Skrykkkrókar

Það verður seint um mig sagt að ég sé nýjungagjarn maður eða eins og einhver sagði, ég er bara mjög lengi að fatta suma hluti. Eitt af því sem tók mig töluverðan tíma að tengja við eru skrykkkrókar (e: jig hooks). Auðvitað er ég að leika mér aðeins með heitið á þessum krókum og væntanlega þarf ég að nota enskt heiti þeirra þegar ég spyr eftir þeim í verslunum hér heima en mér finnst skrykkkrókur skemmtileg þýðing á þessu orði.

90° skrykkkrókur

Þessir krókar eru langt því frá einhver nýjung á markaðnum og hafa verið fáanlegir eins lengi og elstu menn muna, sem er að vísu afskaplega teygjanlegt og einstaklingsbundið. Einkenni þessara króka er að rétt neðan við augað er leggurinn beygður þannig að augað vísar að broddinum. Mér skilst að fyrstu útfærslur þessara króka hafi verið beygðir um 90° og voru upprunalega notaðir við fiskveiðar á grunnsævi þar sem hætt var við að krókar festust í botni. Það var síðan löngu síðar sem menn fóru að nota skrykkkróka með ásteyptum kúlum í vatnaveiði. Elstu tilfelli þess að menn hafi notað þessa króka í flugur fann ég frá því upp úr 1965 í Tékklandi og fljótlega bárust þessir krókar til annarra landa og frá því um 1980 má sjá ýmsar flugur sem hnýttar voru á skrykkkróka. Hvort það er tilviljun eða tilfellið, þá eru elstu myndir sem ég hef komist yfir af flugum á þessum krókum af púpum. Miðað við uppruna þessara flugna, þ.e. Tékkland, þá er reyndar ekki ólíklegt að menn hafi fyrst notað þá í púpur enda Tékkar snillingar í þyngdum púpum. Hvenær menn fóru síðan að nýta þessa króka í straumflugur, treysti ég mér ekki að fullyrða, en upp úr 1970 kynnti Bandaríkjamaðurinn George Glazener straumflugu sem hann kallaði Spinster sem hnýtt var á skrykkkrók. Raunar var sú fluga mjög í ætt við spón þar sem hann hafði fest spónaspjald á legginn þar sem hann bognaði undir auganu. Sagan segir að hann hafi fengið nokkuð bágt fyrir þessa flugu sína í upphafi, en hún hefur haldið velli og er nú talin ein af betri flugum í Striped Bass í Bandaríkjunum.

Nokkra pólskar á skrykkkrók

Hin síðari ári hafa menn vissulega hnýtt ýmsar straumflugur á skrykkkróka, en algengast sýnist mér að menn hnýti púpur á þessa króka enda verður sköpulag flugunnar þannig að hún festist síður í botni. Þar sem taumaendinn festist niður á krókinn leggst hún frekar á bakið í vatninu og því er flugunum síður hætt við að krækjast í botn.

45° og 60° skrykkkrókar

Nú á tímum má fá þessa króka með mismunandi krappri beygju, algengast þó 45°, 60° og svo upprunalegu 90°. Eins og nærri má geta þá getur það verið töluvert snúið að koma hefðbundinni kúlu upp að auganu á þessum krókum. Til að byrja með notuðu menn fíngerðar þjalir eða sagarblöð og surfu örlitla rauf í þær aftanverðar til að auðvelda þeim leiðina yfir beygjuna. Nú á tímum má kaupa kúlurnar tilbúnar frá framleiðendum með þessari rauf og væntanlega hefur útbreiðsla þessara flugna tekið kipp þegar þessar kúlur komu fyrst fram.

Kúlur fyrir skrykkkróka

Sjálfur hef ég lítið sem ekkert hnýtt af flugum sem þessum, en þess í stað hef ég fiktað við að sverfa rauf í kúlur til að geta fært þyngdarpunkt flugnanna upp fyrir legginn þannig að þær leggist frekar á bakið þegar á botninn er komið. Ég er nú ekkert endilega viss um að þessar tilraunir mínar hafi fækkað festum hjá mér, ég finn í það minnsta engar þeirra lengur í mínum boxum. Ég þarf kannski að endurnýja birgðirnar eða þá hnýta nokkrar skrykkflugur til að eiga fyrir sumarið?

Enn meira fyrir okkur

Ekki alls fyrir löngu birti ég hér nokkur atriði sem ég í fljótheitum las út úr safni mínu af mislukkuðum flugum. Ég fékk skemmtileg viðbrögð lesanda við þessari grein þess efnis að ég hefði nú bara verð í nokkuð góðum málum fyrst þetta voru einu atriðin sem fóru úrskeiðis hjá mér. Ég glotti nú við tönn og hugsaði með mér; Ef þú bara vissir, tók safnið mitt aftur af veggnum og rýndi betur í það.

Úrkastið

Beittasti hnífurinn – það hefur verið sagt um suma að þeir séu nú ekki beittasti hnífurinn í skúffunni. Þegar ég brá einu skærunum mínum á koparþráðinn í fyrsta skiptið, þá var alveg hægt að segja það sama um mig. Eftir þetta frumhlaup mitt þá voru eiginlega allar fjaðrir sem ég klippti rifnar og tættar, svo ekki sé minnst á hnýtingarþráður sem var trosnaður og ljótur í sárið. Fljótlega festi ég því kaup á öðrum skærum og þau nota ég aðeins í fjaðrir, þráð og mýkra efni. Fyrstu skærin mín eru eingöngu notuð í ál- og koparþráð eftir þetta og duga mér enn.

Ósamkvæmar flugur – þótt ég hafi nú ekki sett þær á spjaldið mitt, þá hefur það fylgt mér í gegnum tíðina að átakshnýtingar mínar, þ.e. þegar ég hnýti slatta af sömu flugunni, hafi orðið nokkuð ólíkar. Það er nú kannski ekkert óeðlilegt að fyrstu tvær flugurnar í bunkanum verði eitthvað ósamstíga, en það ætti að jafna sig þegar á þriðju eða fjórðu flugu er komið. Ef þær verða aftur á móti allar eins og úr sitt hverri áttinni, þá er eitthvað að. Oftast má kenna efninu um, sbr. árinni kennir illur ræðari. Til að útiloka þennan galla er ekki úr vegi að sníða allt efnið í flugurnar niður áður en hafist er handa við hnýtingarnar, þá eru meiri líkur á að flugurnar verði meira samstíga.

Óhófleg höfuð – hér ætla ég að skipta ábendingunni í nokkra þætti. Fyrir það fyrsta, treystu hnýtingarþræðinum. Trú mín á þessum örmjóa og ræfilslega þræði var nú ekki mikið til að byrja með og svona til vonar og vara þá átti ég það til að bæta nokkrum vafningum við til að gera hausinn traustari, sjaldnast til fegurðarauka. Smátt og smátt öðlaðist ég meiri trú á þræðinum og þá fóru hausarnir á flugunum mínum að skána og merkilegt nokk, þeir héldu alveg eins vel.

Í öðru lagi þá notaði ég óhóflegt magn af lakki á hausana á fyrstu flugunum mínum. Með tíð og tíma lærðist mér að bera lím (Zap-A-Gap) á hnýtingarþráðinn fyrir endahnútinn og þannig tryggði ég hnútinum og bar síðan þynnra lag af lakki, gjarnan tvisvar, á hausinn til að loka honum.

Talandi um endahnútinn. Til að byrja með voru þeir í fleirtölu vegna þess að ég notaði einfalt bragð og þurfti því að setja þau nokkur til að tryggja þráðinn áður en ég klippti. Síðar tamdi ég mér Whip Finish sem endahnút og þá urðu hausarnir mun snyrtilegri og héldu því lagi sem ég hafði þegar byggt.

Síðast en ekki síst, ekki nota of grófan þráð. Þegar færnin með hnýtingarþráðinn eykst, þá fer maður að ráða við grennri þráð og samhliða verða hausarnir á flugunum nettari þrátt fyrir fleiri vafninga.

Meira fyrir okkur

Það hefur verið sagt að flugur séu meira fyrir okkar augu heldur en fiskanna og vísast er eitthvað til í þessu. Ég hef í það minnsta oft lent í því að tjásuleg fluga veiðir og veiðir en á sama tíma stenst hún alls ekki heimatilbúnar útlitskröfur sem ég hef sett mér. Í lok veiðidags set ég síðan þessa flugu til hliðar í boxinu mínu og nota hana aldrei aftur þrátt fyrir að hún hafi veitt vel fram í hættumál.

Þetta breytir samt ekki því að sumar flugur segir maður vera fallegar en aðrar ekki. Hvað menn leggja til grundvallar að fegurðarmati sínu er æði misjafnt. Ég læt litasamsetningu flugunnar stjórna áliti mínu töluvert, þar á eftir sköpulag hennar, en úrslitaatkvæðið fellur með handbragði hnýtarans. Það er síðan allt annað sem ræður því hvort ég segi flugu vera veiðilega. Uppi á vegg í minni hnýtingaraðstöðu á ég mér spjald með nokkrum vel völdum bernskubrekum mínum í fluguhnýtingum. Þar safna ég ljótum og mislukkuðum flugum mér til áminningar um það sem betur má fara í mínum hnýtingum. Þegar ég lít yfir spjaldið eru fimm atriði sem standa uppúr sem betur hefðu mátt fara.

Aðstaðan mín – á veggnum yfir lampanum gefur að líta gallaðar flugur

Nota færri vafninga – greinileg mistök má sjá í gegnum óhóflegt magn af efni sem ég hef notað og það er að ég notaði allt of marga vafninga af hnýtingarþræði til að festa efnið niður. Færri og hnitmiðaðri vafningar eru oft á tíðum lykillinn að áferðarfallegri flugur.

Brjóta upp á efnið – búkar fyrstu straumflugna minna voru vægast sagt ljótir og entust frekar illa, það sést meira að segja á ónotuðu flugunum mínum. Að tylla búkefni eins og tinsel niður með örfáum vafningum af þræði, brjóta síðan upp á efnið og tryggja það endanlega gefur oft áferðarfallegra útlit og kemur í veg fyrir að það losni með tímanum.

Nota of lítið efnið – það hljómar svolítið í þversögn við fyrsta punktinn minn, en stundum hef ég notað of lítið efni í flugurnar. Þetta á kannski sérstaklega við um Nobbler þegar ég hef fest marabou skottið niður helst til aftarlega þannig að á milli skotts og augna verður til ójafn búkur, eiginlega holt og hæðir sem síðan koma í ljós í gegnum endanlegt búkefni og tinsel / vír vafninga. Betra er að fest skottið niður alveg fram að augum, þannig næst jafnari búkur.

Flatur hnýtingarþráður – til að byrja með notaði ég aðeins eina tegund hnýtingarþráðs og hann var ekki flatur og það sem meira er, hann var af töluverðum sverleika. Þetta sést mjög vel á smæstu flugunum og þeim sem áttu að vera fíngerðar. Þessar flugur tóku stórstígum framförum þegar ég jók við tegundir hnýtingarþráðs og byrjaði að nota flatan þráð í þessar flugur. Færri vafningar til að festa og þekja efni heldur en með hefðbundnum rúnuðum þræði.

Klippa rétt – eins og mér finnst nú gaman að beita góðum skærum þá uppgötvaði ég fljótlega að það er ekki sama hvernig hnýtingarefni er klippt þegar því hefur verið tyllt niður. Auðvitað er hægt að klippa efnið þvert á stefnu þess, en stundum getur það skipt máli að klippa efnið á ská, 45° – 67° á stefnuna. Þannig næst ávöl brún sem auðveldar er að hnýta endanlega niður og búlkar ekki upp undir öðru efni sem síðar er notað í fluguna.

Áberandi ellismellir

Þrátt fyrir að gömlu góðu flugurnar hafi fyrir löngu sannað notagildi sitt í sinni upprunalegu mynd, þá freistast maður alltaf til að gera gott betra. Þegar ég tala um gömlu góðu flugurnar, þá hef ég meðal annarra í huga Pheasant Tail, Héraeyra og hinn rammíslenska Peacock. En hvernig má gera þessa öldnu höfðingja betri?

Ein leið til að kveikja aðeins í þeim og fiskinum þar með, er að setja á þá eitthvað áberandi. Það geta síðan verið skiptar skoðanir á því hvort þetta eða hitt sé betur til þess fallið að auka við þekkta virkni þessara flugna. Það sem menn spreyta sig helst á er að setja appelsínugult eða grænt neon í thorax eða skott á þessar flugur, já eða smá brott. Svo eru þeir sem nota UV hnýtingarefni og gefa flugunum þannig aukið líf þar sem sólar nýtur ekki. Ég hef lítið notað UV efni hingað til og ekkert lakk sem ég þarf að lýsa með UV ljósi o.s.frv. en það stendur til bóta.

En hvað með litavalið? Hér hef ég nefnt appelsínugult og grænt, en ekkert minnst á fjólublátt eða gult. Ef eini tilgangur litarins í flugunni er að vekja athygli á henni niður á eitthvert dýpi, þá er fjólublátt sá litur sem lifir einna lengst niður í vatnið og því ætti maður að nota slíkan lit á þungar flugur. Ef ætlunin er að gera hástæðari flugur meira áberandi, skera sig úr fjöldanum, þá dugar gult, appelsínugult, grænt eða jafnvel fölblátt alveg fyllilega.

Rándýrið í undirdjúpunum

Þeir sem fylgjast með eða stunda veiðar á stórurriða þekkja vel hvaða agn urriðinn lætur glepjast af. Agnið annað hvort lyktar eða bragðast eins og pattaralegur smáfiskur eða þá líkist honum og hreyfir sig eins og smáfiskur. Þetta er vitaskuld sett fram með þeim fyrirvara að urriði, næstum sama hve stór hann er, étur auðvitað lirfur og púpur ef nóg er af þeim eða þær verða á vegi hans. Eina Þingvallaurriðann sem ég hef veitt tók ég t.d á Pheasant #14 þegar ég í raun var að egna fyrir bleikju og sá fiskur fúlsaði ekki við lítilli púpunni.

Tökur stórurriðans fara ekkert á milli mála, þær eru yfirleitt ofsafengnar og það er ekkert verið að tvínóna við þetta. Bleikjan getur verið töluverðan tíma að snuddast í flugunni, skoðar hana varfærnislega, smakkar kannski og tekur hana síðan heldur rólegar en urriðinn. Hann sér eitthvað sem líkist bráð, rennur á bragðið í vatninu og þar með er málið næstum dautt. Að því gefnu að flugan líkist nægjanlega þeirri bráð sem hann á að venjast, þá er eiginlega það eina sem getur komið í veg fyrir töku að hún hagar sér eitthvað einkennilega. Ef flugan fer allt of hratt, þá getur urriðinn einfaldlega misst af henni. Ef hún fer of hægt þá fer honum kannski að leiðast, hver veit.

Urriði á ferð

Ég er ekki neinn stórveiðimaður á urriða en mér hefur yfirleitt gefist ágætlega að draga straumflugur og nobblera inn á nokkuð hressilegum hraða, en alls ekki alltaf á þeim sama. Stuttar pásur á milli spretta geta viðhaldið áhuga urriðans eða það ímynda ég mér í það minnsta. Draga hressilega inn með rykkjum þannig að flugan taki stutta spretti með tilheyrandi sporðaköstum. Litlir fiskar sem flugan á að líkja eftir, þreytast auðveldlega og því er ágætt að hvíla fluguna inn á milli, draga hægar eða hreint ekki neitt. Þetta á sérstaklega við ef ég hef gert mig sekan um að draga allt of hratt, ég finn létt nart en það verður aldrei hrein taka. Kannski er ímyndunaraflið mitt að hlaupa með mig í gönur, en ég séð það þannig fyrir mér að flugan fer einfaldlega of hratt, urriðinn missir af henni og ef hún heldur áfram á þessum ógnarspretti út úr sjónsviði hans þá sleppir hann því einfaldlega að elta hana. Ef flugan fer aftur á móti aðeins of hratt fyrir hann en staldrar síðan við, þá gæti áhugi urriðans haldist lengur og líkurnar aukist á að hann taki.

Þessu til viðbótar þá er til aðferð sem menn hafa beitt með góðum árangri og það er að veiða særðan fisk. Þetta er eitthvað sem ég hef minnst hér á áður, en þetta er þokkaleg vísa og því má kveða hana aftur. Í raunheimum er því þannig farið að ef urriðinn glefsar í bráðina, þá getur hún særst þannig að hún hættir að synda og flýtur upp. Til að líkja eftir þessu þá þarf veiðimaðurinn að eiga flugur með þokkalegu flotmagni. Svo kallaðar brjóstaflugur (e: boobie fly) eru tilvaldar til þessa. Ef maður á ekki slíka flugu, þá má líka reyna flugur með hárvæng úr hirti, þær fljóta líka þokkalega. Kannski verða einhverjar svona flugur á hnýtingarlistanum þennan vetur.

Bann við rækjuveiðum

Ekki kemur mér til hugar að mæla gegn banni við rækjuveiðum í innfjörðum Vestfjarða sem Hafró lagði nýlega til, til þess hef ég enga haldbæra þekkingu á stofnstærð rækju, hvorki þar né annars staðar. Ég ætla aftur á móti að leyfa mér að benda á að rækjuveiði er hin besta skemmtun við sunnanverðan Breiðafjörð, nánar tiltekið í Hraunsfirði.

Hér á ég vitaskuld við að veiða sjóbleikju, reyndar urriða líka, á flugur sem líkjast með einum eða öðrum hætti eftir marfló eða rækju. Þegar ég fór í mínar fyrstu ferðir í Hraunsfjörðinn var ég hreint ekki viss hverju ég ætti von á þarna úti á Snæfellsnesi. Ég hafði heyrt nokkrar skemmtilegar sögur af mönnum sem óðu bleikjuna um allan fjörð, sumir voru í moki á meðan aðrir fengu ekki svo mikið sem eitt nart. Í minni fyrstu ferð tilheyrði ég hópi þeirra síðarnefndu, ég varð ekki var og ég vissi í raun ekkert hvernig ég ætti að bera mig að. Veiðifélagi minn fékk fisk, urriða sem var svo lítill að hann lét lífið við tilraunir til að losa hann af önglinum. Við riðum sem sagt ekki feitum hesti eða bleikju frá okkar fyrstu ferð í Hraunsfjörðinn.

Eftir að hafa rakið raunir mínar á spjallþræði á netinu sendi góður veiðimaður mér sendar myndir af óbrigðulum flugum í rækju- og marflóarlíki sem áttu að gefa einstaklega vel í firðinum. Ég hnýtti nokkrar og prófaði í næstu ferð, en allt kom fyrir ekki. Það var ekki fyrr en ég setti stuttan bleikan Nobbler undir að ég varð var. Síðar í sömu ferð prófaði ég Peacock og hann gaf líka, en eftirlíkingarnar gáfu mér ekki neitt. Þessi reynsla mín varð smátt og smátt til þess að ég lagði öllum rækju- og marflóareftirlíkingum og hélt mig að mestu við Hérann og Peacock með kúluhaus í Hraunsfirðinum. En þar með er ekki sagt að ég hafi gefið rækjur upp á bátinn, ég sanka að mér upplýsingum um þær sem hafa gefið mönnum og þær aðferðir sem menn beita í veiðinni.

Við Hraunsfjörð

Það er víðar sem veitt er á þessa tegund flugna heldur en á Íslandi. Erlendis er töluvert úrval af flóm og rækjum sem svipar töluvert til þess sem við sjáum stundum í innyflum sjóbleikju og birtings. Það er samt sem áður nokkuð stór munur á rækju og fló, sérstaklega háttarlag þeirra. Rækjur skjótast oft til og frá, stökkva með sterklegum afturfótunum, á meðan flær halda sig á rotnandi gróðri eða hræjum og hreyfa sig lítið sem ekki neitt. Af því sem ég hef lesið, þá hefur stærð flugnanna verið stundum að vefjast fyrir mönnum. Marfló við strendur Íslands er yfirleitt þetta á bilinu 0,5 – 2,0 sm. að lengd, frekar flöt á hliðunum með áberandi skel á baki og niður á hliðar. Litur hennar er allt frá drapplituðum yfir í appelsínugult og alveg yfir í dökkbrúnt. Þarna á milli má svo finna ólívugrænar og rauðleitar, þannig að eiginlega má segja að allt geti komi til greina. Margir veiða marfló hægt, láta reka og leyfa fiskinum að týna þær upp líkt og um bobba væri að ræða. Aðrir veiða marfló með hægum inndrætti og þá helst þegar sjór gengur í lón eða ós og ber með sér fló. Þetta var um marfló, en vatnafló er einnig til í mörgum stærðum og litbrigðum. Sjálfur hef ég orðið var við nokkuð stórvaxna vatnafló í ferskvatni á suðurlandi og var hún dökkbrún og gljáandi og töluvert spræk í hreyfingum. Því miður var hafði ég ekki neina svipaða flugu handbæra þegar ég rakst á þessar flær, gaman hefði verið að setja einhverja slíka undir því bleikjan óð hreint og beint í þessu æti rétt fyrir framan mig. Staðgengill nákvæmrar eftirlíkingar var Peacock og hann reyndist ágætlega.

Í vetur ætla ég að hnýta nokkrar flær í mismunandi litum og stærðum og setja í boxið mitt, og það sem meira er, ég ætla að hafa þær handbærar næsta sumar og láta reyna á hvort þær færi mér ekki einhverja fiska.

Orange sem er rautt

Það er víst ekki nema von að menn spyrji; Hvað er þetta eiginlega, áttu enga aðra flugu heldur en Peacock með orange skotti? Jú, en ég hef sérstakt dálæti á þessari útfærslu Peacock, bæði með og án kúlu. Eftir að hafa reynt ýmsar útfærslur í gegnum árin, þá stendur þessi og original útfærsla Kolbeins Grímssonar upp úr þegar fjöldi fórnarlamba er talinn.

Peacock með orange skotti

En appelsínugult og appelsínugult er ekki það sama. Sérviska mín er sú að hnýta skottið á þessa flugu með UNI Floss Neon 2x Hot Red. Þar með er leyndarmálið upplýst, fyrir utan það að ég nota u.þ.b. fjóra þræði í flugu #10, þrjá í #12 og tvo í #14. Minni krókar fá aðeins einn þráð. Þetta er svo lunkinn litur að mér hefur reynst erfitt að festa hann á mynd þannig að vel sé, en hér að neðan er hann mjög nærri því að vera réttur.

Eins og sjá má, þá er þessi litur mikið meira appelsínugulur heldur en rauður, þrátt fyrir heitið Hot Red.

Önnur sérviska mín við Peacock er að nota gullkúlu og gullvír, ekki kopar. Ég er ekkert viss um að silungurinn geri mikinn greinarmun á því hvort vírinn sé úr kopar eða gullhúðaður, en mér finnst að vírinn eigi að stemma við kúluna og mér dettur ekki í hug að setja koparkúlu á Peacock.

En hvers vegna þetta skott? Jú, ég hef hitt nokkra veiðimenn sem segja að skottið fái bleikjuna til að opna munninn aðeins betur, taka fluguna örlítið betur ef það er skott á henni og þá sérstaklega appelsínugult.