Byrjendur eða lengra komnir?

Þegar ég skrifa þetta þá þykist ég heyra viðbrögð eins félaga míns sem lætur mig heyra það reglulega; Hvernig er það, veistu bara ekki neitt?  Við sumu er einfaldlega ekki hægt að finna eitthvað eitt svar og þessi spurning er einmitt slík. Ég er einn þeirra sem nota fjölda flugna sem hreina og klára afsökun, fyrir öllu. Ég er með allt of margar tegundir flugna í boxinu, en á sama tíma með allt of fáar stærðir og þyngdir. Þannig get ég borið því við að votflugan mín var heldur of stór eða lítil, eftir því sem hentar. Púpan var heldur lítil og létt og náði því ekki til fisksins á botninum. Þurrflugan var allt of stór sem er yfirleitt raunin vegna þess að ég sé ekki þessi litlu kríli.

Það eru til þeir veiðimenn sem eru aðeins með fjórar til fimm tegundir flugna í boxinu, samt er boxið fullt af flugum. Þeir hafa fundið sínar flugur og veiða aðeins á þær og ekkert annað. Kannski er það máttur netsins sem hefur orðið til þess að þessir veiðimenn eru mjög áberandi á ákveðnum vefjum og spjallsíðum. Ef maður er svo heppinn að fá að gjóa augunum yfir boxin þeirra, þá er ekki óalgengt að sjá ákveðið munstur.

Brúnar flugur af ættstofni Pheasant Tail eru nokkuð áberandi í stærðum frá agnarsmáu upp í það sem einhver kann að telja að jaðri við straumflugu. Flestar þeirra eru án sjáanlegs kúluhauss, en þyngdar engu að síður. Annað hvort með kúluna undir thoraxinum eða tungsten á búk. Raunar getur þessi röð einnig samanstaðið af hérum í öllum mögulegum útgáfum. Hérahár verður nefnilega meira brúnt en drapplitað þegar það blotnar.

Svo eru það þessar svörtu. Þarna getur allt mögulegt gerst. Sumir veðja alltaf á Hatara, þ.e. flugur úr svörtum vinyl og gildir þá einu hvort þeir setja skott, skottlok eða kraga á kvikindið. Þekktar flugur eru BAB, Krókurinn og Alma Rún. Þeir sem hafa ekki ánetjast leðri eða pleðri halda sig við hefðbundið efni og einn sem ég þekki er aðallega með Burton í svarta liðinu.

Glepjur manna eru misjafnlega glysgjarnar. Ein af skemmtilegri glamúr röðum sem ég hef séð samanstóð eingöngu úr Royal Coachman í öllum þeim mögulegu og ómögulegu útfærslum sem hnýtaranum datt í hug að sjóða saman. Allt frá sérstaklega skemmtilegum mjónum upp í feitar og pattaralegar flugur sem sóru sig í Zulu ættbálkinn. Svo geta menn haldið sig á hefðbundnari nótum og hnýtt Watson‘s Fancy púpur með og án kúluhauss, kraga eða ekki, mjóar, feitar og ofur stórar útgáfur sem líkjast Killer meira en honum Watson karlinum.

Fjórða, og síðasta röðin sem ég ætla að nefna, er hlaðin fulltrúum málma úr lotukerfinu. Ég hef oft velt því fyrir mér hvers vegna koparflugur eru jafn vinsælar hjá silunginum eins og raun ber vitni. Þessar flugur er hægt að hnýta úr öllum mögulegum afgöngum uppgefinna jólasería. Úr rauðum kopar, brúnum, grænum og gulum. Einu mega menn þó ekki gleyma, ef þessar flugur eiga að halda gula litnum, þá er eins gott að blanda sinki við koparinn og notast við brass. Það fellur síður á brass heldur en hreinan kopar. Þekktar flugur í þessari röð eru Koparmoli, Brassie og þeir félagar Copper John og Prince Nymph. Þær síðar nefndu geta reyndar allt eins átt heima í glepjuröðinni.

Er þetta byrjendaboxið eða fyrir lengra komna? Ég hef lúmskan grun um að byrjendaboxið gæti litið svona út, svo kemur þetta tímabil þar sem maður lætur glepjast af öllu mögulegu og yfirfyllir boxin. Ég er staddur þar, en þegar þroskinn færist yfir fækkar bæði flugum og boxum.

Abu Optic

Ég hef alltaf haft ákveðnar taugar til sænska veiðivöruframleiðandans ABU. Þótt bráðskemmtilegar gamlar sjónvarspauglýsingarnar með Óla Abu séu vissulega minnisstæðar („Nú, auðvitað með Abu!“) þá er það raunar Abu Diplomat sem ég tengi fyrst og fremst við. Þetta var fyrsta flugustöngin mín, þjarkur sem mátti þola ýmislegt og fyrirgaf flest allt sem óvanur fluguveiðimaðurinn bauð henni.

Það vakti athygli mína á síðasta ári þegar Michael Jensen setti nokkur myndbönd af fornfrægum ABU Optic flugum á netið Kannski setti Michael þessi myndbönd fram til að fylgja eftir þýðingu bókar sinnar ABU Optic flies yfir á ensku. Þessa bók sá ég fyrst á frummálinu fyrir nokkrum árum og blaðaði lauslega í gegnum hana á netinu en naut kannski ekki sem skildi vegna hrognamálsins sem hún var skrifuð á. Ég gaf henni annað tækifæri um daginn og náði þá aðeins meiri tengingu við hana.

ABU Optic flugurnar komu fyrst fyrir almenningssjónir um 1967 þegar ABU setti á markaðinn eigin flugur undir þessu nafni. Optic vísar beinlínis til þessara gríðarlegu áberandi vaskakeðjuaugna sem þessar annars rennilegu straumflugur skörtuðu. Mér skilst að þessar flugur hafi borist snemma til Íslands og í ákveðnum landshluta gengu þær undir gæluheitinu Glámur, samanber gleraugnaglámur. Fyrstu flugurnar hétu grípandi nöfnum eins og Callgirl, Pin-up og Playboy og manni bíður í grun að ABU hafi haft mjög ákveðin markhóp viðskiptavina í huga þegar þeir völdu þessi nöfn.

Þessar flugur voru hnýttar samkvæmt gamalli hefð, aðeins úr náttúrulegum efnum eins og silki, íkornahárum og flosi sem var náttúrulega snjallt hjá ABU. Sagan segir að ABU hafi ekkert endilega verið að votta hefðbundnum stórlaxaflugum virðingu sína með þessum áferðafallegu flugum. Þess í stað hafi hrein og bein markaðskænska ráðið ferð, flugurnar entust heldur illa úr þessum hráefnum þannig að markaðurinn mettaðist ekki svo auðveldlega. Fljótlega fór þó að bera á því að hnýtarar gerðu smávægilegar breytingar á þessum vinsælu flugum. Sumir losuðu þær við vaskakeðjuna, aðrir fóru í stórtækari breytingar og hnýttu þær á stærri króka heldur en þá upprunalegu #8 og #10 og notuðu eitthvað endingarbetra efni í þær þannig að ekki þyrfti að hnýta nýja flugu fyrir hverja veiðiferð. Hvað sem er til í þessum sögum, þá eru þetta ekkert ólögulegar flugur og kannski væri það vel þess virði að setja í nokkra svona hvæsandi gleraugnagláma.

Lífseigar flugur

Í þeirri góðu bók, Veldu flugu segir Pétur Steingrímsson að “Allar flugur sem synda undir yfirborði heita einu nafni votflugur. Þær spanna allt bilið frá alklæddum fjaðraflugum til vænglausra flugna á lirfu- eða púpustigi.“

Á þessum vef og í því efni sem hér er ritað er öllu þrengri merking lögð í orðið votfluga og aðeins átt við þær hefðbundnu flugur sem eiga ættir að rekja beint til fyrstu veiðiflugnanna. Sagnfræðinga greinir raunar aðeins á um það hvort þeim elstu sé lýst í Kínverskum ritum frá einhverjum árþúsundum fyrir Krist, riti Marcusar Valerius Martialis sem fæddist árið 40 eftir Krist í Róm eða þá Claudius Aelianus sem fæddist einhverjum 120 árum síðar á svipuðum slóðum. Hvað sem rétt reynist í þessu þá hafa flugur verið hnýttar samkvæmt lýsingum rómverjanna og þær eiga sér merkilega samsvörun við þær flugur sem við köllum klassískar votflugur.

© H2O magazine – hnýtt eftir lýsingu Marcusar Valerius Martialis

Flugur í líkingu við þessa hafa gengið í reglulega endurnýjun lífdaga hjá veiðimönnum og ég er enginn undantekning þar frá. Fyrstu flugurnar sem ég hnýtti sjálfur voru að vísu púpur, en fljótlega hreifst ég af þessum nettu, vængjuðu flugum sem svo auðveldlega fanga athygli bæði veiðimanna og fiska.

Black and orange á krók #10

En hvernig veiðir maður þessar flugur? Ég veit ekki hvort það sé til einhver ein rétt aðferð að veiða votflugu, en mín reynsla er sú að þessar flugur má veiða á hvern þann máta sem þykir henta hverju sinni. Með hægsökkvandi línu eða sökkenda er leikur einn að sökkva flugunni þannig að hún nái nánast til botns, draga hana síðan með löngum hægum togum þannig að hún líkist púpu eða gyðlu einhvers skordýrs. Með intermediate línu og töluvert minni þolinmæði, má alveg draga fluguna snaggaralega á 15 til 20 sm. dýpi, gjarnan meðfram bakka og þá er hún ekkert ósvipuð hornsíli.

Dentist sem votfluga á legglangan krók #10

Smávaxinn votfluga á flotlínu er ekkert síður áhugaverð fæða fyrir stóra fiska heldur en litla. Meira að segja urriðar í Veiðivötnum hafa látið glepjast af Dentist sem hnýttur er í líki klassískrar votflugu, hnýtt við flotlínu og dreginn töluvert hratt inn um leið og hún lendir á vatninu. Væntanlega sökk sú fluga aldrei neðar en 10 sm. undir yfirborð vatnsins. Gæti það ekki hafa verið eitthvað í líkingu við hegðun hornsílis á spretti undan ránfiski?

Ég hef jafnvel tekið votflugu og roðið hana þurrflugukremi og leyft henni að skauta á vatninu, en þá heitir hún örugglega ekki lengur votfluga ef strangt er tiltekið. Það var nú samt hin besta skemmtun að sjá bleikjurnar eltast við þessa hallæris-þurrflugu mína og þær voru nokkra sem létu glepjast af henni.

Yngri útfærsla af klassískri votflugu – soft hackle #14

Þrátt fyrir háan aldur, þá hafa votflugur elst nokkuð vel og ekki síst eftir að afbrigði þeirra, s.k. soft hackle flugur komu fram á sjónarsviðið. Eflaust hafa gallharðir unnendur fjaðurvængja fussað og sveiað þegar þeim fyrsta datt í hug að sleppa vængnum og hringvefja fjöður um háls flugunnar, leyfa henni að leggjast aftur með búk hennar og mynda þannig nokkurs konar búk fyrir utan búkinn. Klassíski vængurinn vék og skeggið breyttist úr hökutopp í alskegg.

Flugur sem þessar hef ég veitt á kyrru vatni á flotlínu, dregið hana inn með rykkjum þannig að hringvöfin hafa lagst alveg aftur og sprottið síðan út þegar flugan staðnæmdist og þannig hleypt töluverðu lífi í fluguna. Kannski eitthvað í líkingu við flugu að berjast um í yfirborðinu? Hver veit, en hún gekk í það minnsta í augun á fiskinum.

Loftbólur

Þegar skordýr rísa upp að yfirborðinu nýta þau sér oft loftbólur til hjálpar. Annað hvort hafa þau falið eina slíka undir skel eða vængstæði eða gripið um eina með framfótunum. Ég heyrði einhverju sinni að þegar hnýtarar setja stálkúla á flugu, þá væru þeir að líkja eftir þessari loftbólu. Hvað er satt í þessu, veit ég ekki en sjálfur hef ég sett glerperlur á nokkrar flugur og ímynda mér að þær líkist loftbólunni meira en stálið. En hvað veit ég, ekki er ég fiskur.

Afbrigði af Watson’s Fancy púpu með glerperlu

Eftir stendur að þær flugur sem ég hef hnýtt með glerperlu hafa verið mér gjöfular og þá sérstaklega þar sem eitthvert klak er í gangi. Púpurnar geta verið með ýmsu lagi og af mismunandi litum, því ekki eru allar pöddur eins á litin. Ég þykist raunar hafa séð að sama paddan getur verið af nokkuð mismunandi lit eftir því hvar hún óx úr grasi, bæði hvað varðar landshluta og jafnvel í sama vatni eftir því hvað hún lagði sér til munns. Það er því um að gera að leyfa sér að hnýta púpur í nokkrum litum eða afbrigðum og ekki gleyma því að lagið á pöddunum er alls ekki það sama. Stundum eru þær nokkuð beinar, en stundum eru þær bognar, jafnvel alveg krepptar.

Mýpúpa með glerperlu
Óræð púpa með glerperlu

Hrekkurinn sem klikkaði

Tíminn flýgur hratt og mér finnst eins og það séu aðeins örfáir dagar síðan ég lagði í smá hrekk og setti inn á Febrúarflugur. Þannig var að ég var að dunda eitthvað við hnýtingarþvinguna og ég var kominn með einhverja byrjun að flugu að því ég hélt eftir eigin höfði. Hvort ég hafi staðið upp til að ná mér í kaffibolla eða svara símanum, þá atvikast það þannig að þegar ég kem aftur að þvingunni þá sé ég að flugan er í raun ljót útgáfa af þekktri laxaflugu sem ég ætlaði hreint ekkert að hnýta, Undertaker.

Hrekkurinn sem klikkaði

Ég lét slag standa og kláraði að setja einhvern ólögulegan væng á fluguna, tók mynd af henni og smellti inn í Febrúarflugur með þeim orðum að trúlega þekkti urriðinn ekki haus né sporð á muni laxaflugu og silungaflugu. Kerskni mín náði víst ekki alveg í gegn, því þekktir veiðimenn og hnýtarar vottuðu að þeir hefðu tekið bæði urriða og bleikju á Undertaker. Mér fannst eiginlega að brandarinn hefði snúist í höndunum á mér og rekið mér hressilegan löðrung.

Undertaker (ekki hnýtt af undirrituðum)

Núna er ég búinn að hnýta nokkra Undertaker í smærri stærðum og setja í boxið mitt fyrir sumarið. Þetta er falleg fluga og það væri synd og skömm að reyna hana ekki í silunginn fyrst hún hefur gefið.

Votflugur að vori

Þegar ég fór yfir hvaða flugur gáfu mér best á síðasta ári, þá stóðu marabou flugur upp úr, nokkuð sem kom ekki neitt sérstaklega á óvart. Ég átti alveg eins von á að púpur væru í öðru sæti, en svo var nú ekki. Það voru votflugur, nánar tiltekið soft hackle flugur sem voru í öðru sæti, svona mitt á milli marabou flugna og púpa.

Mér fannst þetta svolítið skemmtilegt, því fyrir ári síðan gat ég þess einhvers staðar að ég mér þætti þetta elsta form veiðiflugna ekki njóta sannmælis og ég ætlaði að leggja meiri áherslu á að nota þær. Algjörlega óháð því að þessar flugur hafa alltaf höfðar mikið til mín.

Einmitt um þessar mundir er lífríkið að vakna af vetrardvalanum og einhver kann að segja að þá styttist í að votflugurnar fari aftur undir. Já, og þær ættu reyndar að vera farnar undir nú þegar, því soft hackle flugur eru ekkert síður góðar til síns brúks snemma vors, rétt áður en lífríkið smellur alveg í gang. Hvort sem það er hegðan hringvöfðu fjaðrarinnar í vatni eða eitthvað annað, þá virðast þessar flugur glepja fisk ekkert síður rétt áður en lirfur og púpur taka til við að umbreytast í fullvaxta skortdýr.

Hringvafin fjöður um búk sem líkir að einhverju leiti eftir púpu getur líkt eftir hýði hennar þegar fluga er dregin. Að sama skapi getur þessi fjöður líkt eftir fálmurum eða fótum lirfunnar þegar hlé er gert á inndrætti og fjaðrirnar rétta úr sér. En hvers vegna virkar þetta jafnvel þótt engin skordýr eru komin á kreik? Mér skilst á þeim greinum votflugufræðinga sem ég hef lesið, og trúið mér að þær eru nokkrir á alnetinu, að silungurinn hugsi ekki endilega rökrétt. Svo lengi sem þeir hafi yfir höfuð vaxið úr grasi við skordýraát, þá sé það greypt í kvarnir þeirra að u.þ.b. svona eða svona lítið skorkvikindið út. Ekki það að ég telji fiska hugsa mikið, en þetta er eitthvað í líkingu við að ef dýrið lítur út eins og önd, gaggar eins og önd, vaggar eins og önd, þá hlítur það að vera önd. Ef flugan lítur út eins skordýr, hreyfir sig eins og skordýr, þá hlítur það að vera skordýr og þá er eins gott að smella skoltunum utan um það.

Léttur í botni

Eins skemmtilegar og mér finnast púpur vera, þá fer því fjarri að mínar sverji sig í ætt við frænkur sínar frá Tékklandi, þessar sem eru í yfirvigt. Þegar ég byrjaði að hnýta flugur við eldhúsborðið hérna um árið, þá var ég alls ekki viss hve þungar, þungar púpur ættu að vera. Ég hafði til hliðsjónar einhvern bækling sem hét Euro Nymphing og í þeim bæklingi voru þær allar með kúlu í yfirstærð og öngulinn vandlega vafinn með blýþræði. Ég á einhverjar af þessum fyrstu púpum mínum ennþá, flestar hafa þó orðið steinum að bráð í gegnum tíðina, ef ekki úti í vatni, þá fyrir aftan mig á bakkanum.

Þar sem ég bjó ekki svo vel að hafa aðgang að leiðbeinanda sem gat frætt mig um undirstöðuatriði púpuhnýtingar, kosti og galla og þá sér í lagi til hverra nota viðkomandi púpa væri ætluð, þá framleiddi ég einhvern ógjörning af púpum sem sverja sig meira í ætt við byssukúlur heldur en skordýr. Flestar af þessum púpum voru víst ætlaðar til veiða í stríðum straumi lækja og smááa þar sem það gilti umfram allt að koma þeim niður, fljótt og örugglega. Þessi misskilningur minn leiðréttist fljótlega og með tíð og tíma hafa púpurnar mínar tekið sig á og lést allverulega án þess að verða óþarflega horaðar.

Hin síðari ár hef ég meira að segja verið að föndra flugur sem eru aðeins lítillega þyngdar ef þá eitthvað. Ég er kannski mjög smitaður af áhuga mínum á votflugum, þessum klassísku vængjuðu aflaklóm sem komu fram á sjónarsviðið löngu áður en elstu núlifandi menn urðu svo mikið sem blik í auga.

Meira að segja blóðormurinn minn er ekki lengur þyngdur, ef undan er skilin glerperlan sem ég nota í hann. Öll lögmál um blóðorm sögðu mér í upphafi að gleyma þessari tilraun, blóðormurinn væri fastur á botninum og þar ætti ég að veiða hann, sérstaklega fyrripart sumars. En, viti menn þetta mótív að flugu hefur gefið mér ágætlega og smátt og smátt hefur hún farið oftar undir og því sífellt gefið betur. Flugur sem þessa veiði ég á intermediate línu í ekkert of löngum taumi. Kosturinn við þetta er að ég næ henni niður í vatnaveiðinni (á endanum), flugan verður síður viðskila við tauminn og tekur sjaldan upp ástríðufullt ástarsamband við botnfast grjót. Svo skemmir ekki að það er lítið mál að fá hana til að rísa alveg upp að yfirborðinu og veiða hana þar.

Eyrnamerktar flugur

Það hefur lengi tíðkast að eyrnamerkja ákveðnar flugur ákveðnum tegundum fiska. Við þekkjum flugur sem eru seldar sem laxaflugur og við þekkjum flugur sem eru eyrnamerktar silungaflugur. Það getur verið hin ágætasta skemmtun að bera þessar tvær gerðir flugna saman og þá kemur nú stundum sitthvað skemmtilegt í ljós.

Tökum sem dæmi Black Ghost, þessa víðfrægu flugu Herbert L. Welch frá árinu 1927. Hverjum hefði dottið í hug að þessi laxafluga væri jafn gjöful í silungs eins og raun ber vitni. Já, það er fyrst minnst á Black Ghost sem salmon fly en guði sé lof datt einhverjum í hug að setja hana undir í bleikju og gerði góða veiði. Trúlega var einhver þá þegar búinn að setja hana undir fyrir urriða og væntanlega gert álíka góða hluti. Góður kunningi minn fussar reyndar ítrekað þegar rætt er um sérstakar laxaflugur og sérstakar silungaflugur. Segir að fiskurinn hafi ekki hugmynd um þessa mannlegu múra sem byggðir hafa verið utan um flugur og því ekkert að marka þetta, fiskur tekur flugu óháð því í hvaða flokk mannskeppnan hefur sett hana, svo lengi sem hún höfðar til hans.

Mér fannst áberandi í sumar  sem leið að laxaflugan Green Butt væri nefnd sem gjöful fluga í lax. Ég trúi því alveg að þessi fluga hafi gefið, því á sama tíma tók ég nokkra væna urriða á svartan Nobbler með grænum rassi. Nú ætla ég ekki að birta myndir af þessum flugum, aðeins lýsingu í grófum dráttum; svartur búkur með silfurvöfum sem endar í neongrænum rassi, svartur vængur sem nær búklengd aftur fyrir krók. Nú má hver sem er geta sér til um hvora fluguna þessi lýsing á betur við.

Upp úr miðju síðasta tímabili fór ég í nokkur vötn þar sem silfurlituð hornsíli voru nokkuð áberandi. Ég rótaði í boxunum mínum og fann nokkra Dýrbíta sem svöruðu þokkalega til útlits þessara hornsíla, þó ekki alveg, en þeir gerður sitt gagn og við veiðifélagarnir veiddum ágætlega. Í haust fór ég síðan á stúfana á netinu og leitaði að flugum sem samsvöruðu betur þessum hornsílum sem ég rakst á. Nú veit ég ekki hve margir lesenda hafa stundað sjóstöng, hvað þá í Karíba- eða Kyrrahafinu, en ég rakst á mjög girnilega flugu sem mig langar að prófa, verst er að hún er eyrnamerkt Bonefish og slík skeppna er barasta ekki til hér á landi og samkvæmt því ætti þessi fluga ekki að gefa mér neitt í íslenskum vötnum.

Ég er nú samt tilbúinn að láta á þetta reyna og hef hnýtt nokkrar svona flugur og ætla að prófa þær á íslenskum urriðum og bleikjum næsta sumar, kannski hafa þessir fiskar bara ekki hugmynd um að þessar flugur séu ætlaðar í alsendist óskilda fisktegund úr hlýsjó sunnanundan miðbaug jarðar.

Fjórleikur mýflugunnar 4:4

Lokaþáttur fjórleiksins greinir frá afdrifum þeirra flugna sem ná að brjótast upp úr vatninu, verða að fulltíða einstaklingum í afar skamman tíma.

Lokastig lífsferils mýflugunnar er vitaskuld fullvaxta fluga. Þá erum við farin að tala um örsmáar þurrflugur sem sitja á yfirborði vatnsins, nýta sér yfirborðsspennuna og líkja þá eftir flugum sem annað hvort hafa ný lokið við að brjótast út úr púpunni eða eru á síðustu augnablikum ævinnar þegar þær koma til baka út á vatnið til að leggja grunninn að næstu kynslóð, verpa. Þetta síðasta lífsstig mýflugunnar varir einna skemmst af öllum fjórum stigunum og varir að öllu jöfnu ekki nema dag eða nokkra daga. Fljótlega eftir að flugan tekur á sig fullvaxta mynd, makar hún sig og verpir eggjum næstu kynslóðar í vatnið.

Veiðimenn geta því nýtt sér tvenn tækifæri til að egna fyrir fisk þegar flugan hefur náð fullum vexti; þegar hún hvílir á vatninu eftir að hafa brotist úr út púpunni og þegar hún kemur aftur og verpir. Hvoru tveggja varir aðeins í afar skamma stund og því er eins gott að vita nákvæmlega hvar þurrflugan er í boxinu.

Fjórleikur mýflugunnar 3:4

Í öðrum þætti fjórleiksins var fjallað um púpur mýflugunnar á meðan hún þroskast, dvelst í vatninu og leitar upp að yfirborðinu. Færist nú fjör í leikinn og dramað tekur völdin.

Þegar upp að yfirborðinu kemur verður á vegi mýflugunnar sá veggur sem reynist þeim einna erfiðastur á lífsferlinum, yfirborðsspenna vatnsins. Í gegnum þessa filmu verður púpa að brjótast til að komast á fjórða og síðasta lífsstig sitt, verða að flugu. Yfirborðsspenna vatns fer minnkandi með hækkuðu hitastigi og því er það að við sjáum aukningu í mýi þegar heitt er í veðri og púpurnar eiga auðveldara með að brjótast i gegnum vatnsfilmuna. Að sama skapi eiga púpurnar erfiðara með að brjótast i gegnum filmuna ef yfirborðskæling (vindur) eykst. Undir þeim kringumstæðum má oft á tíðum sjá silung í verulegum uppitökum þegar hann nýtir sér samsöfnun púpa við yfirborðið sem ekki tekst að brjótast í gegnum filmuna. Þá er ekki úr vegi að veiðimenn hafi yfir að ráða s.k. emerger, þ.e. flugum sem líkjast fullþroska púpum sem hanga rétt undir yfirborði vatnsins.

Fjórleikur mýflugunnar 2:4

Í fyrsta þætti fjórleiks mýflugunnar var fjallað um blóðorminn og honum lauk með þeim orðum að fáir fiskar aðrir en ungviði eltast við staka blóðorma.

Allt öðru máli gegnir víst með næsta lífsform mýflugunnar sem verður til í nokkrum skrefum þegar lirfan púpar sig húsinu (pípunni) sem hún hefur byggt sér á botninum. Púpur mýflugunnar geta komið fram í ýmsum litum, yfirleitt fölleitar eða brúnar á búkinn en með dekkra höfuð. Ekki má þó gleyma gulleitum og grænum púpum og sumar hverjar eru rauðleitar, jafnvel hárauðar. Litavalinu eru nánast lítil takmörk sett og fer eftir tegundum mýflugna sem eru um og yfir 80 hér á landi. Þegar púpan hefur tekið fullum breytingum, losar hún sig upp og syndir, svamlar eða einfaldlega rís upp að yfirborðinu. Það ku víst vera æði misjafnt hvernig púpan hreyfir sig, sumar hlykkjast áfram í vatninu á meðan aðrar líða um að því er virðist án nokkurrar hreyfingar.

Klikkaður kragi

Það hefur færst í aukana að hnýtarar setji gúmmílappir á allar mögulegar flugur til að gera þær líflegri og þar með meira áberandi í vatninu. Ég hef séð marabou flugur eins og Nobbler og Damsel með gúmmílöppum, nokkrar þekktar púpur eins og Prince Nymph og Copper John og meira að segja klassískar straumflugur eins og Black Ghoast. Kunnugir segja mér að þessa lappir virki og fiskurinn sé hreint og klárt brjálaður í þetta.

Í svipuðum anda hafa margir hnýtarar tekið hefðbundnar púpur og yfirkeyrt kraga á þær til að gera þær meira áberandir í vatni. Upp á ensku hafa menn kallað þessa kraga Crazy Collar og liggur þá beinast við að þýða þetta sem klikkaða kraga á íslensku.

Red Tag

Upphaflega byrjuðu menn að hnýta þessa bústnu kraga eingöngu úr hnakkafjöðrum þannig að þegar þeir blotnuðu og lögðust aftur með búk flugunnar, þá líktu þeir t.d. eftir húsi vorflugunnar eða þá vængjum hennar þegar hún hafði brotist út úr því. Það má eiginlega segja að þessi öfgafullu kragar eigi rætur að rekja til flugu sem kom fram á sjónarsviðið um 1850 og nefnist Red Tag, flugu sem enn það dag í dag er með þeim vinsælli og hefur eignast fjölda óskilgetinna afkvæma.

Á síðari árum hafa menn farið að bæta glitþráðum og ýmiskonar dub efnum í kragana og þannig aukið enn við klikkunina og þeir sem reynt hafa sverja að þessar púpur gefi enn betur en upprunalegu flugurnar.

Fjórleikur mýflugunnar 1:4

Lífsferill mýflugunnar skiptist í fjögur stig; egg, lirfa (blóðormur), púpa og fullvaxta fluga. Þótt útilokað sé að veiðimönnum nýtist fyrsti lífsferill flugunnar, þá má samt segja að fluguveiðimenn geti átt fluguna í fórum sínum í fjórum mismunandi útgáfum og eiginlega nauðsynlegt ef þeir ætla að nýta sér þessa mjög svo vinsælu fæðu fisksins.

Fyrstan skal telja blóðorminn, lirfu mýflugunnar sem verður til úr eggi og grefur sig gjarnan í botn vatna eða festir sig við klappir og steina í ám og vötnum. Þetta er það stig lífsferils mýflugunnar sem varir lengst, þó misjafnlega langt hjá hverri tegund, allt frá örfáum vikum og upp í 1 – 2 ár. Blóðormurinn er orkurík fæða sem silungurinn sækir í hvar sem hann nær til hennar. Þar sem skilyrði eru heppileg getur fjöldi lirfa verið um 200.000 pr.m2 jafnvel meiri. Það er því af nógu að taka fyrir fiskinn og við liggur að manni hrís hugur við að keppa með einn blóðorm við alla þessa mergð. Það getur því borgað sig að leggja smá vinnu í fluguna þannig að hún skeri sig úr, standi framan öllum hinum og gangi í augu fisksins til átu. Raunar er það víst svo að fiskurinn eltir sjaldnast staka blóðorma, veislan fellst í því að úða sem flestum í sig með minnstri fyrirhöfn og því nánast ryksugar hann botninn á ákveðnum stöðum og tekur fjölda upp í sig í einu, aðeins seiði fiska eltast við stakar lirfur.

Samheitið Nobbler

Það ber í bakkafullan lækinn að ég kvarti yfir offramboði á flugum og að ég fyllist stundum valkvíða þegar kemur að því að velja flugu, sérstaklega þegar haft er í huga að á þessari síðu eru upplýsingar og uppskriftir að tæplega 100 tegundum og þær er flestar að finna í geymsluboxunum mínum. Einhverjum kann að detta sjálfskaparvíti í hug og það má til nokkurs sannsvegar færa.

Sú fluga sem fer einna oftast undir hjá mér er trúlega Nobbler. Þetta kvikindi er til í einstaklega mörgum útgáfum og stærðum í mínum boxum og alls ekki alveg ljóst hvert þeirra getur talist til alvöru Nobblers og hvert ekki. Eflaust firrist einhver við mig núna, en ég hef leyft mér að nálgast Nobbler á svipaðan máta og margir aðrir nálgast Woolly Bugger eða Damsel, ég nota Nobbler sem samheiti yfir nær allar marabou flugur sem ég hnýti. Ég hnýti fluguna úr því efni sem mér finnst laða það fram sem ég sækist eftir og hvort ég set vaskakeðju á hann, eina kúlu, keilu eða jafnvel hauskúpu (e: skull head) rænir mig ekki svefni. Búkefnið er eins misjafnt og útgáfurnar mínar eru margar, stundum nota ég chenille, stundum bara venjulegt ullarband eða bara marabou í þá ör-mjóu. Hin síðari ár hef ég líka verið að leika mér að UV chenille, bústnu efni og sleppi meira að segja hringvafinni fjöður um búkinn, en eftir sem áður kalla ég fluguna Nobbler.

Orange Nobbler með UV ívafi

Á stuttum, litlum krók er Nobbler ekkert frábrugðinn hverri annarri gyðlu (e: nymph) og þegar ég leik mér að litum og efnisvali, þá getur hann auðveldlega komið í stað fjölda flugna sem fall í þann flokk. Á hefðbundnum votflugukrók #8, sem ég tel Stefán Hjaltested Nobbler fóstra nota, er hann skæður þar sem hornsíli eru á ferð, þ.e. Nobblerinn.

Í vötnum þar sem stærri fiskur heldur til og hefur vanist á að éta nánast allt sem syndir kringum hann leyfi ég mér að skipta hefðbundnu chenille alfarið út og nota tinsel chenille í staðinn. Strangt til tekið skiptir Nobbler þá um nafn og heitir Humungus upp á útlensku eða Veiðivatnagull eða þá eitthvað enn annað upp á Íslensku. Fyrir mér er þetta nú eftir sem áður Nobbler, hvort sem hann er gylltur, koparlitaður eða silfraður.

Nýflugur

Þeir sem hnýta sínar flugur sjálfir eiga vanda til þess að hnýta mun fleiri gerðir heldur en þeir í nokkurn tíma nota. Ég í það minnsta verð stundum bara að prófa að hýta einhverja áhugaverða flugu sem ég hrasa yfir á rápi mínu um veraldarvefinn og þá verða yfirleitt til þrjár til fimm slíkar sem fara í geymsluboxið mitt. Eins og ég hef áður sagt frá, þá er ég með nokkur stór box sem ég safna í og úr þeim fylli ég á vestisboxin mín. Eftir öll þessi ár er ég enn að velkjast með forskriftina að því hvernig ég vel í þessi vestisbox.

Ég hef yfirleitt reynt að rifja upp og fletti þá gjarna í veiðisögum hér á síðunni hvaða flugur voru að gefa hverju sinni. Þetta verður því miður oft til þess að ég rek augun í flugur á hnýtingartímanum sem aldrei fengu far með mér í vestinu og eins líklegt að þær komi til með að eyða ævinni í geymsluboxinu.

Sú veiði sem ég stunda er alls ekki alltaf í næsta nágrenni við fararskjóta minn og ekki alltaf ljóst í upphafi gönguferðar hvernig aðstæður eru á veiðistað, í hvaða æti fiskurinn er hverju sinni o.s.frv. Því var ég lengi vel með fern box í vestinu, en hin síðari ár hef ég sameinað vot- og þurrflugur í eitt box og er þá að auki með eitt undir púpur og annað undir straumflugur. Nú er ég alvarlega að spá í að fjölga boxunum aftur, vera með eitt á hnýtingarborðinu mínu í vetur og setja eina og eina af nýju flugunum í það ef mér sýnist kvikindið vera líklegt til afreka. Næsta vor get ég síðan sett þetta box í vestið mitt og stefni á að opna það box fyrst þegar á veiðistað er komið næsta sumar og auka þannig líkurnar á að prófa þær nýju.

Ofmetið gáfnafar

Í gegnum tíðina hefur virðing mín fyrir silunginum aukist jafnt og þétt. Ekki svo að skilja að hún hafi verið eitthvað sérstaklega lítil á einhverjum tímapunkti, þvert á móti. Ég er alinn upp við að virða allt sem lifandi er, hvort heldur það tilheyri fánu eða flóru. En með árunum hefur það bankað ítrekað í kollinn á mér að silungurinn geti bara ekki verið jafn heimskur og af er látið. Það er að vísu tilhneigð okkar mannanna að tengja gáfur við allt það sem tekst að leika á okkur, en það á trúlega meira skylt við það að við viljum halda reisn okkar og gerum því ráð fyrir að andstæðingurinn, bráðin í þessu tilfelli, sé skynigædd lífvera.

Ein af eilífðarspurningum fluguveiðinnar er sú hvað geri flugu að góðri flugu. Þessi spurning á ekkert skylt við það hvort fluga sé falleg eða ekki, segi ég því stundum eru flugurnar mínar einfaldlega mjög ljótar, en þær veiða. Við sjáum hvað er falleg fluga, hún höfðar til fegurðarmats okkar, við greinum smáatriði hennar, handbragð hnýtarans og hvernig efninu hefur verið raðað niður á krókinn, frágang o.s.frv. Samkvæmt sprenglærðum líffræðingum, þá hefur silungurinn mjög takmarkaða hæfileika að greina smáatriði í umhverfinu og þar skilur á milli okkar. Það eru oft á tíðum smáatriðin sem fá okkur til að dást að flugu. Fiskurinn aftur á móti greinir stóru myndina og samþykkir eða ekki þá flugu sem við setjum fyrir hana.

Flest okkar sjá t.d. orðið FLUGA á myndinni hér að ofan. Burtséð frá því að fiskar kunna ekki að lesa, þá mundi silungurinn ekki líta við þessu sem æti, þetta eru bara punktar á stangli þótt við náum að geta í eyðurnar og sjáum að þetta er FLUGA.

Til þess að ná athygli fisksins þarf eitthvað meira til, t.d. skott, frambúk eða einfaldlega vöndul af einhverju sem glitrar og laðar hann að. Það þarf ekkert endilega að vera flókið, það þarf bara að líkjast einhverju æti eða æsa fiskinn nægjanlega upp til að taka.

Við getum ennþá lesið FLUGA út úr þessu en í þetta skiptið er komið glimmer og eggjandi áferð á hana og líkurnar hafa aukist verulega á að silungurinn sýni henni áhuga. Fiskar hafa ekki þær gáfur sem þarf til að draga ályktanir. Það sem kemur þeim fyrir sjónir er það sem þeir sjá og þeir eru algjörlega sneyddir þeim hæfileika að geta í eyðurnar. Góð fluga þarf einfaldlega að koma þeim rétt fyrir sjónir; líkjast sköpulagi fæðunnar, hreyfast líkt og fæðan og vera af passlegri stærð. Ef það næst, þá erum við að tala um góða flugu.

Hlutföll púpu

Þegar lagt er af stað í að hanna og hnýta púpu, þá er góð regla að hafa eitt grundavallaratriði í huga; púpur sækja sér fyrirmyndir til náttúrunnar. Þrátt fyrir fjölbreytileika skordýra, þá eru þau flest bundin af mjög fyrirfram ákveðnum hlutföllum.

Skottið er jafn langt búkinum í heild sinni sem jafngildir lengd öngulleggs að frádregnum haus flugunnar. Haus flugunnar getur verið nokkuð misstór, en yfirleitt á bilinu 1,5 mm til 3,0 mm. Fálmarar eða fætur púpunnar eru yfirleitt jafn langar skotti hennar. Það sem eftir er af búk púpunnar skiptist jafnt á milli fram- og afturbols hennar.

Hlutföll þurrflugu

Ef maður ætlaði sér að setja fram eina rétta lýsingu á hlutföllum í þurrflugu þá yrðu undantekningarnar frá ‘reglunni’ væntanlega fleiri heldur en góðu hófi gegndi.  Með þokkalegri nálgun má samt setja eftirfarandi teikningu saman og reyna að lýsa því sem skiptir helst máli í þurrflugu.

Skott hefðbundinnar þurrflugu er jafn langt búk hennar sem nær óskiptur frá haus og aftur að bug önguls. Sé flugan með væng, er hann sjaldnast lengri heldur en öngulleggurinn. Hringvöf flugunnar ættu aftur á móti alls ekki að vera lengri heldur en búkur flugunnar, oft ekki lengri en sem nemur öngulbili króksins.

Hlutföll straumflugu

Straumflugur, eru það ekki bara ofvaxnar votflugur? Nei, ekki alveg, því hlutföllin í straumflugu eru í raun allt önnur en votflugu og þar af leiðandi hagar straumflugan sé öðruvísi þegar í vatn er komið.

Fyrir það fyrsta, þá er skegg straumflugunnar nokkru styttra heldur en votflugunnar, ekki lengra heldur en nemur öngulbili króksins. Skott straumflugu er ekki nema helmingur búksins en þar kemur á móti að lengd vængs er jöfn búki flugunnar að viðbættu skottinu. Vænglengd straumflugu getur því verið nokkuð mikil sé hún hnýtt á legglangan krók.

Hlutföll votflugu

Vængjaðar votflugur hafa fylgt ákveðnum hlutföllum svo lengi sem þær hafa fundist í fluguboxum veiðimanna. Með tíð og tíma hefur ýmislegt breyst í efnisvali, ný hnýtingarefni skotið upp kollinum og auðvitað hafa hnýtarar prófað sig áfram með notkun þess í votflugur, en eftir stendur að hlutföll flugunnar hafa nánast haldist óbreytt.

Skott klassískrar votflugu er nánast jafn langt og búkur hennar sem nær frá haus og aftur að öngulbug. Skegg votflugunnar nær yfirleitt frá haus og að önguloddi. Vængur flugunnar er jafn langur legg öngulsins, staðall sem markar sérkenni votflugna og aðskilur þær frá frænku þeirra, straumflugunni sem yfirleitt er með öllu lengri væng.