Konunglegar flugur

Það verður nú ekki annað sagt en veiðimenn hafa sinn háttinn á flugum og flugnavali, svona yfirleitt. Raunar er það þannig að margir veiðimenn, ég þeirra á meðal, festa sig oft í að veiða fiskana sem veiddir voru í fyrra, í síðasta mánuði eða einfaldlega í gær. Við leitum ráða um veiðistaði, aðferðir og flugur hjá þeim sem hefur gengið best á tilteknum stað og svo öpum við þetta allt eftir og verðum bara sárir þegar ekkert gengur hjá okkur. Því miður gleymum við að uppfæra leiðbeiningarnar miðað við breyttar aðstæður, annan árstíma eða þá einfaldlega að okkar eigin stíl.

Um daginn las ég grein um þá mætu flugu Royal Coachman. Þar sagði mætur veiðimaður að Royal Coachman hefði verið hönnuð til veiða í straumvatni og þar virkaði hún, aðeins. Það þarf að vísu ekkert að koma mér á óvart að viðkomandi veiðimaður hefur aldrei séð til veiðifélaga míns, en mér er til efs að hún hafði haft hugmynd um þessa takmörkun á notagildi flugunnar þegar hún hefur verið að kippa hverjum fiskinum á fætur öðrum upp úr spegilsléttum stöðuvötnunum hér á Íslandi.

Royal Coachman

En satt er það að Royal Coachman hentar vel til veiði í straumvatni vegna þess hve hástæð flugan er. Hún er sérstaklega bústinn af þurrflugu að vera, búkurinn vel klæddur (e: dressed) peacock fjöðrum og vængurinn mikill. Rauður liturinn á búknum dregur síðan til sín athygli fisksins, flugan er það sem kallað hefur verið glepja.

Upphaflega var þessi fluga votfluga sem Tom Bosworth setti fram um árið 1820. Það er með þá flugu, rétt eins og aðrar þekktar og gjöfular flugur að hún hefur eignast afkomendur, en sjaldan hafa afkomendurnir orðið jafn lítið frábrugðnir forföðurnum. Fyrsta afbrigði hennar var væntanlega stærsta stökkið. Það átti bandaríkjamaðurinn John Haily sem útfærði hana sem þurrflugu árið 1878, þá með skotti úr Brúðönd (e: wood duck) og uppmjóum hvítum vængbroddi. Þetta upphaflega skott vék ekki fyrir Pheasant Tippets fyrr en í upphafi 20. aldar þegar Brúðönd fækkaði snarlega í Bandaríkjunum.

Það var aftur á móti Edward R. Hewitt sem bar ábyrgð á því að sleppa hvíta vængnum algjörlega og setja hvítt hringvaf fyrir framan það brúna í staðinn. Sú útgáfa fékk nafnið Royal Coachman Bivisible.

Næstu tilraun til úrbóta, svo vitað sé, átti Theodore Gordon á tíunda áratug 19. aldar þegar hann skipti upphaflega hvíta vængbroddinum út fyrir hvítan væng úr andafjöður sem hann lét vísa örlítið út til hliðanna. Sú útfærsla fékk ekkert sérstakt heiti að því er best er vitað og fljótlega fóru hnýtarar að leggja þessa útfærslu Gordon‘s að jöfnu við útfærslu John Haily. Samkvæmd beiðni Leslie Petrie útbjó Gordon aftur á móti annað afbrigði flugunnar þegar hann skipti rauða silkinu út fyrir gult og gekk sú fluga lengi undir nafninu Royal Petrie

Eitt þekktasta afbrigði þessarar flugu setti Lee Wulff fram upp úr 1930 þegar hann bætt enn á hana og skipti hvítu toppfjöðrinni út fyrir kálfhala og notaði brúnan kálfhala í skottið, ekki mikil breyting að vísu en dugði til þess að hún fékk nafnið Royal Wulff.

Royal Wulff

Það vita væntanlega færri að rétt um það bil sem sem Lee Wulff gerði þessa breytingu á Royal Coachman, þá var annar veiðimaður vestur í Bandaríkjunum að fikra sig áfram með næstum nákvæmlega sömu útfærslu. Eini munurinn var sá að hann lét kálfhalann ekki standa beint upp, heldur skipti honum í tvennt og lét hann vísa örlítið til sitt hvorrar hliðar flugunnar. Þessi maður hét Q.L. Quackenbush og hann fékk Reuben Cross til að hnýta þessa útfærslu. Cross vildi endilega skíra hana Quack Royal, en frásagnir herma að Quackenbush hafi lagst gegn þessari nafnagift þegar Lee Wulff kom fram með sína útfærslu. Af þessu má ráða að Quackenbush hafi verið örlítið á undan Lee með þessa hugmynd.

Royal Trude

Það var síðan árið 1960 að Carter Harrisson grínaðist eitthvað með Royal Wulff og hnýtti hvítan kálfhalavæng og lét hann vísa beint aftur í stað út eða upp. Þessi útgáfa hefur gengið undir nafninu Royal Trude og þykir ákveðið afturhvarf til votflugunnar vegna þess að hana veiða menn jöfnum höndum sem votflugu og þurrflugu.

Ég er ekki neinn ættfræðingur, en þetta eru þau skilgetnu og óskilgetnu afkvæmi Royal Coachman sem ég fann í bókum og á netinu þegar ég fór að grúska svolítið. Eflaust eru afbrigðin fleiri og margir spreytt sig á að útfæra þessa flugu í gegnum árin.

Og hvað á barnið að heita?

Af fyrri ummælum mínum hér á síðunni mætti ráða að ég sé alltaf hreint á vefnum. Þetta má örugglega til einhvers sannsvegar færa og í haust sem leið var ég svolítið á vefnum að leita að ákveðnum krókum til fluguhnýtinga. Væntanlega hafa lesendur líka rekist á þann aragrúa af krókum sem eru framleiddir nú til dags, ég í það minnsta fór eiginlega í smá baklás þegar myndaleit skilaði mér allt of miklum niðurstöðum og það var eiginlega alveg sama hvað ég reyndi að þrengja leitina, niðurstöðurnar urðu alltaf, allt of margar.

Þegar upp var staðið, þá var það eitt umfram annað sem hjálpaði mér að þrengja leitina. Það var það heiti sem einhver ókunnur aðili hafði gefið beygjunni á krókinum. Reyndar vandaðist málið aðeins þegar það rann upp fyrir mér hve margar útfærslur framleiðendur höfðu á því að beygja krókana. Því safnaði ég saman myndum af nokkrum þeim helstu sem ég rakst á og birti hér, ef það gæti orðið öðrum til hjálpar.

Í grunninn skiptast krókar í tvær fylkingar. Annars vegar eru það J krókar, einfaldlega vegna þess að þeir líkjast bókstafnum J og hins vegar eru það circle krókar sem eru nánast beygðir í hring. Margir framleiðendur hafa síðan haldið í gömlu heitin sem ákveðnum bug (beygju) var gefin eftir því hver fann upp á honum, hvaðan hann er upprunninn eða hvar hann var vinsælastur.

Aberdeen krókurinn var upphaflega notaður til fiskveiða í sjó og þá helst fyrir flatfisk. Hann var framleiddur úr nokkuð deigum málmi þannig að ætt var við að hann rétti úr sér, en að sama skapi var auðvelt að koma honum í upprunalegt form. Þetta einfalda sköpulag hefur aftur á móti verið notað í mjög margar tegundir flugukróka.
Bartleet á uppruna sinn að rekja til Partridge sem enn þann dag í dag framleiðir þessa klassísku laxakróka. Helst hafa þeir verið notaðir Spey og Dee flugur.
Kendal króka má þekkja á örlítið uppsveigðum oddinum, en sjálfum buginum svipar mjög til Aberdeen króka.
Limerick krókar voru um árabil vinsælastu votflugukrókarnir. Upphaflega voru stærri flugur líka hnýttar á þennan krók, en þegar York og Bartleet krókarnir komu fram, tóku þeir að mestu yfir þær flugur enda lá þessi bugur undir því ámæli að hann ætti það til að brotna við átak þar sem hann er krappastur.
O’Shaughnessy krókar eru yfirleitt gerðir úr nokkuð sverum og þungum vír. Bugurinn er ekki ósvipaður Limerick, en krappa hornið er heldur víðara.
Sneck bugurinn er auðþekkjanlegur á skörpum hornum bugsins. Hér á landi hafa krókar með þessu lagi yfirleitt gengið undir heitinu Ýsukróar, sem reyndar hefur færst yfir á króka með gervibeitu hin síðari ár.
Viking krókunum svipar glettilega mikið til Kendal og má næstum segja að engin munur sér á þessum tveimur gerðum.
York krókar hafa í gegnum tíðina helst verið notaðir í laxaflugur. Fallegir krókar og eru trúlega elstir þeirra sem hafa viðlíka sköpulag.

Skrykkkrókar

Það verður seint um mig sagt að ég sé nýjungagjarn maður eða eins og einhver sagði, ég er bara mjög lengi að fatta suma hluti. Eitt af því sem tók mig töluverðan tíma að tengja við eru skrykkkrókar (e: jig hooks). Auðvitað er ég að leika mér aðeins með heitið á þessum krókum og væntanlega þarf ég að nota enskt heiti þeirra þegar ég spyr eftir þeim í verslunum hér heima en mér finnst skrykkkrókur skemmtileg þýðing á þessu orði.

90° skrykkkrókur

Þessir krókar eru langt því frá einhver nýjung á markaðnum og hafa verið fáanlegir eins lengi og elstu menn muna, sem er að vísu afskaplega teygjanlegt og einstaklingsbundið. Einkenni þessara króka er að rétt neðan við augað er leggurinn beygður þannig að augað vísar að broddinum. Mér skilst að fyrstu útfærslur þessara króka hafi verið beygðir um 90° og voru upprunalega notaðir við fiskveiðar á grunnsævi þar sem hætt var við að krókar festust í botni. Það var síðan löngu síðar sem menn fóru að nota skrykkkróka með ásteyptum kúlum í vatnaveiði. Elstu tilfelli þess að menn hafi notað þessa króka í flugur fann ég frá því upp úr 1965 í Tékklandi og fljótlega bárust þessir krókar til annarra landa og frá því um 1980 má sjá ýmsar flugur sem hnýttar voru á skrykkkróka. Hvort það er tilviljun eða tilfellið, þá eru elstu myndir sem ég hef komist yfir af flugum á þessum krókum af púpum. Miðað við uppruna þessara flugna, þ.e. Tékkland, þá er reyndar ekki ólíklegt að menn hafi fyrst notað þá í púpur enda Tékkar snillingar í þyngdum púpum. Hvenær menn fóru síðan að nýta þessa króka í straumflugur, treysti ég mér ekki að fullyrða, en upp úr 1970 kynnti Bandaríkjamaðurinn George Glazener straumflugu sem hann kallaði Spinster sem hnýtt var á skrykkkrók. Raunar var sú fluga mjög í ætt við spón þar sem hann hafði fest spónaspjald á legginn þar sem hann bognaði undir auganu. Sagan segir að hann hafi fengið nokkuð bágt fyrir þessa flugu sína í upphafi, en hún hefur haldið velli og er nú talin ein af betri flugum í Striped Bass í Bandaríkjunum.

Nokkra pólskar á skrykkkrók

Hin síðari ári hafa menn vissulega hnýtt ýmsar straumflugur á skrykkkróka, en algengast sýnist mér að menn hnýti púpur á þessa króka enda verður sköpulag flugunnar þannig að hún festist síður í botni. Þar sem taumaendinn festist niður á krókinn leggst hún frekar á bakið í vatninu og því er flugunum síður hætt við að krækjast í botn.

45° og 60° skrykkkrókar

Nú á tímum má fá þessa króka með mismunandi krappri beygju, algengast þó 45°, 60° og svo upprunalegu 90°. Eins og nærri má geta þá getur það verið töluvert snúið að koma hefðbundinni kúlu upp að auganu á þessum krókum. Til að byrja með notuðu menn fíngerðar þjalir eða sagarblöð og surfu örlitla rauf í þær aftanverðar til að auðvelda þeim leiðina yfir beygjuna. Nú á tímum má kaupa kúlurnar tilbúnar frá framleiðendum með þessari rauf og væntanlega hefur útbreiðsla þessara flugna tekið kipp þegar þessar kúlur komu fyrst fram.

Kúlur fyrir skrykkkróka

Sjálfur hef ég lítið sem ekkert hnýtt af flugum sem þessum, en þess í stað hef ég fiktað við að sverfa rauf í kúlur til að geta fært þyngdarpunkt flugnanna upp fyrir legginn þannig að þær leggist frekar á bakið þegar á botninn er komið. Ég er nú ekkert endilega viss um að þessar tilraunir mínar hafi fækkað festum hjá mér, ég finn í það minnsta engar þeirra lengur í mínum boxum. Ég þarf kannski að endurnýja birgðirnar eða þá hnýta nokkrar skrykkflugur til að eiga fyrir sumarið?

Enn meira fyrir okkur

Ekki alls fyrir löngu birti ég hér nokkur atriði sem ég í fljótheitum las út úr safni mínu af mislukkuðum flugum. Ég fékk skemmtileg viðbrögð lesanda við þessari grein þess efnis að ég hefði nú bara verð í nokkuð góðum málum fyrst þetta voru einu atriðin sem fóru úrskeiðis hjá mér. Ég glotti nú við tönn og hugsaði með mér; Ef þú bara vissir, tók safnið mitt aftur af veggnum og rýndi betur í það.

Úrkastið

Beittasti hnífurinn – það hefur verið sagt um suma að þeir séu nú ekki beittasti hnífurinn í skúffunni. Þegar ég brá einu skærunum mínum á koparþráðinn í fyrsta skiptið, þá var alveg hægt að segja það sama um mig. Eftir þetta frumhlaup mitt þá voru eiginlega allar fjaðrir sem ég klippti rifnar og tættar, svo ekki sé minnst á hnýtingarþráður sem var trosnaður og ljótur í sárið. Fljótlega festi ég því kaup á öðrum skærum og þau nota ég aðeins í fjaðrir, þráð og mýkra efni. Fyrstu skærin mín eru eingöngu notuð í ál- og koparþráð eftir þetta og duga mér enn.

Ósamkvæmar flugur – þótt ég hafi nú ekki sett þær á spjaldið mitt, þá hefur það fylgt mér í gegnum tíðina að átakshnýtingar mínar, þ.e. þegar ég hnýti slatta af sömu flugunni, hafi orðið nokkuð ólíkar. Það er nú kannski ekkert óeðlilegt að fyrstu tvær flugurnar í bunkanum verði eitthvað ósamstíga, en það ætti að jafna sig þegar á þriðju eða fjórðu flugu er komið. Ef þær verða aftur á móti allar eins og úr sitt hverri áttinni, þá er eitthvað að. Oftast má kenna efninu um, sbr. árinni kennir illur ræðari. Til að útiloka þennan galla er ekki úr vegi að sníða allt efnið í flugurnar niður áður en hafist er handa við hnýtingarnar, þá eru meiri líkur á að flugurnar verði meira samstíga.

Óhófleg höfuð – hér ætla ég að skipta ábendingunni í nokkra þætti. Fyrir það fyrsta, treystu hnýtingarþræðinum. Trú mín á þessum örmjóa og ræfilslega þræði var nú ekki mikið til að byrja með og svona til vonar og vara þá átti ég það til að bæta nokkrum vafningum við til að gera hausinn traustari, sjaldnast til fegurðarauka. Smátt og smátt öðlaðist ég meiri trú á þræðinum og þá fóru hausarnir á flugunum mínum að skána og merkilegt nokk, þeir héldu alveg eins vel.

Í öðru lagi þá notaði ég óhóflegt magn af lakki á hausana á fyrstu flugunum mínum. Með tíð og tíma lærðist mér að bera lím (Zap-A-Gap) á hnýtingarþráðinn fyrir endahnútinn og þannig tryggði ég hnútinum og bar síðan þynnra lag af lakki, gjarnan tvisvar, á hausinn til að loka honum.

Talandi um endahnútinn. Til að byrja með voru þeir í fleirtölu vegna þess að ég notaði einfalt bragð og þurfti því að setja þau nokkur til að tryggja þráðinn áður en ég klippti. Síðar tamdi ég mér Whip Finish sem endahnút og þá urðu hausarnir mun snyrtilegri og héldu því lagi sem ég hafði þegar byggt.

Síðast en ekki síst, ekki nota of grófan þráð. Þegar færnin með hnýtingarþráðinn eykst, þá fer maður að ráða við grennri þráð og samhliða verða hausarnir á flugunum nettari þrátt fyrir fleiri vafninga.

Meira fyrir okkur

Það hefur verið sagt að flugur séu meira fyrir okkar augu heldur en fiskanna og vísast er eitthvað til í þessu. Ég hef í það minnsta oft lent í því að tjásuleg fluga veiðir og veiðir en á sama tíma stenst hún alls ekki heimatilbúnar útlitskröfur sem ég hef sett mér. Í lok veiðidags set ég síðan þessa flugu til hliðar í boxinu mínu og nota hana aldrei aftur þrátt fyrir að hún hafi veitt vel fram í hættumál.

Þetta breytir samt ekki því að sumar flugur segir maður vera fallegar en aðrar ekki. Hvað menn leggja til grundvallar að fegurðarmati sínu er æði misjafnt. Ég læt litasamsetningu flugunnar stjórna áliti mínu töluvert, þar á eftir sköpulag hennar, en úrslitaatkvæðið fellur með handbragði hnýtarans. Það er síðan allt annað sem ræður því hvort ég segi flugu vera veiðilega. Uppi á vegg í minni hnýtingaraðstöðu á ég mér spjald með nokkrum vel völdum bernskubrekum mínum í fluguhnýtingum. Þar safna ég ljótum og mislukkuðum flugum mér til áminningar um það sem betur má fara í mínum hnýtingum. Þegar ég lít yfir spjaldið eru fimm atriði sem standa uppúr sem betur hefðu mátt fara.

Aðstaðan mín – á veggnum yfir lampanum gefur að líta gallaðar flugur

Nota færri vafninga – greinileg mistök má sjá í gegnum óhóflegt magn af efni sem ég hef notað og það er að ég notaði allt of marga vafninga af hnýtingarþræði til að festa efnið niður. Færri og hnitmiðaðri vafningar eru oft á tíðum lykillinn að áferðarfallegri flugur.

Brjóta upp á efnið – búkar fyrstu straumflugna minna voru vægast sagt ljótir og entust frekar illa, það sést meira að segja á ónotuðu flugunum mínum. Að tylla búkefni eins og tinsel niður með örfáum vafningum af þræði, brjóta síðan upp á efnið og tryggja það endanlega gefur oft áferðarfallegra útlit og kemur í veg fyrir að það losni með tímanum.

Nota of lítið efnið – það hljómar svolítið í þversögn við fyrsta punktinn minn, en stundum hef ég notað of lítið efni í flugurnar. Þetta á kannski sérstaklega við um Nobbler þegar ég hef fest marabou skottið niður helst til aftarlega þannig að á milli skotts og augna verður til ójafn búkur, eiginlega holt og hæðir sem síðan koma í ljós í gegnum endanlegt búkefni og tinsel / vír vafninga. Betra er að fest skottið niður alveg fram að augum, þannig næst jafnari búkur.

Flatur hnýtingarþráður – til að byrja með notaði ég aðeins eina tegund hnýtingarþráðs og hann var ekki flatur og það sem meira er, hann var af töluverðum sverleika. Þetta sést mjög vel á smæstu flugunum og þeim sem áttu að vera fíngerðar. Þessar flugur tóku stórstígum framförum þegar ég jók við tegundir hnýtingarþráðs og byrjaði að nota flatan þráð í þessar flugur. Færri vafningar til að festa og þekja efni heldur en með hefðbundnum rúnuðum þræði.

Klippa rétt – eins og mér finnst nú gaman að beita góðum skærum þá uppgötvaði ég fljótlega að það er ekki sama hvernig hnýtingarefni er klippt þegar því hefur verið tyllt niður. Auðvitað er hægt að klippa efnið þvert á stefnu þess, en stundum getur það skipt máli að klippa efnið á ská, 45° – 67° á stefnuna. Þannig næst ávöl brún sem auðveldar er að hnýta endanlega niður og búlkar ekki upp undir öðru efni sem síðar er notað í fluguna.

Áberandi ellismellir

Þrátt fyrir að gömlu góðu flugurnar hafi fyrir löngu sannað notagildi sitt í sinni upprunalegu mynd, þá freistast maður alltaf til að gera gott betra. Þegar ég tala um gömlu góðu flugurnar, þá hef ég meðal annarra í huga Pheasant Tail, Héraeyra og hinn rammíslenska Peacock. En hvernig má gera þessa öldnu höfðingja betri?

Ein leið til að kveikja aðeins í þeim og fiskinum þar með, er að setja á þá eitthvað áberandi. Það geta síðan verið skiptar skoðanir á því hvort þetta eða hitt sé betur til þess fallið að auka við þekkta virkni þessara flugna. Það sem menn spreyta sig helst á er að setja appelsínugult eða grænt neon í thorax eða skott á þessar flugur, já eða smá brott. Svo eru þeir sem nota UV hnýtingarefni og gefa flugunum þannig aukið líf þar sem sólar nýtur ekki. Ég hef lítið notað UV efni hingað til og ekkert lakk sem ég þarf að lýsa með UV ljósi o.s.frv. en það stendur til bóta.

En hvað með litavalið? Hér hef ég nefnt appelsínugult og grænt, en ekkert minnst á fjólublátt eða gult. Ef eini tilgangur litarins í flugunni er að vekja athygli á henni niður á eitthvert dýpi, þá er fjólublátt sá litur sem lifir einna lengst niður í vatnið og því ætti maður að nota slíkan lit á þungar flugur. Ef ætlunin er að gera hástæðari flugur meira áberandi, skera sig úr fjöldanum, þá dugar gult, appelsínugult, grænt eða jafnvel fölblátt alveg fyllilega.

Rándýrið í undirdjúpunum

Þeir sem fylgjast með eða stunda veiðar á stórurriða þekkja vel hvaða agn urriðinn lætur glepjast af. Agnið annað hvort lyktar eða bragðast eins og pattaralegur smáfiskur eða þá líkist honum og hreyfir sig eins og smáfiskur. Þetta er vitaskuld sett fram með þeim fyrirvara að urriði, næstum sama hve stór hann er, étur auðvitað lirfur og púpur ef nóg er af þeim eða þær verða á vegi hans. Eina Þingvallaurriðann sem ég hef veitt tók ég t.d á Pheasant #14 þegar ég í raun var að egna fyrir bleikju og sá fiskur fúlsaði ekki við lítilli púpunni.

Tökur stórurriðans fara ekkert á milli mála, þær eru yfirleitt ofsafengnar og það er ekkert verið að tvínóna við þetta. Bleikjan getur verið töluverðan tíma að snuddast í flugunni, skoðar hana varfærnislega, smakkar kannski og tekur hana síðan heldur rólegar en urriðinn. Hann sér eitthvað sem líkist bráð, rennur á bragðið í vatninu og þar með er málið næstum dautt. Að því gefnu að flugan líkist nægjanlega þeirri bráð sem hann á að venjast, þá er eiginlega það eina sem getur komið í veg fyrir töku að hún hagar sér eitthvað einkennilega. Ef flugan fer allt of hratt, þá getur urriðinn einfaldlega misst af henni. Ef hún fer of hægt þá fer honum kannski að leiðast, hver veit.

Urriði á ferð

Ég er ekki neinn stórveiðimaður á urriða en mér hefur yfirleitt gefist ágætlega að draga straumflugur og nobblera inn á nokkuð hressilegum hraða, en alls ekki alltaf á þeim sama. Stuttar pásur á milli spretta geta viðhaldið áhuga urriðans eða það ímynda ég mér í það minnsta. Draga hressilega inn með rykkjum þannig að flugan taki stutta spretti með tilheyrandi sporðaköstum. Litlir fiskar sem flugan á að líkja eftir, þreytast auðveldlega og því er ágætt að hvíla fluguna inn á milli, draga hægar eða hreint ekki neitt. Þetta á sérstaklega við ef ég hef gert mig sekan um að draga allt of hratt, ég finn létt nart en það verður aldrei hrein taka. Kannski er ímyndunaraflið mitt að hlaupa með mig í gönur, en ég séð það þannig fyrir mér að flugan fer einfaldlega of hratt, urriðinn missir af henni og ef hún heldur áfram á þessum ógnarspretti út úr sjónsviði hans þá sleppir hann því einfaldlega að elta hana. Ef flugan fer aftur á móti aðeins of hratt fyrir hann en staldrar síðan við, þá gæti áhugi urriðans haldist lengur og líkurnar aukist á að hann taki.

Þessu til viðbótar þá er til aðferð sem menn hafa beitt með góðum árangri og það er að veiða særðan fisk. Þetta er eitthvað sem ég hef minnst hér á áður, en þetta er þokkaleg vísa og því má kveða hana aftur. Í raunheimum er því þannig farið að ef urriðinn glefsar í bráðina, þá getur hún særst þannig að hún hættir að synda og flýtur upp. Til að líkja eftir þessu þá þarf veiðimaðurinn að eiga flugur með þokkalegu flotmagni. Svo kallaðar brjóstaflugur (e: boobie fly) eru tilvaldar til þessa. Ef maður á ekki slíka flugu, þá má líka reyna flugur með hárvæng úr hirti, þær fljóta líka þokkalega. Kannski verða einhverjar svona flugur á hnýtingarlistanum þennan vetur.

Bann við rækjuveiðum

Ekki kemur mér til hugar að mæla gegn banni við rækjuveiðum í innfjörðum Vestfjarða sem Hafró lagði nýlega til, til þess hef ég enga haldbæra þekkingu á stofnstærð rækju, hvorki þar né annars staðar. Ég ætla aftur á móti að leyfa mér að benda á að rækjuveiði er hin besta skemmtun við sunnanverðan Breiðafjörð, nánar tiltekið í Hraunsfirði.

Hér á ég vitaskuld við að veiða sjóbleikju, reyndar urriða líka, á flugur sem líkjast með einum eða öðrum hætti eftir marfló eða rækju. Þegar ég fór í mínar fyrstu ferðir í Hraunsfjörðinn var ég hreint ekki viss hverju ég ætti von á þarna úti á Snæfellsnesi. Ég hafði heyrt nokkrar skemmtilegar sögur af mönnum sem óðu bleikjuna um allan fjörð, sumir voru í moki á meðan aðrir fengu ekki svo mikið sem eitt nart. Í minni fyrstu ferð tilheyrði ég hópi þeirra síðarnefndu, ég varð ekki var og ég vissi í raun ekkert hvernig ég ætti að bera mig að. Veiðifélagi minn fékk fisk, urriða sem var svo lítill að hann lét lífið við tilraunir til að losa hann af önglinum. Við riðum sem sagt ekki feitum hesti eða bleikju frá okkar fyrstu ferð í Hraunsfjörðinn.

Eftir að hafa rakið raunir mínar á spjallþræði á netinu sendi góður veiðimaður mér sendar myndir af óbrigðulum flugum í rækju- og marflóarlíki sem áttu að gefa einstaklega vel í firðinum. Ég hnýtti nokkrar og prófaði í næstu ferð, en allt kom fyrir ekki. Það var ekki fyrr en ég setti stuttan bleikan Nobbler undir að ég varð var. Síðar í sömu ferð prófaði ég Peacock og hann gaf líka, en eftirlíkingarnar gáfu mér ekki neitt. Þessi reynsla mín varð smátt og smátt til þess að ég lagði öllum rækju- og marflóareftirlíkingum og hélt mig að mestu við Hérann og Peacock með kúluhaus í Hraunsfirðinum. En þar með er ekki sagt að ég hafi gefið rækjur upp á bátinn, ég sanka að mér upplýsingum um þær sem hafa gefið mönnum og þær aðferðir sem menn beita í veiðinni.

Við Hraunsfjörð

Það er víðar sem veitt er á þessa tegund flugna heldur en á Íslandi. Erlendis er töluvert úrval af flóm og rækjum sem svipar töluvert til þess sem við sjáum stundum í innyflum sjóbleikju og birtings. Það er samt sem áður nokkuð stór munur á rækju og fló, sérstaklega háttarlag þeirra. Rækjur skjótast oft til og frá, stökkva með sterklegum afturfótunum, á meðan flær halda sig á rotnandi gróðri eða hræjum og hreyfa sig lítið sem ekki neitt. Af því sem ég hef lesið, þá hefur stærð flugnanna verið stundum að vefjast fyrir mönnum. Marfló við strendur Íslands er yfirleitt þetta á bilinu 0,5 – 2,0 sm. að lengd, frekar flöt á hliðunum með áberandi skel á baki og niður á hliðar. Litur hennar er allt frá drapplituðum yfir í appelsínugult og alveg yfir í dökkbrúnt. Þarna á milli má svo finna ólívugrænar og rauðleitar, þannig að eiginlega má segja að allt geti komi til greina. Margir veiða marfló hægt, láta reka og leyfa fiskinum að týna þær upp líkt og um bobba væri að ræða. Aðrir veiða marfló með hægum inndrætti og þá helst þegar sjór gengur í lón eða ós og ber með sér fló. Þetta var um marfló, en vatnafló er einnig til í mörgum stærðum og litbrigðum. Sjálfur hef ég orðið var við nokkuð stórvaxna vatnafló í ferskvatni á suðurlandi og var hún dökkbrún og gljáandi og töluvert spræk í hreyfingum. Því miður var hafði ég ekki neina svipaða flugu handbæra þegar ég rakst á þessar flær, gaman hefði verið að setja einhverja slíka undir því bleikjan óð hreint og beint í þessu æti rétt fyrir framan mig. Staðgengill nákvæmrar eftirlíkingar var Peacock og hann reyndist ágætlega.

Í vetur ætla ég að hnýta nokkrar flær í mismunandi litum og stærðum og setja í boxið mitt, og það sem meira er, ég ætla að hafa þær handbærar næsta sumar og láta reyna á hvort þær færi mér ekki einhverja fiska.

Orange sem er rautt

Það er víst ekki nema von að menn spyrji; Hvað er þetta eiginlega, áttu enga aðra flugu heldur en Peacock með orange skotti? Jú, en ég hef sérstakt dálæti á þessari útfærslu Peacock, bæði með og án kúlu. Eftir að hafa reynt ýmsar útfærslur í gegnum árin, þá stendur þessi og original útfærsla Kolbeins Grímssonar upp úr þegar fjöldi fórnarlamba er talinn.

Peacock með orange skotti

En appelsínugult og appelsínugult er ekki það sama. Sérviska mín er sú að hnýta skottið á þessa flugu með UNI Floss Neon 2x Hot Red. Þar með er leyndarmálið upplýst, fyrir utan það að ég nota u.þ.b. fjóra þræði í flugu #10, þrjá í #12 og tvo í #14. Minni krókar fá aðeins einn þráð. Þetta er svo lunkinn litur að mér hefur reynst erfitt að festa hann á mynd þannig að vel sé, en hér að neðan er hann mjög nærri því að vera réttur.

Eins og sjá má, þá er þessi litur mikið meira appelsínugulur heldur en rauður, þrátt fyrir heitið Hot Red.

Önnur sérviska mín við Peacock er að nota gullkúlu og gullvír, ekki kopar. Ég er ekkert viss um að silungurinn geri mikinn greinarmun á því hvort vírinn sé úr kopar eða gullhúðaður, en mér finnst að vírinn eigi að stemma við kúluna og mér dettur ekki í hug að setja koparkúlu á Peacock.

En hvers vegna þetta skott? Jú, ég hef hitt nokkra veiðimenn sem segja að skottið fái bleikjuna til að opna munninn aðeins betur, taka fluguna örlítið betur ef það er skott á henni og þá sérstaklega appelsínugult.

Mjög litlar flugur

Mér finnast flugur fara minnkandi með árunum, í það minnsta eins og ég sé þær. Fyrir einhverjum árum var ekkert mál að hnýta flugu #16 á tauminn og leggja hana út á vatnið. Og þetta er nú minnst, þessir litlu krókar og smágerða efni sem maður er bauka við í hnýtingarþvingunni eru eitthvað að skreppa saman með árunum.

Krókur #18 og #10
Krókur #18 og #8

Það er að vísu langt síðan ég tók upp á því að hnýta í gegnum stækkunargler, en þessir litlu krókar halda bara áfram að minnka, ég bara skil ekkert í þessum framleiðendum. Og ég er ekki einn um þetta, því ekki alls fyrir löngu datt ég niður á sambærilegt vandamál eins bloggara og atvinnuhnýtara vestur í BNA. Hann fann eitthvað fyrir þessu líka og þá sérstaklega þegar hann var að spreyta sig á nýrri flugu. Mér fannst það nokkuð sniðugt hjá honum að taka stærri krók, sverara efni og lengri fjaðrir og hnýta eins og tvær til þrjár flugur í yfirstærð áður en hann reyndi við #16 eða #18. Ég prófaði þetta og svei mér þá, það var eins og handbragðið við fluguna sæti eftir í fingrunum þegar ég tók smærri krókinn fram og hnýtti fluguna í réttri stærð.

Að ruglast í talningunni

Það kemur reglulega fyrir að maður ruglast í talningunni, sérstaklega þegar maður er að hnýta eitthvað lítið kvikindi og allt í einu eru komnir mun fleiri fætur eða fálmara á púpuna heldur en fyrirmyndin segir til um. Sumar sexfætlur eru orðnar að áttfætlum eða þaðan af meiru, hafa tekið á sig mynd margfætlu. Ég hef alltaf látið mér fátt um þennan rugling finnast, enda kunna fiskar ekki að telja síðast þegar ég vissi. Sumar flugur eru einfaldlega þannig að fleiri fætur gera þær bara girnilegri, held ég.

Ekki bara sex færur á þessari
Ekki bara sex fætur á þessari

Aðrar flugur þurfa einfaldlega á mun fleiri fótum að halda heldur en líffræðileg fyrirmynd þeirra segir til um. Tökum sem dæmi þurrflugur. Síðast þegar ég vissi eru flestar flugur með sex fætur en þær einfaldlega fljóta ekki ef við veljum aðeins sex fanir og hnýtum á frambúkinn sem lappir. Stundum verður við einfaldlega að láta fyrirmyndina lönd og leið og hnýta fluguna úr því efni sem höfum til umráða og reyna að líkja meira eftir heildarútliti heldur en smáatriðum. Þær eru nú samt fallegar, þessar veiðiflugur sem maður sér og bíður ósjálfrátt eftir því að þær hreyfist, labbi af stað eða taki sig á loft.

Geymdu minningarnar

Það verður enginn óbarinn biskup og það á við um mig eins og flesta aðra. Fyrstu flugurnar mínar voru ekki merkilegar, beinlínis öll mistök sem hægt var að gera í hnýtingum hrönnuðust upp hjá mér í fyrstu. Þær voru nokkrar sem lentu undir hnífnum og ég skar allt af þeim til að endurnýta krókinn. Fljótlega gerði ég þó verðsamanburð á krókum og lærdómi sem reyndist lærdóminum í vil og ég hætti að skera ljótu flugurnar mínar niður.

Minningakort
Minningakort

Í staðin setti ég smá svamp á pappaspjald og festi upp á vegg við hliðina á þvingunni minni þar sem ég safnaði þeim flugum sem aldrei áttu að koma fyrir fiska augu. Í einhverju bjartsýniskasti útbjó ég aðeins eitt svona spjald til að byrja með. Fljótlega bættust reyndar nokkur önnur spjöld við, en þeim tilfellum fer nú fækkandi sem ég hengi flugu á þessi spjöld. Samt sem áður kíki ég reglulega á spjöldin mín, hristi hausinn svolítið og hugsa með mér; þvílíkt samansafn af ruslflugum. Eftir situr að ég á þarna nokkur víti til varnaðar og hef innan seilingar, það er aldrei að vita nema maður læri eitthvað af þessum mistökum ef maður kíkir annað slagið á þau.

Lokaður og niðursveigður

Nú fer ég alveg að hvíla lesendur af grúskinu mínu um vængi á votflugum, bara einn í viðbót. Þegar ég renndi í gegnum boxið mitt voru nokkrar svona flugur inni á milli; niðursveigður, lokaður vængur og það kæmi mér ekkert á óvart að svona vængir leynist í mörgum boxum veiðimanna.

Lokaður vængur, niðursveigður endi
Lokaður vængur, niðursveigður endi

Enn og aftur vitna ég í Don Bastian og grein hans frá 2010 í Hatches Magazine. Þar segir Don frá ástríðu Dave Hughes fyrir þessum flugum. Það eitt, að hann hnýti sínar votflugur svona er mér næg ástæða til að halda áfram að nota mínar. Ein af mínum uppáhalds bókum, þ.e. það sem ég hef komist yfir af efni úr henni, er Essential Trout Flies sem hefur komið út í nokkrum upplögum frá árinu 2000 og nú síðast sem rafbók fyrir Kindle.

Hið appelsínugula sumar

Fyrstu fiskarnir í vor sem leið tóku nokkuð hefðbundnar flugur sem virka í köldu vatni. Mjósleginn Mobuto og mjónur með rauðu ívafi voru greinilega eitthvað sem líktust því æti sem var á ferðinni. Þetta ætti svo sem ekkert að koma á óvart, það eru ekkert endilega fullvaxta flugur sem boðið er upp á snemma vors. Á sama tíma voru Black Pennell og Teal and Black að gefa öðrum veiðimönnum fisk og svo auðvitað heimalningurinn í Selvoginum, Peacock.

Örmagna UV Nobbler eftir sumarið og Peacock #16
Örmagna UV Nobbler eftir sumarið og Peacock #16

Þegar fjör fór að færast í fiskinn, bæði urriða og bleikju, var eins og hálfgert kapphlaup hæfist á milli Peacock með orange skotti og stutts orange Nobblers. Og viti menn, þar sem þessum tveimur tókst að stimpla sig fljótlega inn, þá voru þær alltaf framarlega í boxinu í sumar og þar með oftast á meðal fyrsta vals það sem eftir lifði sumars. Þær flugur sem oftast eru reyndar enda vitaskuld með því að verða þær veiðnustu, svo einfalt er það. Þannig trúlega varð þetta eiginlega sumar hins stutta orange Nobblers.

Ekki dró úr áhuga fisksins á Nobbler eftir að ég brá út af vananum og hnýtti nokkra úr UV Straggle frá Veniard í stað hefðbundins undirlags og hringvafs. Þá varð þessi fluga einfaldlega bráðdrepandi, bæði í urriða og bleikju. Vel að merkja, umræddur Nobbler er stuttur, afskaplega stuttur og lítill. Ég að tala um að hnýta hann á stuttan púpukrók #12 eða #14, stundum #10 ef ég hef ekki trú á þeim sérlega litlu.

Baksýnisspegill

Yfirleitt er það nú þannig að þegar maður hnýtir flugur, þá snýr sama hlið hennar að manni 90% tímans. Engu að síður er nauðsynlegt að horfa á fluguna frá fleiri sjónarhornum, sjá hvernig skeggið lítur út neðan frá, vængurinn að ofan og skoða sitt lítið af öðru. Ég hef meira að segja verið að temja mér að skoða fluguna að aftan, jafnvel kíkja uppundir hana, en það er önnur saga.

Stækkunarspegill á kantinum
Stækkunarspegill á kantinum

Þeir sem eiga hnýtingarþvingu sem hægt er að snúa á alla kanta (rotating vise) ættu því að nýta sér tólið til fullnustu og snúa flugunni á alla kanta til að skoða áferðina, þó ekki væri nema til að dást að henni. Þeir sem eru ekki svo vel settir að eiga svona hnýtingarþvingu verða að losa fluguna úr þvingunni eða það sem er mun einfaldara, vera með snyrtispegil við höndina og bregða honum á bak við fluguna, undir hana og aftanvið. Þá þurfa þeir ekki að losa fluguna ef svo ólíklega vildi til að eitthvað þurfi að lagfæra. Það er ekki verra ef spegillinn er tvöfaldur, þ.e. venjulegur öðru megin og með stækkun hinu megin, þá sér maður öll smáatriðin betur.

Opinn og niðursveigður

Enn held ég áfram grúskinu um vængi votflugna. Í síðustu viku nefndi ég rök Don Bastian fyrir opnum, uppsveigðum væng og að ég hefði fundið nokkrar slíkar í boxinu mínu. En ég fann fleiri tegundir. Með hliðsjón af ráðleggingum góðs vinar míns um niðursveigðan væng fyrir vatnaveiði, þá voru flestar þeirra þannig hnýttar og það sem meira er, vængurinn var yfirleitt örlítið opinn.

Opinn vængur, niðursveigður endi
Opinn vængur, niðursveigður endi

Að þessu leiti fellur smekkur okkar félaganna greinilega vel að uppáhalds flugum J. Edson Leonard, enn eins votfluguspekingsins. Eftir hann liggja nokkrar frábærar bækur og blaðagreinar um flugur, hnýtingar og fluguveiði. Ef einhver hrasar um eina slíka, endilega nælið ykkur í hana og skoðið, þið verðið ekki sviknir.

Opinn og hæfilega uppsveigður

Í síðustu viku smellti ég hér inn greinarkorni um lokaðan, uppsveigðan væng votflugu. Það er ekkert leyndarmál að ég hef horft töluvert til flugna Don Bastian þegar kemur að votflugum. Hann hefur haldið því fram að mismunandi vængir votflugu væru mögulega meira fyrir veiðimanninn heldur en silunginn. Á sama tíma tekur hann fram að helst vilji hann veiða votflugu þar sem vængurinn sé hæfilega uppsveigður og vængirnir örlítið aðskildir.

Opinn vængur, uppsveigður endi
Opinn vængur, uppsveigður endi

Don færir rök fyrir því að hæfilega opinn vængur færi flugunni meiri stöðugleika, en á sama tíma líf þegar hann leggst saman og opnast, allt eftir því hvort flugan sé dregin inn eða í pásu. Jú, ég held að ég kaupi þessi rök en síðan er það allt önnur saga hvort þetta skiptir fiskinn einhverju máli.

Þegar ég fór í gegnum votfluguboxið mitt, þá voru mína ýmist með vænginn lokaðan eða opinn og það sem meira var og það sem meira er; ýmist með uppsveigðan væng eða niðursveigðan.

Þrjár tegundir eða fjórar?

Þurrflugur, púpur og straumflugur. Þarf þetta að vera eitthvað flóknara? Mér hefur verið tíðrætt um þá upplifun mína frá fyrstu dögum fluguveiðinnar þegar ég vafraði um netið og skoðaði allar straumflugurnar, t.d. frá Ray Bergman og stórbrotnar klassískar laxaflugur eins og þessar. Svo kíkti maður á allar flottu þurrflugurnar og púpurnar.

Þrjár tegundir flugna, ekki satt? Nei, ég vil gjarnan halda mig við fjórflokkunina. Eins og ég upplifði í Skotlandi s.l. haust þegar ég heimsótti Edinburgh Angling Center, þá er fjórði flokkurinn enn við góða heilsu þótt hann hafi farið hallloka fyrir púpuástríðu vestrænna veiðimanna hin síðari ár, votflugurnar lifa, meira að segja þokkalega góði lífi ennþá.

Hluti flugubarsins í Edinburgh Angling Centre
Hluti flugubarsins í Edinburgh Angling Centre

Ef eitthvað er að marka umfjöllun og úrval þurrflugna í þessari stærstu veiðiverslun Bretlandseyja, þá eru þær vinsælastar allra flugna sem eru á boðstólum. Næstar á eftir þeim koma klassískar votflugur og þeim er haldið vel aðskildum frá öllum púpunum sem eru þar á boðstólum. Held reyndar að ég hafi aldrei séð annað eins úrval og fjölda af púpum í einni verslun. Fæstar tegundir voru af straumflugum og hreint og beint engar gamlar klassískar laxaflugur eins og maður glápti úr sér glyrnurnar yfir hér um árið. Ég geri mér reyndar þokkalega grein fyrir að þær séu meira til hátíðarbrigða hjá hnýturum heldur en til daglegs brúks.

Eigum við síðan eitthvað að ræða úrval hnýtingarefnis í þessari stórverslun? Nei, það tekur því ekki. Íslenskar veiðiverslanir hafa hreint ekkert að skammast sín fyrir þegar kemur að úrvali hnýtingarefnis.

Vetrarverk

Um þessar mundir eru þeir forföllnu að hnýta eins og enginn sé morgundagurinn. En hvað verður svo um allar þessar flugur, það er að segja áður en þær fara í vatn? Fyrir einhverjum árum síðan var ég spurður, í fullri alvöru held ég, hvað ég gerði eiginlega við allar þessar flugur sem ég hnýtti, kannski 10 stk. af þeirri sömu. Ég þarf nú ekki að týna nema 5 og þá er ég lens, ég hnýti nefnilega fyrir tvo veiðimenn.

Eins þjál og meðfærileg og litlu fluguboxin geta verið, meira að segja suma þeirra á fleiri en tveimur hæðum, þá yrði fjöldi þeirra óviðráðanlegur ef ég ætlaði að koma öllum mínum flugum fyrir í þeim. Þess í stað flokka ég flugurnar gróflega niður í geymsluboxin mín og er með 2-3 minni box í vestinu sem ég fylli reglulega á eða skiptu um þemu í eftir því sem sumrinu vindur fram.

fos_flugubox_all
Fluguboxin

Hvaða reglu sem veiðimenn hafa á boxunum sínum ætti að vera undir hverjum og einum komið. Hver um sig verður að finna hentugustu aðferðina þannig að nokkuð víst sé að hann finni ákveðna flugu þegar eftir henni er sóst. Umfram allt mæli ég með því að flokka flugurnar, ekki hafa allt í belg og biðu. Mín flokkun er ekki flókin; púpur, votflugur, þurrflugur og straumflugur. Það segir væntanlega sína sögu að ég er með tvö púpubox sem er skipt eftir þemalitum púpa. Vestisboxin eru aftur á móti þrjú; púpur, vot- og straumflugur og þurrflugur. Hvað þarf maður meira?

Lokaður og uppsveigður

Í fyrravetur hnýtti ég nokkrar tegundir votflugna, svona til þess að eiga í boxinu ef mér sýndist sem svo að nota þær s.l. sumar. Það fór nú reyndar þannig að flestar þeirra fóru undir í einhvern tíma og nokkrar þeirra færðu mér fisk. Þegar ég mætti á eitt hnýtingarkvöldið í mínu veiðifélagi, fékk ég ábendingu frá góðum vini mínum þess efnis að ef ég hnýtti vænginn uppsveigðan, þá kæmi hún mér síður að notum í vatnaveiðinni. Uppsveigður vængur væri heppilegri í straumvatni heldur en kyrru.

Lokaður vængur, uppsveigður endi
Lokaður vængur, uppsveigður endi

Ég hafði reyndar heyrt þetta áður og tengdi þetta helst við það hvort vængurinn væri hástæður á flugunni, þ.e. hvort hann vísaði meira upp heldur en lægi með önglinum. Þegar ég fór á stúfana og las mér til um þetta, þá kom náttúrulega í ljós að fluguspekingar eru alls ekki á eitt sáttir þegar kemur að væng á hefðbundinni votflugu. Þegar ég skoðaði teikningar Edgar Burk frá því um miðja síðustu öld, þá voru allar flugurnar hans með uppsveigðan, lokaðan væng. Flestar flugur Ray Bergman frá þessum árum voru hnýttar á sama hátt. Kannski var þetta tískan á þessum tíma. Hvað um það, ég er alveg sáttur við að nota hástæðan væng í straumvatni og lágstæðan væng í vatnaveiðinni eins og félagi minn benti mér á.