Urriði

Almennt skiptist urriðastofninn á Íslandi í tvennt; staðbundin urriði og sjóbirtingur. Staðbundin urriði er gulleitur/brúnn á lit, meðan sjóbirtingur er silfurgljáandi og hvítur á kvið.

Vatnaurriði Ísaldarurriðinn er sá urriði sem að stofninum til tók sér bólfestu í Íslenskum ám og vötnum við lok síðustu ísaldar fyrir u.þ.b. 12.000 árum. Sjógenginn urriði (sjóbirtingur) lokaðist inni í vötnum á núverandi hálendi Íslands, m.a. vegna landris og annarra jarðfræðilegra breytinga. Þetta er m.a. skýringin á því af hverju Þingvallaurriðinn og Veiðivatnaurriðinn eru eins skyldir og raun ber vitni. Útbreiðsla Ísaldarurriðans hefur þó raskast nokkuð með tilkomu seyðasleppinga í ýmiss vötn utan þeirra upprunalegu. Í lang flestum tilfellum gengur urriðinn upp í ár og læki þar sem hann hryggnir í september og október. Hrognin klekjast síðan með vorinu, frá byrjun mars og fram í lok maí. Auðvitað eru þessar tímasetningar misjafnar eftir legu vatna. Seiðin ganga síðan niður í vatnið eftir 2 – 4 ár í straumi. Kynþroska verður fiskurinn 3 – 4 ára.

Sjóbirtingur Svo virðist vera sem gönguhegðun sjóbirtings taki á sig form hjá 2 – 5 ára gömlum fiskum. Hryggning og klak sjóbirtings á sér stað á svipuðum tíma og hjá vatnaurriðanum. Fiskurinn heldur kyrru fyrir í ám og lækjum fyrstu árinn að jafnaði örlítið lengur en vatnaurriðinn. Fiskurinn dvelur 4 – 5 mánuði í sjónum áður en hann snýr aftur til vetursetu í ferskvatni, yfirleitt í ágúst – september. Þessari gögnuhegðun heldur hann þaðan í frá allt sitt líf.

Mynd: Wikipedia / public-domain-image.com

Murta

Murta finnst víða á Íslandi. Murtan, líkt og sílableikjam er rennilegur fiskur með fremur oddmjótt trýni og er neðri skolturinn jafn langur eða styttri en sá efri. Ekki er óalgengt að menn taki murtu í misgripum fyrir smávaxna sílableikju og stimpli hana sem eitthvert kóð og sleppi. Meðal nokkurra þekktra murtuvatna á Íslandi eru; Þingvallavatn, Vesturhópsvatn, Skorradalsvatn og Langavatn. Stærð murtu er mjög mismunandi, allt frá 12 til 30 sm. og verður hún kynþroska 4 – 6 ára. Hryggna murtunnar breytir lítið um lit á hryggningartímanum, en hængurinn dökknar töluvert. Hryggning á sér stað síðari hluta september og fram í miðjan október, nokkuð mismunandi eftir landshlutum.

Murta úr Þingvallavatni
Murta úr Þingvallavatni

Sílableikja

Sílableikjan er silfruð með ljósum doppum. Hún heldur sig mest á botninum, frekar djúpt og þá helst innan um botngróður á 10 – 30 m dýpi. Þrátt fyrir þetta má almennt vænta sílableikju á nánast öllum búsvæðum bleikju. Sílableikjan dökknar mikið á höfði, hliðum og baki á hryggningartímanum og líkt og kuðungableikjan, roðnar hún á kviði. Fiskurinn verður kynþroska 6 – 10 ára og hryggning stendur yfir allt frá september og fram í nóvember.

Sílableikja – Náttúrufræðistofa Kópavogs – natkop.is

Kuðungableikja

Kuðungableikjan er með dökkt bak og silfraðar hliðar. Á hryggningartímanum roðnar kviður bleikjunnar all verulega og getur orðið dökk appelsínugulur. Þrátt fyrir nafnið lifir kuðungableikjan ekki aðeins á kuðungi, heldur leggur sér einnig til munns mý, hornsíli og ýmiss botnlæg dýr. Kynþroska verður fiskurinn 6 – 10 ára og er þá á bilinu 25 – 50 sm að lengd. Bleikjur, ólíkt öðrum laxfiskum, hryggna að öllu jöfnu í vatni, ekki ám eða lækjum. Hafi hryggning átt sér stað í straumvatni, ganga seyðinn strax í næsta vatn um leið og þau klekjast. Hryggning á sér að öllu jöfnu stað í júlí – ágúst. Klaktími er nokkuð misjafn, alveg frá því í janúar og fram í júli, allt eftir hitastigi, stærð eggja og umhverfisaðstæðum hverju sinni.

Kuðungableikja

Dvergbleikja

Dvergbleikja er smæst þeirrar bleikju sem finnast á Íslandi. Kynþroska verður fiskurinn 2 – 4 ára og er á bilinu 7 – 24 sm að lengd. Hryggningartími dvergbleikju er mjög mismunandi eftir landshlutum, ág.- sept. fyrir norðan land, mánuði síðar sunnanlands. Dvergbleikja heldur sig á grynningum eða efri hluta botnsins og lifir mest á kuðungum. Hún er sá stofn bleikju sem virðist vera bundin í útliti seyðis um allan aldur; er kubbsleg í vexti, dökkleit, oft brún og hliðarnar alsettar gulleitum depplum.

Dvergbleikja

Regnbogasilungur

Regnbogasilungur lat: Oncorhynchus mykiss á sér ekki náttúruleg heimkynni á Íslandi en var fluttur hingað til eldis um miðja síðustu öld. Eitthvað er um að regnbogasilungi sé/hafi verið sleppt í vötn á Íslandi en hann á afar erfitt með að koma seyðum á legg þar sem hann, ólíkt öðrum silungi í Evrópu, hryggnir að vori en ekki hausti.

Mynd: Wikipedia / public-domain-image.com

Meðalfellsvatn, 19.sept.

Það fór nú eins og mig grunaði. Fallegu lýsingarnar af háttarlagi fiskanna í Meðalfellsvatni urðu til þess að við hjóninn skruppum þangað upp eftir í dag og auðvitað slóst nýjasti fluguveiðimaður Íslands með í för. Líkt og í gær var ágætis veður, aðeins kaldara þó. Eitthvað var ég slakari heldur en í gær, missti fleiri fiska sem ég kenni auðvitað slakari tökum um, en heim kom ég þó með 7 stk. Frúin tók þrjá og missti alveg helling, helst þegar þeir voru komnir á loft og stefndu í greipar henni. Sjálf hafði hún á orði að e.t.v. væri sniðugt að taka með sér háf og venja sig á að góma þá þannig. Stóri bróðir tók 7 stk., flesta á flugu sem hann hnýtti sjálfur sem bara jók á kikkið síðan í gær. Sannkallaður ‘killer’ á ferð.

Meðalfellsvatn, 18.sept.

Við bræðurnir gerðum okkur ferð upp að Meðalfellsvatni upp úr hádegi. Prýðilegt veður, þurrt og sólríkt með köflum. Ég furðaði mig á því þegar við komum að vatninu, hversu þétt tveir veiðimenn stóðu úti við ‘Stóru steinana’ en skýring fékkst á því eftir stutt spjall við annan þeirra þegar hann kom í land. Bleikjan var vaðandi í torfum á þessum slóðum og lítið annað að gera en láta einhverja svarta og rauða flugu renna fram úr fremstu lykkju. Að vísu var fiskurinn frekar smár, en þó ekki svo að ekki mætti éta hann. Sjálfur nýtti ég tækifærið og raðaði út nokkrum af flugunum mínum, helst litlum í stærð 12-16 og ekki of búk miklum, svona til að prófa það sem var í boxinu. Þær sem gáfur helst voru; Watson’s Fancy (hefðbundin púpa og svo grönn á grubber), Krókurinn, Bleik og blá (grubber), Heimasætan (grubber). Það var greinilegt að fiskurinn var löngu hættur að hugsa um æti, hér gilti bara að pirra hann nógu mikið og draga létt í gegnum torfurnar. Kannski engin furða að síðasti dagur í vatninu er 20.sept. fiskurinn er greinilega að draga sig saman í hryggningu. Það fór svo að ég tók ein 14 stk. með mér heim og nokkuð ánægjulega minningu af sýndalátum hænga sem voru að gera sig til fyrir hryggnunum. Það var á tíma eins og David Attenbrough væri mættur á staðinn og ég væri að horfa á einhverja Top 10 náttúrulífsmynd, þvílík voru atriðin sem sett voru á svið fyrir mann.

Aukafrétt: Stóri bróðir gaf sér loksins góðan tíma með flugustöngina og fékk sína fyrstu tvo á flugu, til hamingju.

Urriðavatn, 12.sept.

Svona rétt til þess að drepa tímann á meðan vinnufélagar mínir fóru 9 + ???? holur á golfvellinum við Ekkjufell, skellti ég mér í Urriðavatn utan við Fellabæ. Hér væri hægt að segja margar smáar sögur af litlum bleikjum. Eftir stutta upplýsingagjöf að bænum Urriðavatni tók ég til við að skanna vatnið í leit að stóru bleikjunum. Ég hefði örugglega ekki haldið úti í rúma 2 tíma hefði veðrið ekki verið eins gott og raun bar vitni. Þær stóru liggja væntanlega enn nokkuð djúpt, eftirláta þeim smáu grynningarnar því það var það eina sem ég fann. Annars var mér tjáð að best gæfi snemm sumars og síðan að hausti þegar bleikjan dregur sig upp á grynningarnar til að hryggna. Væntanlega eru þær ekki byrjaðar að hryggna ennþá…….

Breiðdalsá 11.sept.

Mér er bara alveg sama þótt þessi mynd sé við greinina (öngull í rassi) því þessi ferð okkar vinnufélaganna austur í Breiðdal var alveg frábær. Fyrst af öllu, lipurð starfsmanna Veiðiþjónustunnar Strengja, veðrið lék við okkur allan daginn og umhverfið alveg einstakt. Við félagarnir áttum þrjár stangir á silungasvæðinu á laugardag. Vorum nokkuð tímanlega á ferðinni á föstudagskvöldið þannig að við renndum niður að veiðihúsi að leita frétta af veiði. Í stuttu máli, fáar sögur af silungasvæðinu sem hafði beinlínis farið hamförum vegna vatnavaxta síðustu daga. Útlitið var ekki gott… en eftir eitt stutt símtal við Þröst í Stengjum var okkur boðið að taka efstu svæðin í Suður- og Norðudal Breiðdals í stað þess að eyða öllum laugardeginum í að skanna neðstu svæðin í mjög miklu vatni. Hefði ég verið með sardínudós meðferðis hefði ég væntanlega náð að fylla hana og hefði félagi minn átt ódeigan Toby hefði hann væntanlega náð einum mjög vænum laxi rétt fyrir ofan Hamarsflöt (það sem sagt gaf sig þríkrækja á ‘gamla góða’ spúninum hans). Þótt ég hafi minna en ekkert vit á laxveiðiám, þá þori ég svo sannanlega að mæla með Breiðdalsá þó ekki væri nema silungasvæðinu að vori eða snemm sumars. Stórkostleg náttúra, fallegt árstæði og frábær þjónusta hjá Strengjum. Svo skemmir ekki heldur að ég náði að sjúga í mig alls konar vitneskju um fluguveiði í ám af félögum mínum og öðrum í veiðihúsinu.

Hlíðarvatn, Hnappadal 5.sept.

Rjómablíða, létt vestan og suð-vestan átt og vatnið upp á sitt fegursta. Vorum mætt í vatnið kl.10 og fljótlega fóru fyrstu fiskarnir að týnast á land. Fastir liðir eins og venjulega; enn hefur lækkað í vatninu. Nú er ég hættur að þora að segja til um hversu mikið vantar í vatnið. Ef við fáum enn einn snjóléttann vetur, þá lítur næsta sumar ekki vel út. Við hjónin voru mjög einbeitt og héldum okkur við fluguna allan daginn, hún með Black Ghost (10 fiskar) en ég með ýmsar aðrar; Vinstri græn, Bleik og blá, Dentist, Blue Charm og Þingeyingur auk Black Ghost (8 fiskar) þannig að samtals tókum við 18 væna fiska fram til kl.21:00 Vatnið hefur því gefið okkur 83 fiska í sumar. Ferðafélagar okkar tóku eitthvað minna á maðk.

Þingvallavatn, 28.ág.

Stangveiði snýst um að njóta náttúrunnar og góðs félagsskapar. Það var einmitt það sem við hjónin gerðum í dag, skruppum á Þingvöll og æfðum nokkur fluguköst í blíðunni undir Arnarfelli, með heitt á brúsa í frábæru veðri. Og við vorum ekki þau einu sem fórum fisklaus heim, veiðiverðir Þjóðgarðsins tjáðu okkur að það hefði ekki komið branda upp úr vatninu í dag. Sjálf heyrðum við í þremur sem ekki urðu einu sinni varir, sáu þó fisk en hann tók ekkert.

Langavatn 21.ág.

Það var ein lítil 1/2 punda bleikja sem forðaði því að hér yrði öngull í rassi enn eitt skiptið. Af okkur fjórum sem börðum Langavatn frá morgni til kvölds í strekkings vindi og úrkomu á köflum, var ég sá eini sem einhvern fisk fékk. Prófuðum undir Réttarmúlanum alveg frá Beilárvöllum og út fyrir víkina undir sæluhúsinu en ekkert gekk. Ekki litið við maðk, spún né flugum. Upp úr hádegi rölti ég Beilárvellina inn að Klifi og þar varð ég loksins var við fisk beint á móti vindi. Reyndum síðan aftur rétt fyrir ljósaskiptin undir Klifi, vel á móti vindi ef ske kynni að bleikjan væri í æti í öldurótinu, en ekkert gekk. Kannski er fiskurinn farinn inn að Langavatnsárós í hryggningu? Finnst það samt full snemmt svona upp úr miðjum ágúst.

Úlfljótsvatn 14.ág.

Enn og aftur er það öngull í rassi. Fikruðum okkur niður slóðann að Borgarvík og eyddum 4 klst. í mjög fallegu veðri, súld / þoka en afskaplega stillt og hlýtt. Í það minnsta inni í víkinni. Í sem skemmstu máli urðum við ekki vör, utan þess að konan sá einn ‘lítinn’ eltast aðeins við fluguna sem hún var að baða í það skiptið. Nokkuð var um fólk sem naut veðursins á þessum slóðum, en ég veit ekkert um hvernig þeim gekk.  Það gengur bara betur næst.

Svínadalurinn 6.-7.ág.

Jamm, hér er öngull í rassi.  Bæði hjá mér og frúnni.  Veðrið var ekkert sérstakt á föstudaginn, rok og rigning og við mættum frekar seint á tjaldstæðið á Þórisstöðum.  Prófuðum Glammastaðavatn (Þórisstaðavatn) aðeins um kvöldið en ekkert gekk.

Renndum inn að Eyrarvatni á laugardaginn í þokkalegasta veðri og háðum hetjulega baráttu við mjög vaxandi gróður í vatninu. Í stuttu máli; gróðurinn hafði betur. Annað sem vakti athygli mína var fjölskrúðugt líf vaðfugla við vatnið sbr. ágætis grein Engilberts Jensen um Vífilstaðarvatn sem finna má hér. Jú, jú, ég á líka vöðlur og nota þær mikið, en ég get svo svarið það að ég göslast ekki tugi metra út í vatnið með látum og gusugangi, til þess eins að geta komið færinu fyrir stóru fiskana úti. Ég hafði það á tilfinningunni að á staðinn væru mættir einn og einn kúreki í vöðlum, vopnaðir ógnvekjandi beituhlunkum til þess að ná einhverjum af þessum löxum sem sluppu framhjá veiðimönnunum í Laxá og komust alla leið upp í vötnin í Svínadalnum.  Sagan segir að einhver hafi náð 14 löxum í Eyrarvatni nú fyrir skemmstu.  Kannski var það bara einn af þeim sem dóluðu fram og til baka á bátunum sínum með spúnadræsuna í eftirdragi?

Hlíðarvatn, Hnappadal 31.júl.-2.ág.

Ekki klikkar Hlíðarvatnið, þótt það hafi ekki verið neitt brjálæði.  Tókum heim með okkur ein 14 stk. á bilinu 1 1/2 – 2 pund.  Vatnið hefur minnkað enn meira frá því við vorum þar um miðjan júlí og mér sýnst að vanti c.a. 3 m í vatnið.  Ókostur: gróðurinn er að verða verulega til trafala.  Kostur: ekki þarf að leita lengi að dýpinu þar sem ‘þeir stóru’ leynast.  Vorum eins og venjulega í landi Heggsstaða og tókum alla fiskana innst í vatninu.  Prófuðum allt svæðið út að Álftatanga en gróðurinn var aðeins of mikill. Veiðarfæri: 6 stk. á Black Ghost, 3 stk. á Dentist, 4 stk. á svartan og gylltan spinner og 1 stk. á maðk.  Frúin stimplaði sig heldur betur inn í fluguveiðinni og tók 6 stk. á Black Ghost eins og ekkert væri á meðan ég þráaðist við með Dentist og einhverjar aðrar sem ekkert gáfu.

Á meðan við drápum eins og við gátum, var yngri sonurinn á fullu að bjarga urriðaseyðum úr þornandi pollum og koma þeim í öruggt skjól í lækjarsprænunni.  Kannski átti strákurinn bara metið í ferðinni, því hann bjargaði á milli 20 – 30 stk.  Vonandi fer vatnsbúskapurinn á svæðinu eitthvað að rétta úr sér, það var í það minnsta rigning þegar við fórum heim.

Hópið 23.- 25. júlí

Jómfrúarferð í Hópið í Húnavatnssýslu. Eftir nokkra leit og svaðilfarir komum við okkur fyrir rétt austan ósa Gljúfurár. Sagan segir að í vatninu sé staðbundinn stofn bleikju og urriða, ásamt sjógöngufiski og ‘laxa von’. Laxinn var mættur og beið óþolinmóður eftir að ganga upp í Gljúfurá sem var einstaklega vatnslítil.  Annar fiskur var ekki á staðnum, utan hornsíla sem týnd voru í flæðarmálinu.Laxinn var mjög tregur og leit lengi vel ekki við neinu, hvorki spún, maðki né flugu.  En á laugardaginn missti stóri bróðir einn sem stal af honum öngli og sökku með miklum látum eftir að hafa tekið hressilega.  Sjálfur missti ég síðan einn af spún þannig að fisklaus fórum við úr Hópinu eftir annars mjög góða helgi í sól og blíðu. Af hverju annar fiskur var ekki sjáanlegur, veit ég ekki.  Eina sem mér dettur í hug er að laxinn hafi hrakið annan fisk  af svæðinu með ofsafengnum stökkum og látum fyrir framan ós Gljúfurár og meðfram bakkanum til beggja átta.

Kleifarvatn 17.júlí

Jú, verð að setja svona mynd á söguna því ég fékk einn mjög vænann urriða og missti annan.  Stóri bróðir fékk einn líka.  Betri helmingurinn kom heim með öngulinn í rassinum.

Get ekki orða bundist yfir umgengni manna við vatnið.  Maður er orðinn nokkuð vanur því að flækjast í girnisafgöngum og ýmsu drasli sem menn skilja eftir sig.  En, að festa í plastpoka í vatninu með haus og úldnum innyflum er svolítið of mikið.  Hvað í andsk….. gengur mönnum eiginlega til?  Er það virkilega til of mikils mælst að menn takið með sér og komi í sorpílát því sem menn ekki éta eða vilja hirða?  Fyrir utan það að henda slógi aftur í vatnið viðheldur aðeins ormi og óværu í fiskinum.  Ef menn geta ekki hugsað sér að taka slóg með sér, þá er skárri kostur að urða það í móanum þannig að vargurinn komist ekki í það og beri orm og egg aftur í vatnið.

Hlíðarvatn, Hnappadal 14.-15.júlí

Brjáluð veiði báða dagana.  Vorum tvö saman (eins og venjulega) og tókum 51 stk. sem voru á bilinu 1/2 – 1 1/2 pund.  Fengum leyfi hjá Guðmundi á Heggstöðum og vorum mest í víkinni vestan Sandfells.  Næstum allir komu á land með spún, helst svartur Toby eða svartur og gylltur spinner.  Heyrðum skýringar á skiptingu tegunda í vatninu frá staðkunnugum; urriðinn heldur sig lang mest vestan Sandfells að Álftatanga, en (stór) bleikjan heldur sig mest í dýpinu við Álftatanga og vestur í hraunið fyrir landi Hraunholts.  Eitthvað minnsta vatn í vatninu sem við höfum séð, vantaði minnst 2,5 m upp á vatnshæðina.

Á leiðinni heim fórum við norður Heydal og í Haukadalsvatnið.  Eftir smá skoðunartúr meðfram vatninu fundum við okkur stað fyrir fellihýsið og tjölduðum í þeirri von að strekkingsvind sem var á staðnum myndi lægja með kvöldinu.  En það varð ekki.  Þvert á móti, þannig að við pökkuðum saman og fórum heim með smá krókum.