.

Mynd tengist færslu aðeins lauslega

Kveikjan að þessum hugleiðingum mínum er fluga sem ég fann á bökkum veiðivatns í sumar sem leið. Ég hef enn ekki fundið krók í mínum fórum sem passar við þessa flugu, en reglustikan mín segir að heildarlengd hárlufsunnar sé 16 sm og þá er hausinn á flugunni ekki meðtalinn. Það hvarflaði að mér að hin óheppni veiðimaður sem týndi þessari flugu, hafi mögulega gert það viljandi, búinn að fá nóg af þyngd hennar og erfiðleikum að koma henni skammlaust út á vatnið.

Stutta strippið

Mér finnst ekkert leiðinlegra að strippa skrautlega straumflugu heldur en næsta manni, í það minnsta flestum veiðimönnum. Jú, ég trúið því alveg að það séu til veiðimenn sem elska það eitt að draga fluguna alveg löturhægt, en sorrý, þið eruð ekki umfjöllunarefnið í þessari grein, eða hvað?

Það mætti halda að ég hafi ekkert annað að gera en vafra um á netinu og lesa veiðiblogg, en það er ekki satt, ég les líka töluvert af greinum um vötn og dýralíf. Það var einmitt ein slík sem rifjaðist upp fyrir mér í sumar sem leið þegar ég óð yfir grynningar í vatni þar sem urmull af hornsílum syntu um. Dýpi vatnsins var ekki meira en svo að ég sá vel til botns og gat fylgst með atferli þeirra og í fyrstu koma það mér á óvart að þau voru ekkert svo stygg, syntu bara þarna á milli lappanna á mér og létu sér fátt um finnast. Annað slagið kom þó einhver styggð að þeim og þau tóku á sundsprett.

Hornsíli

Þegar ég horfði þarna á þau þá fór ég að líta í eigin barm. Jú, þarna voru festar nokkrar flugur sem gátu alveg átt við stærð og litarhaft þessara hornsíla en þegar mér varð litið á hendur mínar, þá skaut annarri hugsun niður í kollinn á mér. Það var þessi grein frá Kanada um atferli hornsíla sem ég las fyrir margt löngu síðan. Eflaust var margt merkilegt í þessari grein, en það sem ég man helst var að höfundur hennar fullyrti að sundsprettur hornsíla væri töluvert styttri heldur en veiðimenn virðast halda, sérstaklega þegar heitt er í veðri.

Hornsílin sem ég fylgdist með voru hreint ekkert að taka löng sundtök, miklu frekar á rólegu dóli án sýnilegra kippa. Þegar styggð komst að þeim, hvort sem það var vegna mín eða einhvers annars, þá voru þetta stuttir kippir, ekki nema 2 til 5 sm í hvert skipti með miklu lengri pásum heldur ég hef vanið mig á að taka í inndrætti. Svo ég vísi nú aftur í þessa grein sem ég las, þá nefndi höfundur hennar mini-strip sem miklu vænlegri inndrátt heldur en þennan 1 – 2 feta sem margir nota. Það sem hann kallaði mini-strip var ekki nema 1 til 2 tommur, jafnvel styttra og með töluverðum pásum á milli.

Það var raunar ekki fyrr en nokkru síðar að mér gafst færi á að prófa þetta stutta stripp og viti menn, það hljóp alveg ágætur 4 pundari á hjá mér eftir að ég hafði verið að hamast með mitt venjulega, lengra og hraðara stripp í þó nokkurn tíma án árangurs. Nú skal alveg ósagt látið hvort ég hafi einfaldlega verið heppinn eða stutta strippið hafi verið meira í ætt við það sem hornsílið ástundaði.

Lengd og þyngd

Ef ég veiði urriða sem er 45 sm að lengd og eðlilegur í holdafari, hvað ætli hann sé þá gamall og þungur? Ef urriðinn hefur veiðst í Stóra Fossvatni í Veiðivötnum, þá getur hann verið á bilinu 7 til 9 ára, nákvæmar er nú ekki sem hægt er að skjóta á aldur hans. Að sama skapi getur þyngd hans getur verið frá 800 og upp 1.100 gr. eða jafnvel meiri ef hann er sérlega vænn.

Aldursgreining hreisturs og kvarna úr frænda Veiðivatnaurriðans, þ.e. þess sem gotið var á Þingvöllum, sýna ágætlega vaxtarhraða eftir árum en gefa því miður litlar upplýsingar um þyngd hans:

Aldur (ár)Meðallengd (sm)Lenging á milli ára (sm)Vaxtarstuðull á milli ára
14,21,00
29,65,41,29
317,37,70,80
425,380,46
535,910,60,42
647,411,50,32
759,912,50,26
870,810,90,18
973,62,80,04
1076,12,50,03
Heimild: Aldursrannsóknir á urriða úr Öxará 1999 – VMST-S/00006X

Skyndilegur samdráttur í vexti 8 – 9 ára urriða skýrist væntanlega af því að þegar urriðinn verður kynþroska, þá dregur verulega úr vexti hans.

Afkomendur Þingvallaurriða sem sleppt var í Skorradalsvatn á áttunda áratug síðustu aldar víkur í nokkrum atriðum frá rannsóknum á Þingvöllum:

Aldur (ár)Meðallengd (sm)Meðalþyngd (gr)Lenging á milli ára (sm)Þynging á milli ára (gr)
31980
43139712317
533,54552,558
641,38677,8412
751,8161510,5748
Heimild: Fiskirannsóknir í Skorradalsvatni 2008-2009 – Jón Kristjánsson 2010

Verulegt frávik er í vexti 4 til 5 ára urriða í þessari rannsókn, snögglega dregur úr vexti sem tekur þó aftur við sér þegar fiskurinn nær 6 ára aldri. Þess ber að geta að fjöldi fiska í hverjum árgangi var ekki mjög mikill og um meðaltal er að ræða þar sem eitt sýni getur aflagað niðurstöður.

Það eru til ýmsar góðar töflur um þyngd urriða út frá lengd hans, en það er líka til ágæt formúla Fulton’s (1911) sem gefur þokkalega nálgun á þyngd fiska m.v. lengd. Formúlan styðst við ákveðin stuðul ástands (holdafars) þannig að hana má auðveldlega aðlaga mismunandi tegundum að undangengnum nokkrum mælingum og vigtun. Þumalputtaregla fræðinga hefur verið að urriði í venjulegum holdum sé með stuðul 1.0, sá magri 0.8 og sá væni 1.2

Lengd (sm)Magur (gr)
stuðull 0.8
Eðlilegur (gr)
stuðull 1.0
Vænn (gr)
stuðull 1.2
15,0273441
17,5394959
20,0648096
22,591106128
25,0125156188
27,5166208250
30,0216270324
32,5275343412
35,0343429515
37,5422527633
40,0512640768
42,5614768921
45,07299111.090
47,58571.0701.290
50,01.0001.2501.500
52,51.1601.4501.740
55,01.3301.6602.000
57,51.5201.9002.300
60,01.7302.2002.600
62,51.9502.4002.900
65,02.2002.7003.300
67,52.5003.1003.700
70,02.7003.4004.100
72,53.0003.8004.600
75,03.4004.2005.100
77,53.7004.7005.600
80,04.1005.1006.100
82,54.5005.6006.700
85,04.9006.1007.400
87,55.4006.7008.000
90,05.8007.3008.700
92,56.3007.9009.500
95,06.9008.60010.300
97,57.4009.30011.100
100,08.00010.00012.000
102,58.60010.80012.900
105,09.30011.60013.900
107,59.90012.40014.900
110,010.64813.31015.972
Útreikningar skv. Fulton (1911)

Hausverkur af hnýtingum

Það flokkast undir almenna skynsemi að sitja rétt við hnýtingarnar, vera á góðum stól og sitja beinn í baki, þetta segir sig sjálft og þarf ekki að tyggja aftur og aftur, eða hvað?

Þeir heyra til undantekninga, hnýtararnir sem ég sé á vetrum sem sitja rétt. Jú, flestir þeirra sitja beinir í baki og passa upp á líkamsstöðuna, alveg upp í háls. Þá tekur annað við, því eftir smá stund sér maður þegar höfuðið fer að síga fram á við og það er ekki vegna þess að það er fullt af hugmyndum að flottum flugum.

Ef hnýtingarþvingan er ekki nægjanlega hátt staðsett fyrir framan þig, þá er ekki von á öðru en höfuðið á þér fari að halla fram á við eftir smá tíma. Það er misjafnt hvað hverjum og einum þykir heppileg hæð á þvingunni, en sjálfur er ég kominn með þvinguna undir handarkrikana í hæð og finn mikinn mun á úthaldinu og er alls ekki eins stífur í hnakkanum og áður.

Hefur þú hnýtt upp úr ruslinu?

Eftir nokkur skipti af góðum dögum við hnýtingarþvinguna er ýmislegt sem fellur til af afklippum, hálfnýttu hráefni og fleiru. Það eru mörg ár síðan ég kom mér upp ruslafötu við hnýtingarborðið og sú góða fata hefur gengið í gegnum einhverja endurnýjun (stækkun) á þeim árum sem liðið hafa síðan. Það var svo fljótlega að ég tók upp á því að hafa box á borðinu hjá mér fyrir það sem ég mögulega gæti notað síðar.

Ekki alls fyrir löngu rakst ég á einhverjar pappaöskjur undir borðinu mínu og viti menn, þetta voru þessi box sem ég hef alltaf ætlað að mögulega nota síðar. Það hljóp í mig einhver kergja og ég ákvað að hnýta upp úr þessum boxum, bætti aðeins við þráð og krók eftir því sem passaði.

Upphaflega ráðgerði ég að hnýta þekktar flugur, þ.e. einhverjar með nafni og eftir uppskrift, en fljótlega varð ljóst að ég yrði annað hvort að laumast í nýtt efni eða bregða verulega út frá uppskriftinni, þannig að ég hnýtti bara eitthvað.

Það verður að viðurkennast að þær flugur sem ég hnýtti úr þessum afgöngum voru ekkert ósvipaðar þeim sem ég er vísvitandi hnýtti úr nýju hráefni með það eitt fyrir augum að fá útrás fyrir nýjungagirnina eða sköpunargáfuna. Hver um sig verður bara að dæma hvernig tókst til hjá mér, en það leynist ýmislegt nothæft í ruslinu og kannski rétt að kíkja oftar í það.

Þungar púpur eða þyngri taum?

Allt frá því kúluhausar í yfirþyngd komu fram á sjónarsviðið, þá hefur maður ekkert endilega viljað snerta mikið á þungum taumum, kúlurnar hafa eiginlega séð um að koma flugunni niður fyrir mann. En með tíð og tíma hafa farið að renna á mann tvær, ef ekki þrjár grímur og maður fer að velta fyrir sér hvort þungar púpur séu endilega rétta svarið. Ég hef ekkert endilega komist að ákveðinni niðurstöðu um þetta, en það er ýmislegt sem ég hef velt fyrir mér um kosti og galla þyngri flugna.

Eigum við ekki að byrja á því augljósa; þungar flugur eiga stundum erfitt með að hefja sig til flugs. Þó randaflugan sé sögð brjóta öll lögmál loftfræðinnar, á hreint og beint ekki að gera flogið með þennan bústna, loðna búk og litlu vængi, þá ná önnur lögmál yfir þungar flugur sem við framleiðum. Við beitum tækjum og tólum til að láta fluguna fljúga, hnýtum hana á taum sem tengdur er línu sem fær afl sitt úr stönginni sem við höldum á. Þannig komum við, með mis miklu átaki, þungum flugum út á vatnið þar sem þær sökkva. Auðvitað er þetta svolítið ýkt, það þarf sjaldnast mjög mikið afl til að koma þyngdri púpu út á vatnið. En þegar í vatnið er komið, þá tekur annað lögmál við. Hreyfing þungrar flugu er stirðbusalegri heldur en léttrar flugu, það gefur augaleið. Jafnvel þótt flugan sé tengd við flotlínu, þá er eigin þyngd hennar alltaf sú sama og sú þyngd dregur úr hreyfanleika hennar.

Ef við setjum okkur í spor fisksins, þá horfir hann á skordýr sem svamlar um eða rís upp að yfirborðinu nokkuð átakalaust, svona yfirleitt. Mikið af þessum skordýrum sem hann á að venjast að séu á ferðinni, hafa safnað í smá loftbólu til að hjálpa sér við að rísa upp að yfirborðinu og þar af leiðandi er hreyfing dýrsins létt og leikandi, ekki þung og silaleg. Einfaldasta lausnin á þessum stirðbusahætti þungu flugunnar er að hafa hana léttari og hnýta hana á léttan taumaenda sem festur er á þungan eða þyngdan taum. Þetta er í raun þrautreynd aðferð sem fluguveiðimenn masteruðu hér á árum áður, áður en ofurþyngdar púpur tóku völdin, þ.e. að veiða með þungum taum eða taum sem hefur verið þyngdur með s.k. höglum til að koma honum niður. 10 – 20 sm taumaendi á slíkum taum nægir oftast til að leyfa flugunni að líða fram og til baka, upp og niður, létt og áreynslulaust.

Þessar vangaveltur mínar eiga kannski helst við í vatnaveiði þar sem straumur er hvorki til trafala eða aðstoðar við hreyfingu púpunnar. Eftir sem áður eru þyngdar púpur eflaust besti kosturinn til að koma flugunni niður, fljótt og örugglega fyrir fiskinn í rennandi vatni.

Litlir eða stórir

Eins og gjarnan var sagt í útvarpinu hér í (eld) gamladaga; Kannast hlustendur við … að myndir af stórum fiskum laði frekar að heldur en myndir af litlum fiskum? Því hefur verið haldið fram að það sé eðlishvöt að sækjast í að ná stærri fisk heldur en lítinn. Jú, trúlega er ennþá grunnt á eðlishvötinni sem árhundruð eða þúsundir mótuðu meðal veiðimanna. Stærri fiskur er jú meiri matur heldur en lítill og því eftirsóttari.

Þessi frumkvöt hefur aðeins þynnst út, því nú þarf fiskunnandi ekki lengur að veiða sér til matar, hann getur farið út í næstu búð og keypt snyrtilegt flak, roðflett og jafnvel beinlaust og smellt því á pönnuna. Að vísu veit viðkomandi ekkert endilega alla söguna á bak við flakið, hvaðan það kemur eða hvernig og á hverju fiskurinn var alinn. Umbúðirnar geta meira að segja verið villandi og á þær prentað Viltur urriði úr Fáránleikafirði – framleiðandi Langt nef ehf. Bæði Fáránleikafjörður og Langt nef ehf ættu að vekja einhverjar efasemdir, er það ekki? Mestar líkur eru á að þetta fyrirtæki sé að gefa kaupandanum og náttúrunni langt nef og sjálfur mundi ég seint trúa því að viltur urriði veiðist í Fáranleikafirði. En nú er ég kominn langt út fyrir efnið.

Hin síðari ár hafa samfélagsmiðlar orðið til þess að fleiri og fleiri veiðimenn kvitta fyrir frábærum degi í veiði með mynd af einum, helst mörgum, stórum fiskum í fallegu umhverfi. Það hefur meira að segja gengið svo langt að áheyrendur íkjukenndra veiðisagna krefjast sönnunargagna í formi mynda í miðri frásögn og skemma þannig góða veiðisögu og vilja tengja hana sannleikanum. Þetta er dapurleg þróun á sagnahefð veiðimanna, sjálfur vil ég frekar heyra góða veiðisögu einu sinni heldur en sjá sama fiskinn á mörgum myndum, í margra manna höndum, jafnvel ár eftir ár. Jú, samfélagsmiðlar eru ákveðinn hvati að myndatökum veiðimanna, ekki nokkur vafi.

Svo er það metnaðurinn, hann dregur veiðimenn oft á stórfiskaslóðir. Ég held að hann blundi nú alltaf einhvers staðar, metnaðurinn til að gera betur. Ekkert endilega í keppni við næsta mann, heldur fremur að gera betur en maður sjálfur, bæta metið og þá kemur stærð fiska sterk inn. Að ná stærri fisk á land krefst yfirleitt meiri reynslu og færni. Að ná sífellt stærri og stærri fiski er þá nokkurs konar próf í hvoru tveggja, kvittun fyrir því að þú hefur æft þig nóg og ert veiðimaður með veiðimönnum.

Neikvæður fylgifiskur allra stóru fiskanna er að þeir sem aldrei ná stórum fiskum eða verða ekki varir við fisk þar sem skrímslið kom á land í síðustu viku, brotna smátt og smátt niður ef þeir eru í einhverjum vafa um eigin færni. Það er öllum holt að efast, en það má ekki verða að einhverjum kvíðahnút sem hamlar veiðiferðum að fá aldrei stóran fisk. Þá er gott að hafa það á bak við eyrað að fyrir hvern einn stóran fisk á samfélagsmiðli, þá hafa veiðst hundruðir titta, þeir eru bara sjaldnast myndefni, jafnvel þótt þeir hafi fært veiðimönnum ánægju og umbun.

JS Buzzer

Sumar flugur fara ekki hátt í umræðunni svo árum og áratugum skiptir þangað til einhver góðhjartaður maður tekur upp á því að kunngera hana. Því er þannig farið með þessa flugu Jóns Sigurðssonar, hún fór ekki hátt meðal þorra fluguveiðimanna á Íslandi þar til Ívar Hauksson kynnti fluguna til sögunnar í heimildarmynd sinni um Jón Sigurðsson.

Einfaldleikinn er oft bestur og það verður ekki sagt um þessa flugu að hún sé flókinn, aðeins tvö hráefni, ef þráður og krókur eru undanskilin. Sjálfur hef ég átt þessa flugur í mínu boxi í einhver ár, hef einhvers staðar rekið augun í hana í boxi annars og hnýtti hana enn einfaldari; krókur, svartur þráður og Peacock herl.

Höfundur: Jón Sigurðsson
Öngull: hefðbundin púpukrókur #10 – #16
Þráður: svartur UNI 8/0
Búkur: svart glansandi Árórugarn
Hringvöf: peacock herl
Haus: svartur, lakkaður

Uppskriftin hér að ofan er fengin úr skýringum við myndband Flugusmiðjunnar sem líta má hér:

Er ódýrara að hnýta sjálfur?

Þetta er spurning sem ég hef fengið í nokkur skipti, sérstaklega eftir að einhver hefur fengið að gægjast í fluguboxin mín. Tvímælalaust getur það verið ódýrara að hnýta sínar flugur sjálfur. Hérna er lykilorðið getur því þegar allt er talið og áhuginn á fluguhnýtingum kominn á fullt, þá er örugglega ódýrara að kaupa flugurnar sínar úti í næstu búð eða taka sjensinn og panta þær á netinu frá einhverju fjarlægu heimshorni.

Flestir byrja sínar fluguhnýtingar til að spara aurinn og það er alveg hægt ef þú notar tiltölulega fáar tegundir flugna sem kalla ekki á mikið úrval hnýtingarefnis. Ég þekki marga slíka veiðimenn og þeir hafa masterað fáar og pottþéttar flugur sem þeir hnýta og nýta. Ef þá langar að prófa einhverja nýja flugu, þá kaupa þeir nokkur eintök og sjá svo til hvor þeir bæti því hnýtingarefni við í safnið ef það er þá ekki þegar til.

En hjá þeim sem hnýtingarnar eru komnar út í hreint og beint áhugamál og afþreyingu, þá getur kostnaðurinn á hverja flugu orðið verulegur, ef kaupa þarf sérstakt efni í hverja eina og einustu sem mönnum dettur í hug að prófa. Þegar allt kemur þó til alls, þá stendur það eftir að áhugamálið fluguhnýtingar er langt því frá að vera dýrt áhugamál, því með tímanum eignast menn efni í nær allar flugur sem hugsast getur. Verst er þetta framboð af nýju hnýtingarefni sem er alltaf hreint að koma fram.

Sem áhugamál eru fluguhnýtingar náttúrulega bara hrein og bein skemmtun sem nær langt út fyrir hnýtingarþvinguna, fljótlega eru hnýtarar orðnir meðlimir í hinum og þessum hópum á samfélagsmiðlum, lagstir í Pinterest vafr í tíma og ótíma og þar fram eftir götunum. Það er náttúrulega þekkt að forfallnir veiðimenn eyði töluverðum tíma utan hefðbundins veiðitíma í að hnýta flugur, æsa þannig sjálfa sig upp í eftirvæntingu og margir hverjir standa upp frá hnýtingum að vori með fullt, fullt af flugum sem á að prófa yfir sumarið. Þessi frómu áform eiga ekkert endilega eitthvað sammerkt með efndum, því margar þessara flugna týnast í glatkistu fluguboxanna og eru aldrei prófaðar.

Hnýtarar geta þó í það minnsta huggað sig við einn stærsta ávinning eigin hnýtinga, þeir eiga flugu sem er nákvæmlega eins og þá langaði í, svona yfirleitt.

Keeper

Flugan er vel þekkt og fjölmargir hnýtarar hafa hnýtt eitthvað í þessa áttina og veitt vel á. Það vita væntanlega færri að þessi fluga á ættir að rekja til Japan eða því sem næst. Þessi fluga í hefðbundinni Tenkara útfærslu hefur verið þekkt þar austur frá í áratugi ef ekki hundruð ára enda er efnisval hennar nægjanlega einfalt til að standast kröfurnar.

Upphafleg flugan var hnýtt á stóra króka m.v. púpu, allt upp í #2 XXL og þannig var hún kynnt til sögunnar vestur í Bandaríkjunum upp úr síðustu aldamótum. Að vísu var hún kynnt undir heitinu Sakakibara til heiðurs Masami Sakakibara sem er vel þekktur í Tenkara heiminum fyrir að hnýta sérlega stórar flugur.

Löngu áður en hún kom fram á sjónarsviðið vestanhafs voru veiðimenn á Írlandi með hefðbundna og almennt minni útgáfu þessarar flugur í sínum boxum og var hún talin eiguleg fluga (e: keeper) og það nafn hefur fest við hana.

Höfundur: óþekktur
Öngull: hefðbundin púpukrókur #10 – #16
Þráður: svartur UNI 8/0
Vöf: koparvír
Búkur: brúnt ullargarn
Hringvöf: brún hænufjöður
Haus: svartur, lakkaður

Taka sjóbbar ekki þurrflugu?

Hin síðari ár hef ég lítið farið í sjóbirting nema þá helst til að prófa einn og einn veiðistað og athuga hvort ég hafi eitthvað skipt um skoðun á því að láta niðurgöngufisk í friði. En á árum áður þótti það sjálfsögð björg að hausti að veiða spikfeitan urriða, hvort heldur staðbundinn fisk eða þann sem var að skila sér upp í árnar eftir sumardvöl í saltinu. Áður en einhver fer að missa sig, fussa og sveia og predika um veiða og sleppa, vernda birtinginn o.s.frv. þá skulum við hafa það á hreinu að á þessum tíma dagaði fiskur ekki uppi í frystikistum þorpsbúa og það var sá fiskur í ánni sem hún bar og það var nóg handa öllum. Veiðimenn þá, rétt eins og obbi veiðimanna í dag, voru ábyrgir og veiddu það eitt til matar sem fjölskyldan gat torgað. Veiða og sleppa var óþekkt, menn einfaldlega slepptu því að veiða ef fiskurinn var of smár eða lítið af honum.

Fyrir einhverjum árum síðan varð mér hugsað til þessa tíma og orðað það í framhjá hlaupi við ágætan veiðimann hvaða flugur hann notaði í sjóbirtinginn. Jú, ég fékk greið svör um lit og lögun ýmissa straumflugna en svo gerði ég mig sekan um eitt allsherjar bull sem setti allt samtalið í hnút. Bullið kom fram í spurningunni um það hvort birtingurinn tæki ekki þurrflugu rétt eins og annar urriði. Ég sleppi því alveg að lýsa viðbrögðum viðmælanda míns, en það var nokkuð ljóst að ég var á einhverjum stórkostlegum villigötum, ef ekki hraðbraut til helvítis; Sjóbirtingur tekur ekki þurrflugu! 

Seinna komast ég að því að þessi álitsgjafi minn hafði hreint ekki rétt fyrir sér, sjóbirtingur tekur þurrflugu ef hún er í boði. Það eru nokkrar kenningar uppi um það hvers vegna sjóbirtingur tekur þurrflugu rétt eftir að hann er kominn úr saltinu. Ein þeirra snýr að því að á meðan birtingurinn er í útvötnun, þ.e. að aðlaga sig ferskvatninu, þá sé fluga auðmelt miðað við margt annað æti og því sækir fiskurinn í hana. Önnur kenning sem ég heyrði snýr einfaldlega að því að ferskvatnið kveikir ákveðnar æskuminningar sjóbirtingsins þegar hann kemur til baka úr sjó. Sjóbirtingur er jú einfaldlega urriði sem eytt hefur fyrstu tveimur til fimm árum ævi sinnar í ferskvatni og þar étur hann jú flugu þegar hún er á boðstólum.

Því miður virðist það vera sem svo að veiðimenn setji þurrfluguna allt of sjaldan undir þegar þeir eru í birtingi. Helst gerist þetta þegar ekkert hefur gefið, öll boxin prófuð og aðeins þurrfluguboxið eftir. Þær eru nokkrar sögurnar sem ég hef heyrt af slíkum tilfellum og margur maðurinn hefur gert glimrandi góða veiði í birtingi á þurrflugu, jafnvel í köldu veðri eða skoluðu vatni.

Eins og annað flugnaval veiðimanna, þá eru þurrflugurnar misjafnar sem veiðimenn mæla með. Sumir telja klassískar flugur úr ranni Wulff vera þær bestu á meðan aðrir leita í framandi froðuflugur með lappir í allar áttir. Aðrir hafa nefnt til sögunnar klassískar þurrflugur eins og Muddler, en væntanlega snýst þetta töluvert um tilfinningu veiðimanna fyrir því sem gefur, trú þeirra á flugunni.

Rackelhanen

Rackelhahn er blendingur af fasanategund (Þiði) og hænsfugls (Orra) sem er af sömu ætt og rjúpan. Ég þori hreint ekki að kveða upp úr um það hvort þessi blendingur sé í raun til eða hvort hann er einhver þjóðsaga eins og íslenska skoffínið sem á að vera afkvæmi kattar og refs. Hvað sem því líður er Rackelhane afar einföld, einsefnisfluga sem seint verður talin til fallegustu flugna sem komið hafa fram. Meira að segja höfundur hennar, Kenneth Boström sem útbjó þessa flugu árið 1967, faldi fluguna lengi vel fyrir almenningi því honum þótti hún hreint ekki frambærileg. Engu að síður notaði hann þessa flugu töluvert og með góðum árangri og þannig fór að lokum að tilurð hennar lak út og nafnið Rackelhanen festist við hana.

Flugan er hástæð í vatni og gefur vel þegar vorflugan klekst út rétt undir yfirborðinu. Afbrigði þessarar flugur eru fjölmörg, allt frá því að vera úr öðrum lit en upprunalega brúna litnum og yfir í það að vera með ljósan væng og dökkan búk og yfir í það að vængurinn sé hnýttur úr CDC fjöður og jafnvel með hringvafi framan við haus.

Höfundur: Kenneth Boström
Öngull: fíngerður púpukrókur, jafnvel þurrfluguöngull  #10 – #16
Þráður: brúnn 12/0
Búkur og dub: polygarn með góðum floteiginleikum
Haus: svartur, lakkaður

Uppskriftin hér að ofan er upprunaleg uppskrift Kenneth, en myndbandið víkur nokkuð frá henni:

Skemmtileg spurning

Fyrir mörgum er það að tala um hnýtingarþvingur svipað og að tala um barnið sitt eða bílinn, svo ég tali nú ekki um veiðistangir. Það er fátt betra í heiminum og sumir hverjir skilja bara alls ekki hvers vegna allir eiga ekki jafn dásamlegt barn, pottþéttan bíl eða frábæra hnýtingarþvingu eins og þeir sjálfir.

Um daginn fékk ég mjög skemmtilega spurningu frá fluguhnýtara sem var að spá í að endurnýja hnýtingarþvinguna sína. Mér skildist að hann hefði um árabil notað sömu þvinguna og verið afar sáttur, en nú langaði hann í eða þyrfti nýja þvingu og hafði augastað á eins þvingu og ég nota lang oftast. Spurninginn byrjaði á orðunum; getur þú sagt mér gallana við þvinguna þína? Mér fannst þetta frábær byrjun og sagði honum hreinskilningslega af þeim eina galla sem ég varð var við í upphafi, sem ég reyndar lagfærði með einni skinnu undir skrúfu og málið var dautt.

Hefði hann byrjað á að spyrja mig um alla kosti þvingunnar, þá hefði ég trúlega fallið í sömu gryfju og margir aðrir sem spurðir eru álits á dótinu sínu. Þess í stað naut ég þess að standa með báða fæturna á barmi gryfjunnar sem svo margir hafa fallið í sem eiga bestu og flottustu þvingu sem framleidd hefur verið og þóttist geta svarað af fullri hreinskilni.

Þvingan hans Lefty

En það hafa ekki allir verið jafn ánægðir með sínar þvingur. Einhverju sinni varð Lefty Kreh svo pirraður á lélegum kjöftum hnýtingarþvinga, að hann beinlínis sauð saman sína eigin þvingu til að geta hnýtt stærri flugur en einhverjar títlur á krók #14. Ég hef stundum sagt að það séu forréttindi að hafa greinst jákvæður af veiði- og flugubakteríunni því það er svo margt misjafnt sem er fullkomlega rétt og eiginlega ekkert rangt í þessari dellu. Veiðimenn njóta þess að þurfa ekki að vera sammála um allt milli himins og jarðar, síst af öllu það sem á við veiði og flugur. Ég vona að umsögn mín um daginn standist og eigi jafn vel við kunningja minn eins og þvingan á við mig, allt snýst þetta jú um að finna það sem manni hentar best.

Shetland Killer

Það fer ekkert á milli mála hvaðan þessi fluga á ættir að rekja. Killer Bug er vitaskuld fyrirmynd hennar og þegar Killer Bug flækist til Hjaltlandseyja, þá verður hann vitaskuld Shetland Killer. Ástæðan fyrir því að þessi fornfræga fluga fékk þetta viðurnefni er einfaldlega efnisvalið sem nokkrir Ameríkumenn fundu á netinu; ullarband frá Hjaltlandseyjum (e: Shetland) og þá sérstaklega ein ákveðin tegund; Jamieson’s Shetland Spindrift Yarn sem fæst í fjölda útgáfa.

Killer Bug er ekki þekkt fyrir margbrotið hráefni; koparvír undir, Chadwick‘s #477 ullargarn og koparvír yfir. Þessi útgáfa sleppir því alveg að vefja garnið með koparvír, garnið eitt og sér er látið duga.

Shetland Killer er örugglega fluga sem á heima í flokkinum auðhnýttar flugur merkt með #þaðþarfekkiaðveraflókið 

Höfundur: Frank Sawyer, með síðari tíma breytingum
Öngull: grubber #10 – #16
Þráður: rauður UNI 8/0
Þynging: koparvír eða blýþráður ef vill
Búkur: ullargarn (tví- eða þrí spunninn lambsull)
Haus: rauður, lakkaður

Hér að neðan má sjá Jason Klass fara fimum höndum um þessa nútímaútfærslu af Killer Bug:

Að velja sér hár

Eins og gengur þá getur hárum fækkað. Það geta verið náttúrulegar ástæður fyrir þessari fækkun en svo geta veiðimenn einnig reitt hár sitt í bræði, af örvinglan eða klórað sér svo í kollinum yfir efnisvali flugna að á hárvexti sér. Í viðleitni til að koma í veg fyrir hið síðastnefnda, þá er hér stutt samantekt og ráð við val á hárum og feldi fyrir fluguhnýtingar.

Tegundir náttúrulegs hárs sem hægt er að nota til fluguhnýtinga eru nær ótakmarkaðar og síðan bætast við öll þau gerviefni sem framleidd hafa verið og heita ýmsum nöfnum. Náttúruleg hár eru flest öll fest á skinn sem annað hvort hefur verið verkað með þurrkun eða sútuð. Sem dæmi um þurrkuð skinn má nefna hala ýmissa dýra, grímur eða skott. Þurrkað skinn er nær ógjörningur að nota í flugur og klippa þarf hárin af skinninu áður en þau eru notuð í flugur. Sútað skinn er allt annar handleggur, það er mjúkt og meðfærilegt og má því nota með hárum í flugur. Þannig skinn með áföstum hárunum eru t.d. notuð í zonker flugur en stök hár af slíkum skinnum eru einnig notuð í flugur. Þau eru þá annað hvort skorin (rökuð) eða klippt af skinninu og eftir stendur skinnið berrassað. Hér langar mig að benda hnýturum á að halda nöktu skinninu til haga, það eru nefnilega til þær flugur sem hnýttar eru úr skinninu einu saman, án hára.

Þegar maður kaupir sútað skinn með hárum, þá er ágæt regla að skoða bæði fram og bakhlið skinnsins. Það sem þú ættir að leita að eru rifur á bakhliðinni, skallablettir í feldinum og það hvort skinnið allt sé þokkalega jafn þykkt. Það getur verið skollanum erfiðara að sneiða ræmur af rifnu eða misþykku skinni. Þar við bætist að misþykkt skinn leggst illa á flugu og í hnýtara, sérstaklega ef það eru hnúðar eða nabbar á því. Um skallabletti á skinni þarf ekkert að ræða, þeir eru að sama skapi til óþurftar. Það er líka ágætt að hafa almenna þykkt skinns í huga þegar það er keypt. Of þykkt skinn getur verið mjög erfitt að skera og nota í flugur, of þunnt skinn getur auðveldlega rifnað við hnýtingu eða þegar fluga er veidd.

Þurrkað skinn, sem yfirleitt er skott eða hali af dýri, jafnvel gríma af héra eða kanínu, ætti líka að skoða áður en keypt er. Þótt skallablettir séu ekki til eins mikilla trafala á þurrkuðu skinni þar sem maður klippir yfirleitt vöndul hárs af því eða rakar, þá geta áberandi skallablettir verið vísbending um að skinnið hafi ekki verið verkað nægjanlega vel. Þá kemur að nefinu; þefið af skinninu. Það er ekkert óeðlilegt að það sé létt lykt af þurrkuðu skinni en sterk lykt, jafnvel hreinn og beinn óþefur er nær öruggt merki um lélega verkun og það er fátt óskemmtilegra heldur en fá heimsókn framandi skordýra á hnýtingarborðið. Jafnvel vel verkuð og lyktarlaus skinn geta borið með sér egg eða lirfur skordýra sem geta vaknað þegar pokinn er opnaður þegar heim er komið. Aðeins smávægileg breyting á rakastigi getur kveikt líf og því er ágætt að renna í gegnum hársræturnar og kanna hvort þar leynist einhver ófögnuður. Sumir hnýtarar ganga svo langt að vera með lúsakamb á sér og renna honum í gegnum hárin til að leita að eggjum eða lirfum. Þar fyrir utan, þá getur það verið snjallt að eiga slíkan kamb á hnýtingarborðinu. Sjaldnast eru hnýtarar að leita að s.k. undirhárum í skinni, nema þá til að fjarlægja þau úr vöndlinum áður en hann er hnýttur á flugu. Þá getur lúsakamburinn komið sér vel. Rétt eins og að henda ekki sútaða skinninu, þá ættu hnýtarar ekki að henda undirhárunum. Þessi fíngerðu hár eru tilvalið efni í döbb, eins sér eða í bland við annað efni og í sumar flugur eru þau notuð eins og þau koma af skinninu og löngu hárunum hent, eða ekki.

Herdís

Hér er á ferðinni fluga sem komið hefur víða við, í riti, ræðu og veiði. Hún er í Veiðiflugum Íslands, var getið lofsamlega á heimasíðu Árvíkur um árið og síðast lyfti Flugusmiðjan henni aftur upp á yfirborðið.

Þegar maður rennir augum yfir þessa flugu, þá minnir hún um margt á þekktar flugur sem eiga ættir að rekja til Elliðavatns. Að auki er hennar sérstaklega getið í Hlíðarvatn í Selvogi, Þingvallavatni og Sauðlauksdalsvatni, þar sem Jón Sigurðsson höfundur flugunnar var svo sannanlega á heimavelli. Það er eins víst að þessi fluga hafi gefið ágætlega í fleiri vötnum, þó hennar hafi ekki verið getið sérstaklega.

Höfundur: Jón Sigurðsson
Öngull: legglangur púpukrókur #10 – #16
Þráður: svartur
Vöf: koparvír
Búkur: svart flos
Vængstubbur: grá/brún andarfjöður
Haus: svartur, lakkaður

Vitaskuld er hér myndband Flugusmiðjunnar þar sem sjá má Ívar hnýta þessa flugu Jón Sigurðssonar:

Nafnlaus – rauð

Þær verða stundum til án þess að eiga sér ákveðna fyrirmynd, líkjast samt eflaust einhverri sem einhver annar hefur sett saman og hreint og beint óþarfi að eigna sér hana. Í aðdraganda Febrúarflugna 2022 var ég að fikta eitthvað með hár af ýmsum gerðum. Kveikjan að þessu fikti mínu voru s.k. Goby- eða Kutling flugur sem er jú ætlað en líkja eftir hornsílinu og öðrum smáfiskum.

Flugan virkar heldur mikil um sig þegar hún kemur úr þvingunni, en raunverulegt sköpulag hennar kemur vel í ljós þegar hún hefur farið í bað eins og sýnt er hér að ofan.

Stefið í þessari flugu er gamalkunnugt og alþekkt í urriða hér á Íslandi, rautt og svart með nægu gulli til að glepja hann til töku. Flugan fær að vera nafnlaus til að byrja með, eins og svo margar aðrar sem hnotið hafa úr þvingunni.

Öngull: Tiemco TMC 2457 2X Heavy grubber #4
Þráður: svartur 10/0
Búkur: Semperfli Extreme String 40mm – bronze eða sambærilegt
Vængur: Hareline Ice Fur – rautt
Haus: svartur, lakkaður

Nýta, gefa, geyma?

Það er kunnara en frá því þurfi að segja að veiðimenn eru (flestir) græjufíklar. Reglan um æskilegan fjölda af hinu eða þessu er núverandi fjöldi + 1 og virðist eiga alveg glettilega vel við flesta. Nýjar græjur eru auðvitað betri, nákvæmari, öflugri og allt það sem veiðimenn telja upp sem réttlætir kaup á einhverju nýju. En þessi grein fjallar ekki um nýjungagirni veiðimanna og þá einna helst fluguhnýtara, heldur hvað hægt er að gera við gamla dótið og þá helst hnýtingarþvinguna.

Oftast er það svo að þegar hnýtarar kaupa sér nýja þvingu, þá er hún af annarri gerð, með annarri virkni eða einfaldlega úr betra hráefni heldur en sú gamla. Sú gamla fellur þá af vinsældalistanum og er aldrei tekin fram aftur. Án þess að upplýsa of mikið um fjölda þvinga sem ég á í mínum fórum, þá held ég að þær spanni ágætlega þróunarsögu hnýtara til nokkurra ára. Sú fyrsta var þvinga með kjálka með föstum halla og virkni hennar var einfaldlega sú að kjafturinn var annað hvort opinn eða lokaður. Kjálkinn er trúlega úr einhverju skriðdrekastáli frá Þýskalandi og enn þann dag í dag sér ekki á honum. Síðar kom svo ein sem var örlítið meiri um sig og ég gat (með sexkannt að vopni) breytt halla kjálkans eins og mig listi og kjaftinum gat ég snúið í 360° til að kíkja upp undir fluguna. Að vísu hoppaði flugan svolítið fyrir augunum á mér því snúningurinn var ekki það sem kallað er true rotation þ.e. eftir beinni línu, en þessa þvingu notaði ég í mjög mörg ár.

Eftir þó nokkrum tíma og einhverjum þvingum síðar eignaðist ég netta og mjög ódýra 360° true rotation þvingu sem ég nota enn þann dag í dag þegar ég bregð mér af bæ, jafnvel í veiðitúra. Með árunum hef ég gert smá breytingar á henni, skipt föstum skrúfum út fyrir bolta með vængjaró þannig að ég get auðveldlega fellt hana saman og breytt hæð og halla eftir þörfum.

Aðal tækið mitt í dag er ættað frá Ítalíu, lífstíðareign sem kostaði sitt, er ekki til sölu og verður ekki ánafnan neinum fyrr en að mér látnum og er því ekki til umfjöllunar í þessari grein.

Að staðaldri nota ég, rétt eins og flestir aðrir, aðeins eina þvingu í einu en það getur verið gott að smella upp einni eða tveimur þvingum til viðbótar, því þegar maður hnýtir nokkur eintök af sömu flugunni getur það hentað ágætlega að festa krók í 3 – 4 þvingur og forvinna hnýtingu jafn margra flugna í röð. Flugur eins og t.d. Dog Nobbler og Mýslu er ágætt að taka í bulki til undirbúnings, þ.e. að festa niður vaskakeðjuna og lakka/líma yfir. Þetta er undirbúningsvinna sem gerir ekki miklar kröfur til þvingunnar, það er nóg að hún haldi króki og það stendur yfirleitt á endum að þegar maður klárar síðasta krókinn, þá getur maður tekið þann fyrsta úr og endurtekið leikinn eða farið að hnýta fluguna til enda.

Önnur not fyrir gömlu þvinguna er einfaldlega að gefa hana einhverjum byrjanda í sportinu. Margir sem eru að byrja og vilja prófa að hnýta eigin flugur, veigra sér aðeins við því að fjárfesta í nauðsynlegum áhöldum, þ.á.m. þvingu. Vert er þó að geta þess að oft fylgir böggull skammrifi, því það vill stundum brenna við að gefnar þvingur eru orðnar svo slitnar að nýliðinn er í tómu basli með að festa krókinn í kjaftinum eða þvingan jagast öll til þegar hnýtt er. Slíkar græjur eru ekki sem best til þess fallnar að kynda undir áhuga á fluguhnýtingum og ætti bara að nota í varahluti.

Hvað sem þú gerir við gömlu þvinguna þína, komdu henni í einhver not frekar en láta hana liggja óhreyfða í einhverjum kassa.

White Death

Þó þessi fluga hafi verið sett saman fyrir regnbogasilung og lax vestur í Ameríku, þá er að mínu viti ekkert sem segir að urriðinn taki ekki þessa flugu líka. Jeff Blood, höfundur flugunnar hefur ekkert farið leynt með að hún sé frekar útfærsla þekktra zonker flugna heldur en nokkuð annað. Jeff þessi er vel þekktur veiðimaður vestan hafs, fæddur og uppalinn á bökkum Erie vatns í Ohio og þar hefur hann að mestu alið aldur sinn þó hann hafi veitt víða um heim.

Fluguna er tiltölulega auðvelt að hnýta þegar smá tökum hefur verið náð á zonker skinni á annað borð.

Höfundur: Jeff Blood
Öngull: 2XL straumflugukrókur #8 – #12
Þráður: svartur í haus, rauður eða orange í aftari festingu
Búkur: silfraður mylar smokkur
Vægur og skott: hvítt zonker skinn, minnkur eða kanína
Haus: svartur, lakkaður

Að þessu sinni eru tvö myndbönd sem fylgja þessari uppskrift. Á því fyrra má sjá höfund flugunnar hnýta hana en á því síðara fer Tim Flagler nákvæmlega yfir örlítið aðra útfærslu flugunnar.